เสียวฟันเป็นอาการที่พบบ่อยมาก หลายคนเสียวแปลบเวลาดื่มน้ำเย็น กินไอศกรีม กินของเปรี้ยว หรือแม้แต่ตอนแปรงฟัน ตัวเลขความชุกในการศึกษาต่างๆ แตกต่างกันมากตามกลุ่มคนและวิธีตรวจ แต่ทุกการศึกษาตรงกันว่าพบได้บ่อยในผู้ใหญ่ อาการนี้ไม่อันตรายในตัวเอง แต่ทำให้รำคาญ เลี่ยงอาหารบางอย่าง และบางครั้งเป็นสัญญาณของปัญหาอื่นที่ต้องรักษา เช่น ฟันผุหรือฟันร้าว
บทความนี้อธิบายว่าเสียวฟันเกิดจากอะไร แยกจากปัญหาอื่นอย่างไร ยาสีฟันลดเสียวช่วยได้แค่ไหน และทันตแพทย์มีวิธีรักษาอะไรบ้าง
เสียวฟันเกิดขึ้นได้อย่างไร
ฟันมีชั้นนอกสุดเป็นเคลือบฟันที่แข็งและไม่มีความรู้สึก ใต้เคลือบฟันคือ เนื้อฟัน ซึ่งมีท่อเล็กๆ จำนวนมากวิ่งตรงไปหาโพรงประสาท ภายในท่อมีของเหลว ส่วนที่รากฟันไม่มีเคลือบฟันคลุม แต่มีเหงือกและชั้นบางๆ ปกป้องไว้
เมื่อเนื้อฟันเปิดออกสู่ช่องปาก สิ่งกระตุ้นอย่างความเย็น ลม ของหวาน หรือของเปรี้ยว จะทำให้ของเหลวในท่อเคลื่อนที่ ไปกระตุ้นปลายประสาทใกล้โพรงประสาท จึงเกิดอาการเสียวแปลบ คำอธิบายนี้เป็นที่ยอมรับกันกว้างขวางที่สุดสำหรับอาการเสียวฟันชนิดนี้
สาเหตุที่ทำให้เนื้อฟันเปิด
เหงือกร่น
เมื่อเหงือกร่นลง ผิวรากฟันโผล่ออกมา สาเหตุอาจเป็นโรคปริทันต์ การแปรงฟันแรง เหงือกบาง หรือการจัดฟัน อ่านเพิ่มที่ เหงือกร่น
ผิวฟันสึก
- สึกจากกรด น้ำอัดลม น้ำผลไม้เปรี้ยว เครื่องดื่มชูกำลัง กรดไหลย้อน หรือการอาเจียนบ่อย ทำให้ผิวเคลือบฟันบางลง
- สึกจากการแปรง การแปรงแรงด้วยขนแปรงแข็งหรือยาสีฟันที่หยาบ ทำให้คอฟันสึกเป็นร่อง
- สึกจากการบดเคี้ยว การนอนกัดฟันทำให้ผิวบดเคี้ยวสึก
หลังขูดหินปูนหรือเกลารากฟัน
ผิวรากฟันที่เคยถูกหินปูนคลุมไว้ถูกเปิดออก อาจเสียวได้ช่วงหนึ่งแล้วค่อยๆ ดีขึ้น อ่านเพิ่มที่ เกลารากฟันคืออะไร
หลังฟอกสีฟัน
สารฟอกสีทำให้ฟันเสียวชั่วคราว มักหายในไม่กี่วัน อ่านเพิ่มที่ ฟอกสีฟันอันตรายไหม
หลังอุดฟันใหม่
อาการเสียวหลังอุดฟันมีสาเหตุเฉพาะ อ่านที่ อุดฟันแล้วยังเสียว
แยกเสียวฟันธรรมดาจากปัญหาอื่น
อาการเสียวที่คล้ายกันอาจมาจากหลายสาเหตุ ทันตแพทย์ต้องตรวจเพื่อแยก ลักษณะที่ช่วยแยกได้
| ลักษณะ | เสียวจากเนื้อฟันเปิด | ฟันผุ | ฟันร้าว | โพรงประสาทอักเสบ |
|---|---|---|---|---|
| ระยะเวลา | แปลบสั้น หายทันทีเมื่อสิ่งกระตุ้นหมด | เสียวแล้วหาย | แปลบตอนกัดหรือคลายกัด | เสียวค้างนาน ปวดเอง |
| จำนวนซี่ | มักหลายซี่ | มักซี่เดียว | มักซี่เดียว | ซี่เดียว |
| ตำแหน่ง | มักที่คอฟันใกล้เหงือก | จุดที่ผุ | ฟันที่มีวัสดุอุดใหญ่ | ฟันผุลึก |
| สิ่งกระตุ้น | เย็น ลม แปรงฟัน ของเปรี้ยว | หวาน เย็น | กัดของแข็ง | ร้อน เย็น หรือไม่มีสิ่งกระตุ้น |
ถ้าเสียวค้างนานหลายวินาทีหรือหลายนาที ปวดเอง หรือปวดตอนกลางคืน มักไม่ใช่เสียวฟันธรรมดา ควรพบทันตแพทย์ อ่านเพิ่มที่ ปวดฟันตอนกลางคืน และ ฟันร้าว ฟันแตก
ยาสีฟันลดอาการเสียวช่วยได้แค่ไหน
ยาสีฟันลดอาการเสียวทำงานสองแบบหลัก คือ ลดการส่งสัญญาณของประสาท หรืออุดปิดปากท่อเนื้อฟัน
งานวิเคราะห์อภิมานปี 2018 ซึ่งรวบรวมการทดลองยาสีฟันลดอาการเสียวหลายชนิด พบว่ายาสีฟันส่วนใหญ่ช่วยลดอาการเสียวได้เมื่อเทียบกับยาสีฟันทั่วไป แต่คุณภาพของหลักฐานแตกต่างกันไปตามชนิด [1] งานทบทวนของ Cochrane เรื่องยาสีฟันที่มีโพแทสเซียมพบว่ามีผลลดอาการเสียวในการทดสอบบางแบบที่ 6–8 สัปดาห์ แต่หลักฐานยังไม่ชัดเจนพอที่จะสรุปอย่างหนักแน่น [2]
| ส่วนผสมที่พบบ่อย | วิธีทำงาน |
|---|---|
| โพแทสเซียมไนเตรต | ลดการส่งสัญญาณของประสาท |
| สแตนนัสฟลูออไรด์ | สร้างชั้นอุดปิดปากท่อเนื้อฟัน |
| อาร์จินีนร่วมกับแคลเซียม | อุดปิดปากท่อเนื้อฟัน |
| แคลเซียมโซเดียมฟอสโฟซิลิเกต | สร้างชั้นแร่ธาตุคลุมผิว |
ใช้อย่างไรให้ได้ผล
- ใช้ต่อเนื่องอย่างน้อย 2–4 สัปดาห์ ผลไม่ได้เกิดทันที
- แปรงฟันวันละ 2 ครั้ง แล้วบ้วนยาสีฟันออกโดยไม่กลั้วน้ำตามมาก
- ทาบนจุดที่เสียวก่อนนอน บางผลิตภัณฑ์แนะนำให้ใช้นิ้วทายาสีฟันบนจุดที่เสียวแล้วทิ้งไว้
- ใช้ต่อแม้อาการดีขึ้นแล้ว ถ้าหยุด อาการมักกลับมา
- เลือกสูตรที่มีฟลูออไรด์ด้วย เพื่อป้องกันฟันผุ
ถ้าใช้ต่อเนื่อง 4 สัปดาห์แล้วไม่ดีขึ้น ควรให้ทันตแพทย์ตรวจหาสาเหตุอื่น
ทันตแพทย์รักษาอย่างไร
- ทาสารลดอาการเสียว หรือฟลูออไรด์วานิช บนผิวที่เสียว เป็นวิธีแรกที่มักใช้ ทำง่าย ไม่ต้องกรอ
- อุดคอฟัน ถ้ามีรอยสึกเป็นร่องที่คอฟัน การอุดช่วยปิดเนื้อฟันที่เปิดและป้องกันการสึกเพิ่ม อ่านเรื่องวัสดุที่ อุดฟันสีเหมือนฟันกับอุดอมัลกัม
- รักษาโรคเหงือก ถ้าเหงือกร่นจากโรคปริทันต์
- ปลูกเหงือก ในกรณีเหงือกร่นมากและเสียวรุนแรง
- ทำเฝือกสบฟัน ถ้าสึกจากการนอนกัดฟัน
- รักษารากฟัน เป็นทางเลือกสุดท้ายในกรณีที่เสียวรุนแรงมากและวิธีอื่นไม่ได้ผล ซึ่งพบน้อย
ทดสอบตัวเองก่อนไปพบทันตแพทย์
ก่อนนัด ลองสังเกตและจดสิ่งเหล่านี้ไว้ จะช่วยให้ทันตแพทย์หาสาเหตุได้เร็วขึ้น
- เสียวซี่ไหน ซี่เดียว หลายซี่ หรือทั้งแถว ด้านบนหรือด้านล่าง
- อะไรกระตุ้น น้ำเย็น ลมเย็น ของหวาน ของเปรี้ยว การแปรงฟัน หรือการกัด
- เสียวนานแค่ไหน หายทันทีเมื่อเอาสิ่งกระตุ้นออก หรือค้างนาน
- เริ่มเมื่อไหร่ หลังเปลี่ยนยาสีฟัน หลังฟอกสีฟัน หลังขูดหินปูน หลังอุดฟัน หรือค่อยๆ เป็นมากขึ้น
- พฤติกรรมที่อาจเกี่ยวข้อง ดื่มเครื่องดื่มเปรี้ยวบ่อย แปรงฟันแรง นอนกัดฟัน มีกรดไหลย้อน
ข้อมูลเหล่านี้ช่วยแยกเสียวฟันจากเนื้อฟันเปิด ออกจากฟันผุ ฟันร้าว หรือโพรงประสาทอักเสบ ซึ่งต้องรักษาต่างกัน
ฟันสึกจากกรดกับคนไทย
ผิวฟันเริ่มอ่อนตัวเมื่อสัมผัสกรดที่เปรี้ยวพอ เครื่องดื่มและอาหารหลายอย่างที่คนไทยนิยมเป็นกรด เช่น น้ำอัดลม เครื่องดื่มชูกำลัง น้ำมะนาว น้ำส้ม ชามะนาว ผลไม้ดองหรือจิ้มพริกเกลือ และยาอมหรือวิตามินซีแบบเม็ดอม ของเหล่านี้กินได้ แต่ปัญหาเกิดเมื่อกินบ่อย จิบทั้งวัน หรืออมไว้นาน
สัญญาณว่าฟันอาจสึกจากกรด ได้แก่ ฟันหน้าดูใสขึ้นที่ปลายฟัน ผิวฟันเรียบมันผิดปกติ ฟันกรามมีหลุมตื้นบนยอดปุ่มฟัน หรือวัสดุอุดเดิมดูนูนสูงกว่าผิวฟันรอบๆ ถ้าสังเกตเห็น ควรให้ทันตแพทย์ประเมิน เพราะเคลือบฟันที่สึกไปแล้วไม่งอกกลับ
วิธีลดผลของกรด
- ดื่มเครื่องดื่มเปรี้ยวพร้อมมื้ออาหาร และดื่มให้หมดในเวลาไม่นาน
- ใช้หลอดดูดเพื่อลดการสัมผัสผิวฟันหน้า
- ดื่มน้ำเปล่าหรือบ้วนปากตามหลัง
- ไม่อมเม็ดวิตามินซีหรือยาอมเปรี้ยวไว้นาน
- ถ้ามีกรดไหลย้อนหรืออาเจียนบ่อย ควรพบแพทย์เพื่อรักษาต้นเหตุ
เสียวฟันกับการนอนกัดฟัน
การนอนกัดฟันหรือกัดฟันแน่นตอนกลางวันทำให้ผิวบดเคี้ยวสึกจนเห็นเนื้อฟัน และอาจทำให้เกิดรอยร้าวเล็กๆ ที่คอฟัน สัญญาณที่บอกว่าอาจนอนกัดฟัน เช่น ตื่นมาเมื่อยกราม ปวดขมับตอนเช้า คนข้างๆ ได้ยินเสียงกัดฟัน หรือฟันดูสั้นและเรียบลง ทันตแพทย์อาจแนะนำเฝือกสบฟันใส่ตอนนอน เพื่อลดการสึกและแรงที่ฟันต้องรับ
เลือกแปรงและยาสีฟันอย่างไร
- แปรงขนนุ่ม หัวแปรงเล็กพอเข้าถึงฟันกรามด้านใน ขนแปรงแข็งไม่ได้ทำให้สะอาดกว่า แต่ทำให้คอฟันสึกและเหงือกร่น
- จับแปรงเบาๆ เหมือนจับปากกา ไม่กำแน่น ถ้าขนแปรงบานเร็วภายในไม่กี่สัปดาห์ แปลว่าแปรงแรงเกินไป
- แปรงไฟฟ้าที่มีระบบเตือนแรงกด ช่วยคนที่ติดนิสัยแปรงแรงได้
- ยาสีฟันลดเสียวที่มีฟลูออไรด์ ใช้เป็นยาสีฟันประจำ
- เลี่ยงยาสีฟันที่มีผงขัดหยาบมาก โดยเฉพาะสูตรฟอกขาวบางชนิด ถ้าเสียวอยู่
ป้องกันไม่ให้เสียวมากขึ้น
- แปรงเบาๆ ด้วยแปรงขนนุ่ม ขยับสั้นๆ ไม่ถูแรง
- ลดเครื่องดื่มเปรี้ยว เช่น น้ำอัดลม น้ำผลไม้เปรี้ยว เครื่องดื่มชูกำลัง ถ้าดื่ม ดื่มพร้อมอาหารและใช้หลอด
- ไม่แปรงฟันทันทีหลังกินของเปรี้ยว บ้วนน้ำก่อนแล้วรอสักพัก
- รักษากรดไหลย้อน ถ้ามีอาการ
- ใส่เฝือกสบฟัน ถ้านอนกัดฟัน
- ดูแลเหงือกให้แข็งแรง อ่านวิธีแปรงฟันที่ แปรงฟันอย่างไรให้ถูกวิธี
ความเชื่อที่ไม่ถูกต้อง
"เสียวฟันแปลว่าฟันผุ" ไม่เสมอไป เสียวฟันจำนวนมากเกิดจากเนื้อฟันเปิดโดยไม่มีฟันผุ แต่ควรให้ทันตแพทย์ตรวจแยก
"ยาสีฟันลดเสียวใช้ครั้งเดียวก็หาย" ต้องใช้ต่อเนื่องหลายสัปดาห์จึงเห็นผล
"ยาสีฟันฟอกขาวช่วยให้ฟันแข็งแรง" ยาสีฟันฟอกขาวบางชนิดมีผงขัดที่หยาบ อาจทำให้ผิวฟันสึกและเสียวมากขึ้น
คำถามที่พบบ่อย
เสียวฟันตอนตั้งครรภ์ปกติไหม ช่วงตั้งครรภ์เหงือกอักเสบง่ายขึ้น และบางคนอาเจียนบ่อย ทำให้ผิวฟันสัมผัสกรด ควรบ้วนน้ำหลังอาเจียนและปรึกษาทันตแพทย์
เด็กเสียวฟันได้ไหม ได้ อาจเกิดจากฟันผุ ฟันแท้ที่เพิ่งขึ้น หรือการกินของเปรี้ยวบ่อย ควรพาไปตรวจ
เสียวฟันหลังขูดหินปูนจะหายเมื่อไหร่ ส่วนใหญ่ดีขึ้นในไม่กี่วันถึงไม่กี่สัปดาห์ ยาสีฟันลดเสียวช่วยได้
ใช้ยาสีฟันลดเสียวไปตลอดได้ไหม ได้ ยาสีฟันลดเสียวส่วนใหญ่มีฟลูออไรด์ ใช้แทนยาสีฟันประจำวันได้ ถ้าหยุดใช้แล้วอาการกลับมา ใช้ต่อได้
เสียวฟันหลังจัดฟันหรือถอดเครื่องมือจัดฟันปกติไหม พบได้ ระหว่างฟันเคลื่อนที่อาจเสียวและเมื่อยเป็นช่วงๆ หลังถอดเครื่องมือ ผิวฟันตรงที่เคยติดแบร็กเก็ตอาจเสียวเล็กน้อยชั่วคราว ถ้าเสียวมากหรือนาน ควรให้ทันตแพทย์ตรวจ
ผู้สูงอายุเสียวฟันบ่อย เกี่ยวกับอายุไหม อายุไม่ได้ทำให้เสียวโดยตรง แต่ผู้สูงอายุมีเหงือกร่นและฟันสึกสะสมมากกว่า รากฟันที่โผล่จึงเสียวและผุง่าย
น้ำยาบ้วนปากช่วยลดเสียวไหม มีน้ำยาบ้วนปากบางสูตรที่ออกแบบมาลดอาการเสียว เป็นตัวเสริม แต่ยาสีฟันลดเสียวที่ใช้ต่อเนื่องมักเป็นตัวหลัก
เสียวฟันเฉพาะตอนอากาศเย็นหรือขึ้นเครื่องบิน เกี่ยวกับอะไร ลมเย็นกระตุ้นเนื้อฟันที่เปิดได้ ส่วนอาการปวดฟันบนตอนเครื่องบินขึ้นลงหรือดำน้ำ อาจมาจากไซนัสหรือฟันที่มีปัญหาอยู่แล้ว ควรตรวจ
ขูดหินปูนบ่อยทำให้ฟันเสียวถาวรไหม การขูดหินปูนตามรอบที่ทันตแพทย์แนะนำไม่ได้ทำให้ฟันสึกหรือเสียวถาวร อาการเสียวหลังขูดมักเป็นชั่วคราว ส่วนหินปูนที่ปล่อยไว้ทำให้เหงือกร่นและเสียวมากกว่าในระยะยาว
ตรวจอาการเสียวฟันที่ Dental Vista
ทันตแพทย์ตรวจหาสาเหตุของอาการเสียว แยกจากฟันผุและฟันร้าว ทาสารลดเสียว และอุดคอฟันเมื่อจำเป็น อุดฟัน 900–1,200 บาทต่อด้าน คลินิกรับสิทธิทันตกรรมประกันสังคม ดูรายละเอียดที่ หน้าอุดฟัน
อ้างอิง
- Effect of desensitizing toothpastes on dentine hypersensitivity: a systematic review and meta-analysis. Journal of Dentistry. 2018;75:12–21. PubMed
- Poulsen S, Errboe M, Lescay Mevil Y, Glenny AM. Potassium containing toothpastes for dentine hypersensitivity. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2006;(3):CD001476. PMC
