ช่องห่างเล็กๆ ระหว่างฟันหน้า ฟันบิ่นนิดหน่อย จุดด่างบนฟัน หรือฟันซี่หนึ่งที่สั้นหรือเล็กกว่าซี่ข้างๆ เป็นเรื่องที่ทำให้หลายคนไม่มั่นใจเวลายิ้ม ทั้งที่ฟันแข็งแรงดี การแก้ไขที่ง่ายและเสียเนื้อฟันน้อยที่สุดวิธีหนึ่ง คือ การอุดตกแต่งด้วยวัสดุเรซินสีเหมือนฟัน ซึ่งทันตแพทย์เติมวัสดุลงบนผิวฟันทีละชั้น ปั้นรูปทรง แล้วฉายแสงให้แข็งตัว
ข้อดีที่สำคัญคือ ทำเสร็จในครั้งเดียว ส่วนใหญ่ไม่ต้องกรอฟัน หรือกรอเพียงเล็กน้อย และแก้ไขหรือเอาออกได้ภายหลัง แต่ก็มีข้อจำกัด บทความนี้อธิบายว่าการอุดตกแต่งเหมาะกับใคร ทำอย่างไร อยู่ได้นานแค่ไหน และเมื่อไหร่ควรเลือกวิธีอื่น
ใช้แก้ปัญหาอะไรได้บ้าง
- ช่องห่างเล็กระหว่างฟันหน้า เติมวัสดุที่ด้านข้างของฟันทั้งสองซี่ให้ชิดกัน
- ฟันบิ่น จากอุบัติเหตุหรือการกัดของแข็ง
- ฟันซี่เล็กหรือรูปร่างผิดปกติ เช่น ฟันหน้าซี่ข้างที่เล็กเป็นรูปกรวย
- จุดด่าง หรือรอยสีบนผิวฟัน ที่ฟอกสีฟันแล้วไม่หาย อ่านเพิ่มที่ ฟันด่างขาว ฟันตกกระ
- คอฟันสึกเป็นร่อง จากการแปรงแรง ซึ่งมักเสียวด้วย อ่านเพิ่มที่ เสียวฟัน เกิดจากอะไร
- ขอบฟันหน้าไม่เท่ากัน เล็กน้อย
ช่องฟันห่างเกิดจากอะไร
ตำราทันตกรรมจัดฟันของ Proffit ระบุว่า [1]
- ในเด็ก ช่องห่างระหว่างฟันหน้าบนซี่กลางมักแคบลงเองเมื่อฟันเขี้ยวแท้ขึ้น ช่องห่างไม่เกิน 2 มิลลิเมตรมักปิดเองได้ ส่วนช่องห่างที่เกิน 2 มิลลิเมตรไม่น่าจะปิดเองทั้งหมด
- ช่องห่างที่กว้างเกิน 2 มิลลิเมตร ต้องตรวจหาฟันเกินระหว่างฟันหน้า หรือรอยโรคในกระดูก ด้วยเอกซเรย์
- ฟันหน้าซี่ข้างที่หายไปแต่กำเนิด และนิสัยการดูดนิ้ว ทำให้เกิดช่องห่างได้
สาเหตุอื่นในผู้ใหญ่ ได้แก่ ฟันซี่เล็กกว่าขนาดขากรรไกร ฟันเคลื่อนจากโรคปริทันต์ และการสูญเสียฟันบางซี่
ข้อสำคัญ: ถ้าช่องห่างเพิ่งเกิดในวัยผู้ใหญ่ หรือกว้างขึ้นเรื่อยๆ อาจเป็นสัญญาณของโรคปริทันต์ที่ทำให้ฟันเคลื่อน ต้องรักษาเหงือกก่อน อ่านเพิ่มที่ ฟันโยก และ โรคปริทันต์คืออะไร
เหมาะกับใคร
| เหมาะ | อาจไม่เหมาะ |
|---|---|
| ช่องห่างเล็ก 1–2 ช่อง | ช่องห่างหลายช่องหรือกว้างมาก |
| ฟันเรียงตัวดี สบฟันปกติ | ฟันซ้อนเก ยื่น หรือสบฟันผิดปกติ |
| ฟันแข็งแรง เหงือกปกติ | ฟันโยกหรือเหงือกอักเสบ |
| ต้องการผลเร็ว ไม่อยากกรอฟัน | นอนกัดฟันรุนแรง |
| ฟันบิ่นเล็กน้อย | ฟันแตกมาก เนื้อฟันเหลือน้อย |
ถ้าช่องห่างกว้าง การเติมวัสดุจนชิดจะทำให้ฟันดูกว้างเกินสัดส่วน ไม่เป็นธรรมชาติ ในกรณีนี้การจัดฟันเพื่อปิดช่องหรือกระจายช่องว่างก่อน แล้วค่อยตกแต่ง มักให้ผลสวยกว่า อ่านเพิ่มที่ การสบฟันผิดปกติมีกี่แบบ
ขั้นตอนการอุดตกแต่ง
- ตรวจและวางแผน ดูขนาดช่อง สัดส่วนฟัน การสบฟัน และสีฟัน บางครั้งทันตแพทย์ลองเติมวัสดุชั่วคราวให้ดูก่อน
- ถ้าวางแผนฟอกสีฟัน ให้ฟอกก่อน เพราะวัสดุอุดไม่ขาวขึ้นตามการฟอก อ่านเพิ่มที่ ฟอกสีฟันกับวัสดุอุดและครอบฟัน
- เลือกสีวัสดุ ให้ตรงกับฟันในแสงธรรมชาติ
- ทำความสะอาดผิวฟัน และกันน้ำลาย
- ปรับสภาพผิวฟันและทาสารยึดติด มักไม่ต้องกรอฟัน หรือกรอเพียงเล็กน้อยเพื่อให้วัสดุยึดดีขึ้น
- เติมวัสดุทีละชั้นและฉายแสง ปั้นรูปทรงให้กลมกลืน
- ตกแต่งรูปร่าง ตรวจการสบฟัน และขัดเงา
ส่วนใหญ่ไม่ต้องฉีดยาชา ใช้เวลาประมาณ 30–60 นาทีต่อซี่ หรือนานกว่าถ้าทำหลายซี่
อยู่ได้นานแค่ไหน
ไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้ได้กับทุกคน ขึ้นกับตำแหน่ง ขนาดของวัสดุ การสบฟัน และพฤติกรรม หลายคนใช้ได้นานหลายปี สิ่งที่อาจเกิดขึ้นตามเวลา คือ
- วัสดุเปลี่ยนสีหรือมีคราบที่ขอบ โดยเฉพาะคนที่ดื่มชา กาแฟ หรือสูบบุหรี่ ขัดเงาใหม่ได้
- ขอบวัสดุบิ่น จากการกัดของแข็ง ซ่อมเฉพาะส่วนได้
- ผิวด้านลง ขัดเงาใหม่ได้ระหว่างตรวจฟัน
ข้อดีของวัสดุเรซินคือซ่อมและเติมได้ง่าย ไม่ต้องรื้อทั้งหมด อ่านเรื่องวัสดุเพิ่มที่ อุดฟันสีเหมือนฟันกับอุดอมัลกัม
การดูแล
- แปรงฟันและทำความสะอาดซอกฟันตามปกติ ใช้ไหมขัดฟันได้
- เลี่ยงการกัดของแข็งด้วยฟันหน้า เช่น น้ำแข็ง กระดูก เปลือกถั่ว หรือใช้ฟันเปิดถุง
- ไม่กัดเล็บหรือปากกา
- ลดเครื่องดื่มสีเข้ม หรือบ้วนน้ำตาม
- ใส่เฝือกสบฟันถ้านอนกัดฟัน
- ตรวจฟันและขัดเงาตามนัด
เปรียบเทียบกับทางเลือกอื่น
| อุดตกแต่งด้วยเรซิน | วีเนียร์เซรามิก | ครอบฟัน | จัดฟัน | |
|---|---|---|---|---|
| กรอฟัน | น้อยหรือไม่กรอ | กรอผิวหน้าฟันบางส่วน | กรอรอบทั้งซี่ | ไม่กรอ |
| จำนวนครั้ง | มักครั้งเดียว | หลายครั้ง | หลายครั้ง | หลายเดือนถึงหลายปี |
| สีคงทน | เปลี่ยนสีได้ตามเวลา | คงทนกว่า | คงทน | ใช้ฟันธรรมชาติ |
| ซ่อมง่าย | ง่าย | ยากกว่า | ต้องทำใหม่ | ต้องใส่รีเทนเนอร์ |
| เหมาะกับ | ช่องเล็ก บิ่นเล็ก จุดด่าง | เปลี่ยนรูปหรือสีหลายซี่ | ฟันเสียหายมาก | ฟันเรียงผิดตำแหน่ง ช่องกว้าง |
ทันตแพทย์จะช่วยเลือกวิธีที่เหมาะกับปัญหาและเสียเนื้อฟันน้อยที่สุด อ่านเรื่องครอบฟันที่ รักษารากฟันแล้วต้องครอบฟันไหม และเรื่องจัดฟันที่ จัดฟันใช้เวลานานแค่ไหน
วางแผนสัดส่วนฟันให้ดูเป็นธรรมชาติ
ฟันที่สวยไม่ได้ขึ้นกับการปิดช่องให้สนิทอย่างเดียว แต่ขึ้นกับสัดส่วนด้วย ทันตแพทย์จะดู
- ความกว้างเทียบกับความยาวของฟัน ฟันหน้าที่ถูกเติมด้านข้างมากเกินจะดูกว้างและสั้น
- ความสมมาตรซ้ายขวา บางครั้งการเติมฟันหลายซี่เล็กน้อย ดูเป็นธรรมชาติกว่าการเติมสองซี่มาก
- แนวเหงือกและเส้นยิ้ม ฟันที่ยาวไม่เท่ากันหรือระดับเหงือกต่างกัน อาจต้องปรับร่วมด้วย
- การสบฟัน วัสดุที่เติมต้องไม่ขวางการกัด เพื่อไม่ให้บิ่นหรือหลุด
บางคลินิกใช้การลองเติมวัสดุชั่วคราว หรือแบบจำลองรูปฟัน ให้คนไข้เห็นผลก่อนทำจริง ช่วยให้ตัดสินใจได้มั่นใจขึ้น
ช่องห่างกับฟันโยกจากโรคเหงือก
ในผู้ใหญ่ ถ้าฟันหน้าที่เคยชิดกันค่อยๆ ห่างออก ยื่นออก หรือมีช่องใหม่เกิดขึ้น ต้องคิดถึงโรคปริทันต์เป็นอันดับแรก เพราะกระดูกที่ยึดฟันลดลง ฟันจึงเคลื่อนตามแรงกัดและแรงของลิ้น การเติมวัสดุปิดช่องโดยไม่รักษาโรคเหงือก ช่องจะกลับมาหรือเกิดช่องใหม่ และเหงือกจะแย่ลงจากการทำความสะอาดยากขึ้น ลำดับที่ถูกต้องคือรักษาโรคเหงือกให้คงที่ก่อน แล้วค่อยพิจารณาจัดฟันหรือตกแต่ง
ฟันบิ่นจากอุบัติเหตุ
ฟันหน้าที่บิ่นเล็กน้อยจากการล้มหรือกัดของแข็ง เติมด้วยวัสดุเรซินได้ในวันเดียว ถ้ายังเก็บชิ้นฟันที่บิ่นไว้ได้ และชิ้นไม่แตกละเอียด บางครั้งทันตแพทย์ติดชิ้นฟันเดิมกลับได้ ซึ่งให้สีและความเงาที่เป็นธรรมชาติที่สุด เก็บชิ้นฟันไว้ในน้ำเกลือหรือนม แล้วรีบมาพบทันตแพทย์ ถ้าฟันบิ่นลึกจนเห็นจุดสีชมพู หรือเสียวมาก ต้องมาวันเดียวกัน อ่านเพิ่มที่ ฟันร้าว ฟันแตก
วัสดุเรซินเปลี่ยนสีได้อย่างไร
วัสดุเรซินสีเหมือนฟันมีพลาสติกเป็นส่วนประกอบ ซึ่งดูดซับสีจากอาหารและเครื่องดื่มได้มากกว่าเคลือบฟันธรรมชาติ ผิวที่หยาบขึ้นตามเวลายิ่งทำให้คราบเกาะง่าย วิธีลดการเปลี่ยนสี คือ
- ขัดเงาวัสดุทุกครั้งที่มาตรวจฟัน
- ลดชา กาแฟ ไวน์แดง และบุหรี่
- แปรงด้วยยาสีฟันที่ไม่หยาบ
เมื่อวัสดุเปลี่ยนสีมากจนขัดไม่ออก ทันตแพทย์เปลี่ยนชั้นผิวด้านหน้าใหม่ได้โดยไม่ต้องรื้อทั้งหมด
ความเชื่อที่ไม่ถูกต้อง
"อุดปิดช่องฟันห่างต้องกรอฟันเยอะ" ส่วนใหญ่กรอน้อยมากหรือไม่กรอเลย
"ปิดช่องห่างได้ทุกขนาด" ช่องกว้างมากทำให้ฟันดูใหญ่ผิดสัดส่วน อาจต้องจัดฟันก่อน
"วัสดุอุดสีเหมือนฟันไม่เปลี่ยนสีเลย" วัสดุเรซินดูดซับคราบได้ตามเวลา ขัดใหม่ได้
"ฟันห่างทุกกรณีเกิดจากพังผืดใต้ริมฝีปาก" ตำราระบุว่ามักบอกได้ยากว่าพังผืดเป็นต้นเหตุหรือไม่ และไม่แนะนำให้ตัดพังผืดเร็วเกินไป [1]
คำถามที่พบบ่อย
อุดปิดช่องฟันห่างเจ็บไหม ส่วนใหญ่ไม่เจ็บ ไม่ต้องฉีดยาชา
กินอาหารได้ทันทีไหม ได้ วัสดุแข็งตัวทันทีหลังฉายแสง ช่วงแรกเลี่ยงอาหารสีเข้มจัดตามคำแนะนำ
ใช้ไหมขัดฟันได้ไหม ได้ และควรใช้ เพื่อไม่ให้เกิดคราบและฟันผุที่ขอบวัสดุ
ทำแล้วไม่ชอบ เอาออกได้ไหม ได้ ทันตแพทย์ขัดวัสดุออกได้ ถ้าไม่ได้กรอฟัน ผิวฟันเดิมยังอยู่
ปิดช่องห่างแล้ว ช่องห่างจะกลับมาไหม ถ้าฟันยังเคลื่อนจากโรคเหงือกหรือนิสัยบางอย่าง อาจเกิดช่องใหม่ที่ตำแหน่งอื่นได้ จึงต้องแก้ต้นเหตุด้วย
ตกแต่งฟันด้วยเรซินกับวีเนียร์ ต่างกันอย่างไร เรซินเติมบนผิวฟันในปากโดยตรง ทำเสร็จครั้งเดียว ซ่อมง่าย ส่วนวีเนียร์เป็นแผ่นที่ทำในห้องปฏิบัติการแล้วยึดบนฟัน สีคงทนกว่าแต่มักต้องกรอผิวฟันและมาหลายครั้ง
วัสดุจะหลุดง่ายไหม ถ้ายึดถูกขั้นตอนและไม่ใช้ฟันกัดของแข็ง มักติดแน่นนาน ถ้าขอบบิ่นเล็กน้อย ซ่อมเฉพาะส่วนได้
ปิดช่องห่างระหว่างฟันล่างได้ไหม ได้ในบางกรณี ฟันล่างมีขนาดเล็กและรับแรงจากฟันบน ทันตแพทย์จะประเมินการสบฟันก่อน
ทำพร้อมกันหลายซี่ในวันเดียวได้ไหม ได้ ถ้าเวลาเพียงพอและคนไข้สะดวก บางกรณีทันตแพทย์แบ่งทำสองครั้งเพื่อปรับรูปร่างให้สมดุล
ตกแต่งฟันหน้าแล้วกัดอาหารได้ปกติไหม ได้ แต่ควรเลี่ยงการกัดของแข็งมากด้วยฟันหน้า เช่น กระดูก น้ำแข็ง หรือหั่นอาหารแข็งเป็นชิ้นแทนการกัด
ทำแล้วพูดไม่ชัดไหม การเติมวัสดุเล็กน้อยมักไม่กระทบการพูด ถ้ารู้สึกแปลกหรือลิ้นสะดุด ทันตแพทย์ปรับรูปร่างได้
ฟันห่างเพราะฟันซี่ข้างเล็ก ควรทำอย่างไร เติมวัสดุให้ฟันซี่เล็กมีขนาดใกล้เคียงซี่ข้างเคียง มักได้ผลดีและดูเป็นธรรมชาติ บางครั้งต้องจัดฟันเพื่อกระจายช่องว่างให้พอดีก่อน
ช่องห่างกลับมาหลังถอดเครื่องมือจัดฟัน ปิดด้วยวัสดุได้ไหม ได้ในช่องเล็ก แต่ควรหาสาเหตุ เช่น ใส่รีเทนเนอร์ไม่สม่ำเสมอ และใส่รีเทนเนอร์ต่อเพื่อไม่ให้ช่องกว้างขึ้น อ่านเพิ่มที่ รีเทนเนอร์ต้องใส่นานแค่ไหน
อุดปิดช่องฟันห่างที่ Dental Vista
ทันตแพทย์ตรวจหาสาเหตุของช่องห่าง วางแผนสัดส่วนฟัน และอุดตกแต่งด้วยวัสดุสีเหมือนฟัน อุดฟัน 900–1,200 บาทต่อด้าน ดูรายละเอียดที่ หน้าอุดฟัน
อ้างอิง
- Proffit WR, Fields HW, Larson BE, Sarver DM. Contemporary Orthodontics. 6th ed. Philadelphia: Elsevier; 2019. บทที่ 3 Early Stages of Development และบทที่ 11 Moderate Nonskeletal Problems in Preadolescent Children (หัวข้อช่องห่างระหว่างฟันหน้า)
