หลังรักษารากฟันเสร็จ คนไข้หลายคนถามว่า "ฟันไม่ปวดแล้ว ทำไมต้องครอบฟันอีก" คำตอบสั้นๆ คือ ฟันที่รักษารากแล้ว เปราะและแตกง่ายกว่าฟันปกติ โดยเฉพาะฟันกรามที่รับแรงบดเคี้ยวมาก ถ้าฟันแตกลึกถึงราก อาจต้องถอนฟันซี่นั้นทิ้ง ทั้งที่ลงทุนรักษารากไปแล้ว
การศึกษาของ Aquilino และ Caplan ที่ติดตามฟันที่รักษารากแล้ว พบว่าฟันที่ไม่ได้ครอบหลังรักษาราก สูญเสียในอัตราประมาณ 6 เท่าของฟันที่ครอบ เมื่อควบคุมปัจจัยอื่นแล้ว [1] แม้จะเป็นการศึกษาย้อนหลังและยังมีงานวิจัยที่เปรียบเทียบโดยตรงไม่มากนัก แต่ก็สอดคล้องกับแนวปฏิบัติทั่วไปของทันตแพทย์ที่แนะนำให้ครอบฟันหลังที่รักษารากแล้ว
บทความนี้อธิบายว่าทำไมฟันที่รักษารากถึงเปราะ เมื่อไหร่ต้องครอบ ครอบฟันมีกี่แบบ และขั้นตอนการทำ
ทำไมฟันที่รักษารากแล้วถึงเปราะ
- เสียเนื้อฟันไปมาก ทั้งจากฟันผุหรือฟันแตกก่อนรักษา และจากการกรอเปิดโพรงเพื่อรักษาราก ผนังฟันที่เหลือจึงบางลง
- สูญเสียโครงสร้างที่ช่วยยึดฟัน ฟันกรามมีสันเนื้อฟันที่เชื่อมผนังด้านต่างๆ เข้าด้วยกัน เมื่อสันนี้ถูกกรอหรือผุไป ผนังฟันจะแยกออกได้ง่ายเวลากัด
- รับรู้แรงกดได้น้อยลง ฟันที่ไม่มีเนื้อเยื่อประสาทอาจรับรู้การกัดแรงเกินได้ช้ากว่า
ครอบฟันทำหน้าที่เหมือน "หมวกกันน็อก" ที่ครอบทุกด้านของตัวฟัน รวบผนังฟันไว้ด้วยกัน และกระจายแรงบดเคี้ยว
เมื่อไหร่ต้องครอบฟัน เมื่อไหร่อุดอย่างเดียวพอ
| สถานการณ์ | คำแนะนำทั่วไป |
|---|---|
| ฟันกรามน้อย ฟันกรามใหญ่ที่รักษาราก | ส่วนใหญ่ควรครอบ |
| ฟันหน้าที่รักษาราก เนื้อฟันเหลือมาก รูเปิดเล็ก | อาจอุดอย่างเดียวได้ |
| ฟันหน้าที่เนื้อฟันเหลือน้อยหรือเปลี่ยนสีมาก | ควรครอบ |
| ฟันที่มีรอยร้าวก่อนรักษาราก | ควรครอบ |
| ฟันที่ใช้เป็นหลักยึดสะพานฟันหรือฟันปลอม | ควรครอบ |
| คนที่นอนกัดฟัน | ควรครอบ และพิจารณาเฝือกสบฟัน |
ทันตแพทย์ประเมินจากปริมาณเนื้อฟันที่เหลือ ตำแหน่งฟัน และแรงที่ฟันต้องรับ
เดือยฟันคืออะไร จำเป็นไหม
ถ้าเนื้อฟันเหลือน้อยมาก จนไม่พอให้ครอบฟันยึดอยู่ได้ ทันตแพทย์อาจใส่ เดือยฟัน ลงไปในคลองรากที่รักษาแล้ว แล้วสร้างแกนฟันขึ้นมาใหม่ด้วยวัสดุ เพื่อเป็นฐานรองรับครอบฟัน
ข้อควรรู้
- เดือยฟัน ไม่ได้ทำให้ฟันแข็งแรงขึ้น หน้าที่หลักคือยึดแกนฟัน
- ไม่ใช่ทุกซี่ต้องใส่เดือย ถ้าเนื้อฟันเหลือพอ ใช้วัสดุสร้างแกนฟันในโพรงได้เลย
- การกรอคลองรากเพื่อใส่เดือยทำให้เสียเนื้อฟันเพิ่ม ทันตแพทย์จึงใส่เมื่อจำเป็นเท่านั้น
ครอบฟันมีกี่แบบ
| ชนิด | ลักษณะ | ข้อดี | ข้อควรรู้ |
|---|---|---|---|
| โลหะล้วน | สีเงินหรือทอง | แข็งแรงมาก กรอฟันน้อย | ไม่สวย ใช้กับฟันกรามด้านในสุด |
| โลหะเคลือบเซรามิก | ด้านในเป็นโลหะ ด้านนอกเป็นเซรามิก | แข็งแรง สีใกล้ฟัน | อาจเห็นขอบโลหะสีเทาที่ขอบเหงือก |
| เซรามิกล้วน หรือเซอร์โคเนีย | ไม่มีโลหะ | สวยที่สุด กลมกลืนกับฟัน | ราคาสูงกว่า บางชนิดต้องกรอฟันมากกว่า |
การเลือกขึ้นกับตำแหน่งฟัน ความสวยงาม แรงบดเคี้ยว การนอนกัดฟัน และงบประมาณ ทันตแพทย์จะอธิบายข้อดีข้อเสียของแต่ละแบบสำหรับฟันซี่นั้น
ขั้นตอนการทำครอบฟัน
ครั้งที่ 1: เตรียมฟันและพิมพ์ปาก
- ตรวจเอกซเรย์ ยืนยันว่าการรักษารากเรียบร้อย ไม่มีการติดเชื้อที่ปลายราก
- ฉีดยาชา ถ้าจำเป็น ฟันที่รักษารากแล้วมักไม่รู้สึก แต่เหงือกรอบฟันยังรู้สึก
- สร้างแกนฟันหรือใส่เดือย ถ้าจำเป็น
- กรอแต่งฟัน ลดขนาดฟันทุกด้านเพื่อเว้นที่ให้ครอบ
- พิมพ์ปากหรือสแกน ส่งข้อมูลไปห้องปฏิบัติการ
- เลือกสีฟัน
- ใส่ครอบฟันชั่วคราว ปกป้องฟันระหว่างรอ
ครั้งที่ 2: ใส่ครอบฟันจริง
- ถอดครอบชั่วคราว ทำความสะอาด
- ลองครอบฟัน เช็คขอบ จุดสัมผัสกับฟันข้างเคียง การสบฟัน และสี
- ยึดครอบฟันด้วยซีเมนต์
- ตรวจการสบฟันอีกครั้ง
ระยะเวลาระหว่างสองครั้งมักประมาณ 1–2 สัปดาห์ ขึ้นกับห้องปฏิบัติการ
ระหว่างใส่ครอบชั่วคราว
- เลี่ยงอาหารเหนียวและแข็งด้านนั้น
- ใช้ไหมขัดฟันโดยดึงออกด้านข้าง ไม่ดึงขึ้น เพื่อไม่ให้ครอบหลุด
- ถ้าครอบชั่วคราวหลุด ให้ติดต่อคลินิก เก็บชิ้นไว้ นำมาด้วย
ควรครอบฟันเร็วแค่ไหนหลังรักษาราก
ควรทำครอบฟันโดยเร็วหลังรักษารากเสร็จ เพราะช่วงที่ฟันมีแค่วัสดุอุดชั่วคราวเป็นช่วงที่ฟันเสี่ยงแตกและเสี่ยงที่เชื้อจะรั่วกลับเข้าคลองราก บางคนรักษารากเสร็จแล้วไม่กลับมาทำครอบ หลายเดือนต่อมาฟันแตกจนต้องถอน ซึ่งเสียทั้งเงินและเวลาที่ลงทุนไป
ค่าใช้จ่ายรวมควรคิดอย่างไร
เมื่อทันตแพทย์บอกว่าฟันกรามต้องรักษาราก หลายคนเปรียบเทียบแค่ค่ารักษารากกับค่าถอนฟัน แต่ภาพที่ครบควรรวมทั้งงานที่ต้องทำต่อ ตัวอย่างจากราคาของคลินิกสำหรับฟันกรามใหญ่หนึ่งซี่
| ทางเลือก | งานที่ต้องทำ | ค่าใช้จ่ายโดยประมาณ |
|---|---|---|
| เก็บฟันไว้ | รักษาราก 12,000–14,000 บาท + ครอบฟัน 10,000–30,000 บาท | ประมาณ 22,000–44,000 บาท |
| ถอนแล้วใส่รากฟันเทียม | ถอนฟัน 900–1,500 บาท + รากฟันเทียมพร้อมครอบ 50,000 บาท | ประมาณ 50,900–51,500 บาท |
| ถอนแล้วไม่ใส่ฟันทดแทน | ถอนฟัน 900–1,500 บาท | ถูกที่สุดตอนนี้ แต่ฟันข้างเคียงอาจล้มและเคี้ยวได้น้อยลง |
ตัวเลขนี้เป็นช่วงราคาโดยประมาณ ค่าใช้จ่ายจริงขึ้นกับสภาพฟันแต่ละซี่ ทันตแพทย์จะแจ้งแผนการรักษาและค่าใช้จ่ายก่อนเริ่มทุกครั้ง อ่านการเปรียบเทียบฟันทดแทนแบบต่างๆ ที่ ฟันหาย 1 ซี่ เลือกแบบไหนดี
ถ้างบประมาณจำกัด ทันตแพทย์อาจวางแผนให้ทำเป็นขั้นตอน เช่น รักษารากให้เสร็จก่อน แล้วทำครอบฟันในเวลาไม่นานหลังจากนั้น แต่ไม่แนะนำให้เว้นช่วงนานโดยไม่มีการป้องกันฟัน
ครอบฟันหน้ากับครอบฟันหลังต่างกันอย่างไร
ฟันหน้า รับแรงกัดน้อยกว่าฟันหลัง แต่เห็นชัดเวลายิ้ม ความสวยงามจึงสำคัญ วัสดุเซรามิกล้วนหรือเซอร์โคเนียที่โปร่งแสงคล้ายฟันธรรมชาติมักเป็นตัวเลือกแรก ทันตแพทย์จะเลือกสีให้เข้ากับฟันข้างเคียง และอาจให้ลองดูรูปร่างก่อน ฟันหน้าที่รักษารากแล้วแต่เนื้อฟันเหลือมาก บางครั้งอุดอย่างเดียวได้โดยไม่ต้องครอบ
ฟันหลัง รับแรงบดเคี้ยวมาก ความแข็งแรงสำคัญกว่าความโปร่งแสง วัสดุเซอร์โคเนียหรือโลหะเคลือบเซรามิกจึงนิยมใช้ ส่วนฟันกรามซี่ในสุดที่ไม่ค่อยเห็น บางคนเลือกโลหะล้วนเพราะกรอฟันน้อยและทนมาก
ถ้าเนื้อฟันเหลือน้อยเกินจะครอบ
บางซี่ผุหรือแตกลงไปต่ำกว่าระดับเหงือกจนแทบไม่มีเนื้อฟันเหลือให้ครอบฟันยึด ทันตแพทย์อาจพิจารณา
- ศัลยกรรมเพิ่มความยาวตัวฟัน ตกแต่งเหงือกและกระดูกเล็กน้อยให้เห็นเนื้อฟันมากขึ้น
- ดึงรากฟันขึ้นมาด้วยเครื่องมือจัดฟัน ในบางกรณี
- ถอนแล้วใส่ฟันทดแทน ถ้าการเก็บฟันมีโอกาสสำเร็จต่ำ
การประเมินเรื่องนี้ควรทำตั้งแต่ก่อนเริ่มรักษาราก เพื่อไม่ให้ลงทุนรักษารากในฟันที่บูรณะต่อไม่ได้ ทันตแพทย์จะดูภาพเอกซเรย์และปริมาณเนื้อฟันที่เหลือก่อนแนะนำ
ปัญหาที่อาจเกิดหลังใส่ครอบฟัน
| ปัญหา | สาเหตุที่เป็นไปได้ | สิ่งที่ทำ |
|---|---|---|
| กัดแล้วรู้สึกสูง | การสบฟันยังไม่พอดี | กลับมาปรับ ไม่ควรรอ |
| เหงือกรอบครอบอักเสบ | ทำความสะอาดขอบครอบไม่ทั่ว ขอบครอบมีปัญหา | ทำความสะอาดให้ดี ถ้าไม่ดีขึ้นให้ตรวจ |
| เศษอาหารติดข้างครอบ | จุดสัมผัสกับฟันข้างเคียงหลวม | ให้ทันตแพทย์ตรวจ อาจต้องแก้ไข |
| ครอบหลุด | ซีเมนต์เสื่อม ฟันใต้ครอบผุ | เก็บครอบไว้ แล้วนัดตรวจ |
| เซรามิกบิ่น | กัดของแข็ง นอนกัดฟัน | บิ่นเล็กอาจขัดหรือซ่อม บิ่นมากต้องทำใหม่ |
ดูแลครอบฟันให้อยู่ได้นาน
- แปรงฟันและใช้ไหมขัดฟันทุกวัน ฟันใต้ครอบยังผุได้ที่ขอบครอบ
- ตรวจฟันเป็นประจำ ทันตแพทย์ตรวจขอบครอบและเหงือก
- เลี่ยงการกัดของแข็งมาก เช่น น้ำแข็ง กระดูก เปลือกหอย
- ใส่เฝือกสบฟันถ้านอนกัดฟัน
- ไม่ใช้ฟันเปิดขวดหรือฉีกถุง
สัญญาณที่ควรกลับมาตรวจ
- ครอบฟันโยก หลวม หรือหลุด
- ปวดหรือเสียวที่ฟันซี่นั้น
- เหงือกรอบครอบบวม มีเลือดออก หรือมีกลิ่น
- ครอบฟันบิ่นหรือแตก
- รู้สึกว่ากัดแล้วสูงหรือไม่สบาย
ความเชื่อที่ไม่ถูกต้อง
"รักษารากแล้วไม่ปวด ไม่ต้องครอบก็ได้" ความเสี่ยงของฟันที่ไม่ได้ครอบไม่ใช่ความปวด แต่คือฟันแตก ซึ่งมักเกิดโดยไม่มีสัญญาณเตือน [1]
"ครอบฟันแล้วไม่ผุอีก" ฟันใต้ครอบยังผุได้ที่ขอบ โดยเฉพาะถ้าทำความสะอาดไม่ดี
"ใส่เดือยแล้วฟันจะแข็งแรงขึ้น" เดือยช่วยยึดแกนฟัน ไม่ได้เสริมความแข็งแรงของรากฟัน
คำถามที่พบบ่อย
ครอบฟันเจ็บไหม ส่วนใหญ่ไม่เจ็บ ฟันที่รักษารากแล้วไม่มีความรู้สึก อาจรู้สึกตึงเหงือกเล็กน้อยหลังกรอแต่ง
ครอบฟันอยู่ได้กี่ปี ขึ้นกับวัสดุ ตำแหน่ง การดูแล และการนอนกัดฟัน หลายคนใช้ได้นานหลายปีถึงหลายสิบปี
ทำครอบฟันซี่ที่ไม่ได้รักษารากได้ไหม ได้ เช่น ฟันที่ผุหรือแตกมาก ฟันร้าว หรือเพื่อความสวยงาม อ่านเพิ่มที่ ฟันร้าว ฟันแตก
ครอบฟันแล้วฟอกสีได้ไหม ครอบฟันไม่เปลี่ยนสีตามการฟอกสีฟัน ถ้าจะฟอกสีฟันซี่อื่น ควรฟอกก่อนทำครอบฟันหน้า เพื่อเลือกสีครอบให้ตรงกับฟันหลังฟอก
ครอบฟันเห็นเป็นเส้นดำที่ขอบเหงือกเพราะอะไร มักเป็นขอบโลหะของครอบชนิดโลหะเคลือบเซรามิก ที่เห็นชัดขึ้นเมื่อเหงือกร่น ถ้ากังวลเรื่องความสวยงาม เปลี่ยนเป็นครอบเซรามิกล้วนได้
กินอาหารได้ตามปกติหลังใส่ครอบไหม ได้ หลังยึดครอบด้วยซีเมนต์ถาวร ทันตแพทย์จะบอกว่าต้องรอนานแค่ไหนก่อนเคี้ยวด้านนั้น ขึ้นกับชนิดซีเมนต์ที่ใช้
ใช้สิทธิประกันสังคมทำครอบฟันได้ไหม สิทธิทันตกรรมประกันสังคมครอบคลุมขูดหินปูน อุดฟัน และถอนฟัน ภายในวงเงิน 900 บาทต่อปี และผ่าฟันคุดซึ่งแยกวงเงินเป็นรายซี่ตั้งแต่ 1 พฤษภาคม 2569 ครอบฟันและรักษารากฟันไม่อยู่ในสิทธิ อ่านเพิ่มที่ สิทธิทำฟันประกันสังคม 2569
ฟันที่ครอบแล้วต้องขูดหินปูนไหม ต้อง หินปูนเกาะที่ขอบครอบได้เหมือนฟันธรรมชาติ และอาจทำให้เหงือกรอบครอบอักเสบ
รักษารากฟันและครอบฟันที่ Dental Vista
คลินิกมีทันตแพทย์ที่มีวุฒิบัตรสาขาเอ็นโดดอนต์สำหรับรักษารากฟัน และทันตแพทย์ด้านทันตกรรมประดิษฐ์สำหรับครอบฟัน ค่ารักษารากฟัน 7,000–14,000 บาท ตามตำแหน่งฟัน ครอบฟัน 10,000–30,000 บาทต่อซี่ ตามวัสดุ ดูรายละเอียดที่ หน้ารักษารากฟัน และ หน้าฟันปลอม ครอบฟัน อ่านขั้นตอนการรักษารากที่ รักษารากฟันคืออะไร
อ้างอิง
- Aquilino SA, Caplan DJ. Relationship between crown placement and the survival of endodontically treated teeth. Journal of Prosthetic Dentistry. 2002;87(3):256–263. PubMed
