ฟอกสีฟันที่บ้าน ใช้ถาดหรือแผ่นแปะ ได้ผลไหม ปลอดภัยไหม และต่างจากฟอกที่คลินิกอย่างไร

การฟอกสีฟันที่บ้านเป็นทางเลือกที่หลายคนสนใจ เพราะสะดวก ทำในเวลาของตัวเองได้ และหลายผลิตภัณฑ์ราคาถูกกว่าการฟอกที่คลินิก แต่ "ฟอกที่บ้าน" ครอบคลุมผลิตภัณฑ์หลายแบบที่ต่างกันมาก ตั้งแต่ชุดถาดเฉพาะบุคคลที่ทันตแพทย์ทำให้หลังตรวจฟัน ไปจนถึงชุดฟอกที่สั่งจากออนไลน์โดยไม่รู้ส่วนผสมจริง

บทความนี้อธิบายว่าการฟอกที่บ้านแต่ละแบบทำงานอย่างไร งานวิจัยว่าอย่างไร กฎหมายควบคุมอย่างไร และวิธีใช้ให้ปลอดภัย

ฟอกสีฟันทำงานอย่างไร

สารที่ทำให้ฟันขาวขึ้นในผลิตภัณฑ์ฟอกสีฟันแทบทั้งหมด คือ ไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ หรือ คาร์บาไมด์เปอร์ออกไซด์ ซึ่งสลายตัวให้ไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์อีกทีหนึ่ง สารเหล่านี้ซึมผ่านเคลือบฟันเข้าไปทำปฏิกิริยากับโมเลกุลสีในเนื้อฟัน ทำให้สีจางลง

ความแตกต่างระหว่างการฟอกที่คลินิกกับที่บ้าน อยู่ที่ ความเข้มข้นของสาร และ ระยะเวลาที่สัมผัสฟัน

• ฟอกที่คลินิก ใช้ความเข้มข้นสูงในเวลาสั้น ภายใต้การควบคุมของทันตแพทย์ มีการปิดเหงือกป้องกัน
• ฟอกที่บ้าน ใช้ความเข้มข้นต่ำกว่า แต่ใส่ทุกวันต่อเนื่องหลายวันถึงหลายสัปดาห์

อ่านพื้นฐานเพิ่มที่ ฟอกสีฟันอันตรายไหม

รูปแบบของการฟอกที่บ้าน

แบบ	ลักษณะ	ข้อดี	ข้อควรรู้
ถาดเฉพาะบุคคลจากทันตแพทย์	ทันตแพทย์พิมพ์ปาก ทำถาดพลาสติกบางพอดีฟัน ใส่เจลแล้วสวมตามเวลาที่กำหนด	เจลสัมผัสฟันสม่ำเสมอ ไม่ล้นไปเหงือกมาก มีทันตแพทย์ติดตาม	ใช้เวลาหลายสัปดาห์ ต้องมีวินัย
แผ่นแปะฟอกฟัน	แผ่นพลาสติกบางเคลือบเจล แปะบนฟัน	ใช้ง่าย ไม่ต้องพิมพ์ปาก	ครอบคลุมเฉพาะฟันหน้า แนบไม่ดีในฟันเก
ถาดสำเร็จรูป	ถาดขนาดมาตรฐาน หรือถาดที่ต้มให้นิ่มแล้วกัดขึ้นรูป	ราคาถูก	ไม่พอดี เจลล้นไปเหงือก ระคายเคืองง่าย
ชุดฟอกที่มีไฟ LED	ถาดกับไฟเล็กๆ	ใช้ง่าย	หลักฐานว่าไฟช่วยเพิ่มผลยังไม่ชัด ผลหลักมาจากเจล
ยาสีฟันและน้ำยาบ้วนปากฟอกขาว	ใช้ประจำวัน	สะดวก	ความเข้มข้นต่ำมาก ส่วนใหญ่ช่วยแค่ขจัดคราบภายนอก

อ่านเรื่องยาสีฟันฟอกขาวและผงถ่านที่ ยาสีฟันฟอกขาว ผงถ่าน แถบฟอกฟัน

งานวิจัยว่าอย่างไร

งานทบทวนวรรณกรรมของ Cochrane เรื่องการฟอกสีฟันด้วยสารเคมีที่บ้านในผู้ใหญ่ ฉบับปรับปรุงปี 2018 รวบรวมการทดลอง 71 เรื่อง พบว่า [1]

• สารฟอกสีฟันทำให้ฟันขาวขึ้นเมื่อเทียบกับยาหลอก ในช่วงเวลาสั้นตั้งแต่ 2 สัปดาห์ถึง 6 เดือน แม้ความน่าเชื่อถือของหลักฐานจะอยู่ในระดับต่ำถึงต่ำมาก
• อาการเสียวฟันและการระคายเคืองในช่องปากเป็นผลข้างเคียงที่พบบ่อยที่สุด พบมากขึ้นเมื่อใช้ความเข้มข้นสูง แต่ส่วนใหญ่ไม่รุนแรงและหายเอง
• ยังสรุปไม่ได้ว่าผลิตภัณฑ์ วิธีใช้ ความเข้มข้น หรือระยะเวลาแบบไหนดีที่สุด เพราะหลักฐานยังมีคุณภาพต่ำ

สรุปในทางปฏิบัติคือ การฟอกที่บ้านได้ผลจริงในระยะสั้น ผลข้างเคียงส่วนใหญ่ไม่รุนแรง แต่ไม่ควรเชื่อคำโฆษณาว่าผลิตภัณฑ์ไหนดีกว่ากันอย่างชัดเจน

กฎหมายควบคุมความเข้มข้น

ในประเทศไทย

ประกาศกระทรวงสาธารณสุข พ.ศ. 2561 กำหนดให้ผลิตภัณฑ์ฟอกสีฟันที่มีไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ หรือสารที่ปลดปล่อยไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ เกินร้อยละ 6 เป็นเครื่องมือแพทย์ มีผลบังคับใช้ตั้งแต่ 24 มีนาคม 2562 [2] ผลิตภัณฑ์ความเข้มข้นสูงจึงต้องอยู่ภายใต้การควบคุมที่เข้มงวดกว่าเครื่องสำอางทั่วไป

ในสหภาพยุโรป

กฎหมายของสหภาพยุโรปปี 2011 กำหนดว่าผลิตภัณฑ์ที่มีไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ไม่เกินร้อยละ 0.1 จำหน่ายเป็นเครื่องสำอางทั่วไปได้ ส่วนที่มีมากกว่าร้อยละ 0.1 ถึงร้อยละ 6 ต้องจำหน่ายให้ทันตแพทย์เท่านั้น การใช้รอบแรกต้องทำโดยทันตแพทย์หรืออยู่ภายใต้การดูแลของทันตแพทย์ และห้ามใช้ในผู้ที่อายุต่ำกว่า 18 ปี [3] แนวทางนี้สะท้อนว่า การฟอกที่บ้านที่มีประสิทธิภาพจริงควรเริ่มจากการตรวจฟันโดยทันตแพทย์

ทำไมควรให้ทันตแพทย์ตรวจก่อน

• หาสาเหตุของสีฟัน ถ้าเป็นคราบภายนอก ขูดหินปูนและขัดฟันก็พอ ถ้าเป็นฟันที่ประสาทตาย ฟอกจากภายนอกไม่ได้ผล อ่านเพิ่มที่ ฟันเหลือง ฟันคล้ำ เกิดจากอะไร
• รักษาฟันผุและรอยรั่วก่อน สารฟอกที่ซึมผ่านรูผุหรือขอบวัสดุรั่ว ทำให้เสียวมาก
• ตรวจเหงือก เหงือกอักเสบจะระคายเคืองจากสารฟอกได้ง่าย
• บอกล่วงหน้าว่าซี่ไหนจะไม่ขาวตาม เช่น ครอบฟันและวัสดุอุดสีเหมือนฟันที่ฟันหน้า อ่านเพิ่มที่ ฟอกสีฟันกับวัสดุอุดและครอบฟัน
• ตั้งความคาดหวังให้ตรงกับความจริง

วิธีใช้ถาดฟอกสีฟันอย่างปลอดภัย

ถ้าทันตแพทย์ทำถาดและจ่ายเจลให้ ให้ปฏิบัติตามคำแนะนำเฉพาะ หลักทั่วไปคือ

1. แปรงฟันและใช้ไหมขัดฟันก่อนใส่ถาด ให้เจลสัมผัสผิวฟันโดยตรง
2. หยดเจลปริมาณน้อย ตามจุดที่ทันตแพทย์แนะนำ ประมาณหนึ่งหยดเล็กต่อหนึ่งซี่ด้านหน้า ไม่ต้องเต็มถาด
3. ใส่ถาด เช็ดเจลที่ล้นออกมาที่เหงือก ด้วยผ้าหรือสำลี
4. ใส่ตามเวลาที่กำหนด ไม่ใส่นานเกินคำแนะนำ
5. ถอดถาด บ้วนปาก ล้างถาดด้วยน้ำเย็น เก็บในกล่อง
6. บันทึกผล ถ่ายรูปในแสงเดียวกันทุกสัปดาห์ เพื่อเปรียบเทียบ

ถ้าเสียวฟัน

• เว้นวันฟอก หรือลดเวลาใส่
• ใช้ยาสีฟันลดอาการเสียวก่อนและระหว่างช่วงฟอก
• ถ้าเสียวมากหรือเจ็บเหงือก หยุดใช้และติดต่อทันตแพทย์

อ่านเพิ่มที่ ฟอกสีฟันแล้วเสียว

ฟอกที่บ้านหรือฟอกที่คลินิกดี

	ฟอกที่คลินิก	ฟอกที่บ้านด้วยถาดจากทันตแพทย์
ระยะเวลา	ครั้งเดียว ประมาณ 1–2 ชั่วโมง	หลายวันถึงหลายสัปดาห์
ความเข้มข้นของเจล	สูง ใช้ในเวลาสั้น	ต่ำกว่า ใช้ต่อเนื่อง
ป้องกันเหงือก	ปิดเหงือกด้วยวัสดุก่อนทา	ใช้ถาดที่พอดี และเช็ดเจลที่ล้น
เห็นผล	ทันทีหลังทำ	ค่อยๆ ขาวขึ้น
อาการเสียว	อาจเสียว 1–2 วัน	อาจเสียวเป็นช่วงๆ ปรับได้ด้วยการเว้นวัน
ความสะดวก	เหมาะกับคนที่ต้องการผลเร็ว เช่น ก่อนงานสำคัญ	เหมาะกับคนที่มีวินัยและอยากปรับเอง
เติมความขาว	นัดมาทำใหม่	ใช้ถาดเดิมกับเจลเติม

หลายคนใช้ทั้งสองแบบร่วมกัน คือฟอกที่คลินิกก่อน แล้วใช้ถาดที่บ้านเติมเป็นระยะ ทันตแพทย์จะแนะนำว่าแบบไหนเหมาะกับฟันของคุณ

ใครไม่ควรฟอกสีฟันเอง

• อายุต่ำกว่า 18 ปี [3]
• ตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร ควรเลื่อนไปก่อน
• มีฟันผุ เหงือกอักเสบ หรือฟันสึกจนเห็นเนื้อฟันมาก ที่ยังไม่ได้รักษา
• เสียวฟันมากอยู่แล้ว
• มีครอบฟันหรือวัสดุอุดสีเหมือนฟันที่ฟันหน้าหลายซี่ ซึ่งจะไม่ขาวตาม
• แพ้สารเปอร์ออกไซด์

สิ่งที่ไม่ควรทำ

• ใช้ผลิตภัณฑ์ที่ไม่มีฉลากภาษาไทย ไม่ระบุส่วนผสม หรือไม่ทราบความเข้มข้น
• ใช้นานเกินหรือบ่อยเกินกว่าที่ฉลากหรือทันตแพทย์กำหนด เพื่อหวังให้ขาวเร็ว
• ใช้สูตรทำเองจากเบกกิ้งโซดา น้ำมะนาว หรือน้ำส้มสายชู ซึ่งเป็นกรดหรือขัดผิวฟัน ทำให้ฟันสึกและเสียว
• ใช้ถาดที่ไม่พอดีจนเจลล้นเหงือกทุกวัน

ตารางตัวอย่างการฟอกด้วยถาด

ทันตแพทย์จะกำหนดตารางตามผลิตภัณฑ์และฟันของแต่ละคน ตัวอย่างทั่วไปมีดังนี้

ช่วง	สิ่งที่ทำ
วันพิมพ์ปาก	ตรวจฟัน ขูดหินปูนถ้าจำเป็น เทียบสีฟันเริ่มต้น พิมพ์ปากทำถาด
วันรับถาด	ลองถาด สอนวิธีใส่เจล รับเจลและคำแนะนำ
สัปดาห์ที่ 1–2	ใส่ตามเวลาที่กำหนดทุกวันหรือวันเว้นวัน บันทึกอาการเสียว
นัดติดตาม	เทียบสีกับวันแรก ปรับเวลาหรือหยุดตามผล
ภายหลัง	เก็บถาดไว้ ใช้เติมเป็นระยะตามคำแนะนำ

เก็บรักษาถาดและเจล

• ล้างถาดด้วยน้ำเย็นหลังใช้ ไม่ใช้น้ำร้อนซึ่งทำให้ถาดเสียรูป
• เก็บในกล่องที่มีรูระบายอากาศ ให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง
• เก็บเจลในที่เย็นตามฉลาก บางผลิตภัณฑ์ต้องเก็บในตู้เย็น
• ดูวันหมดอายุของเจล เจลที่เสื่อมได้ผลน้อยลง
• ถ้าถาดแตก ร้าว หรือหลวม ให้ทันตแพทย์ดู

คาร์บาไมด์เปอร์ออกไซด์กับไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์

คาร์บาไมด์เปอร์ออกไซด์สลายตัวให้ไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ประมาณหนึ่งในสามของความเข้มข้น เช่น คาร์บาไมด์เปอร์ออกไซด์ร้อยละ 10 ให้ไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ประมาณร้อยละ 3.5 สารนี้ปล่อยออกมาช้ากว่า จึงนิยมใช้ในการฟอกด้วยถาดเป็นเวลานาน ส่วนไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ออกฤทธิ์เร็วกว่า ใช้ในเวลาสั้นกว่า ทันตแพทย์จะเลือกให้เหมาะกับเวลาที่คุณสะดวกและความไวต่อการเสียวของฟัน

ความเชื่อที่ไม่ถูกต้อง

"ยิ่งเข้มข้นยิ่งดี" ความเข้มข้นสูงขึ้นเพิ่มอาการเสียวและการระคายเคือง และหลักฐานยังไม่ชัดว่าดีกว่าในระยะยาว [1]

"ไฟ LED ทำให้ฟอกได้ผลกว่ามาก" ผลหลักมาจากสารในเจล

"ฟอกบ่อยๆ ฟันจะขาวขึ้นเรื่อยๆ" ฟันมีขีดจำกัดของความขาว เมื่อถึงจุดหนึ่ง การฟอกต่อไม่ได้ทำให้ขาวขึ้น แต่เพิ่มอาการเสียว

"ฟอกฟันทำให้เคลือบฟันบางลง" เมื่อใช้ตามคำแนะนำ การฟอกไม่ได้ทำให้เคลือบฟันหายไป ฟันที่ดูใสขึ้นชั่วคราวหลังฟอกมักกลับเป็นปกติ

คำถามที่พบบ่อย

ฟอกที่บ้านใช้เวลากี่วันถึงเห็นผล หลายคนเริ่มเห็นความต่างภายในไม่กี่วัน และเห็นชัดใน 1–2 สัปดาห์ ขึ้นกับสีฟันเดิม ความเข้มข้น และเวลาใส่

ฟันขาวอยู่ได้นานแค่ไหน ขึ้นกับพฤติกรรม เช่น ชา กาแฟ บุหรี่ ส่วนใหญ่สีจะค่อยๆ กลับมาบางส่วนในหลายเดือนถึงหลายปี อ่านเพิ่มที่ ดูแลฟันให้ขาวนาน

ฟอกที่บ้านแล้วฟันขาวไม่เท่ากัน ช่วงแรกอาจเห็นจุดขาวขุ่นชัดขึ้นชั่วคราว ซึ่งมักกลืนไปเมื่อฟอกต่อหรือหลังหยุดไม่กี่วัน ขอบฟันใกล้เหงือกมักขาวช้ากว่าปลายฟัน

ใช้ถาดจัดฟันใสฟอกฟันได้ไหม ไม่ควรใช้เองโดยไม่ปรึกษา เพราะถาดจัดฟันออกแบบมาเพื่อเคลื่อนฟัน ไม่ใช่เพื่อเก็บเจล ปรึกษาทันตแพทย์

ใส่ถาดฟอกนอนได้ไหม บางผลิตภัณฑ์ออกแบบให้ใส่ข้ามคืนด้วยความเข้มข้นต่ำ บางผลิตภัณฑ์ให้ใส่เพียงไม่กี่สิบนาที ต้องทำตามคำแนะนำของทันตแพทย์และฉลากเท่านั้น

ฟอกที่บ้านแล้วดื่มกาแฟได้ไหม ได้ แต่ควรเลี่ยงทันทีหลังถอดถาด และบ้วนน้ำตาม ช่วงที่ฟอกอยู่ การลดเครื่องดื่มสีเข้มช่วยให้เห็นผลชัดขึ้น

ผลิตภัณฑ์ฟอกที่บ้านจากต่างประเทศใช้ได้ไหม ถ้าไม่มีฉลากภาษาไทย ไม่ระบุความเข้มข้น หรือไม่ทราบแหล่งที่มา ไม่ควรใช้ ควรปรึกษาทันตแพทย์ก่อน

มีเครื่องมือจัดฟันอยู่ ฟอกได้ไหม ไม่ควรฟอกระหว่างติดเครื่องมือ เพราะบริเวณใต้แบร็กเก็ตจะไม่ขาว เมื่อถอดเครื่องมือจะเห็นรอย ควรรอฟอกหลังถอด

ฟอกสีฟันที่ Dental Vista

คลินิกให้บริการฟอกสีฟันในคลินิกระบบ Zoom ราคา 8,500 บาท ทันตแพทย์จะตรวจฟันก่อน ขูดหินปูนถ้าจำเป็น และแนะนำวิธีที่เหมาะกับสีฟันของคุณ สอบถามเรื่องชุดฟอกที่บ้านได้ที่คลินิก ดูรายละเอียดที่ หน้าฟอกสีฟัน

อ้างอิง

1. Home-based chemically-induced whitening (bleaching) of teeth in adults. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2018. CD006202.pub2. Cochrane
2. อย.ประกาศกฎใหม่ ผลิตภัณฑ์ฟอกสีฟัน เป็นเครื่องมือแพทย์ มีผล 24 มี.ค.62. ไทยโพสต์. ไทยโพสต์
3. Council Directive 2011/84/EU of 20 September 2011 amending Directive 76/768/EEC, concerning cosmetic products, for the purpose of adapting Annex III thereto to technical progress. legislation.gov.uk