เมื่อฟันผุเป็นรู การอุดฟันคือการกำจัดเนื้อฟันที่ผุออกแล้วเติมวัสดุแทนเนื้อฟันที่เสียไป วัสดุที่ใช้มีหลายชนิด คนไข้มักถามว่า "อุดสีเหมือนฟันดีกว่าไหม" "อุดสีเงินอันตรายไหม" หรือ "อุดแล้วอยู่ได้กี่ปี" บทความนี้เปรียบเทียบวัสดุที่ใช้บ่อย อธิบายข้อดีข้อเสียตามหลักฐานจากงานวิจัย และวิธีดูแลให้วัสดุอุดอยู่ได้นาน
วัสดุอุดฟันที่ใช้บ่อย
เรซินคอมโพสิต (สีเหมือนฟัน)
วัสดุผสมระหว่างเรซินกับอนุภาคแก้วหรือเซรามิกขนาดเล็ก มีหลายเฉดสีให้เลือกให้เข้ากับฟัน ยึดติดกับผิวฟันด้วยสารยึดติด แล้วฉายแสงให้แข็งตัว
ข้อดี
- สีกลมกลืนกับฟัน เหมาะกับทุกตำแหน่ง โดยเฉพาะฟันหน้า
- ยึดติดกับฟัน จึงกรอเนื้อฟันดีออกน้อยกว่า
- ใช้ซ่อมฟันบิ่น ปิดช่องฟันห่าง หรือแก้รูปร่างฟันได้
- แข็งตัวทันทีหลังฉายแสง
ข้อควรรู้
- ขั้นตอนต้องการความแห้งและความละเอียดสูง ใช้เวลามากกว่า
- อาจเปลี่ยนสีตามเวลาจากชา กาแฟ บุหรี่
- ในโพรงฟันขนาดใหญ่บริเวณฟันกรามที่รับแรงมาก อาจสึกหรือมีฟันผุซ้ำที่ขอบได้
อมัลกัม (สีเงิน)
โลหะผสมระหว่างปรอทกับโลหะอื่น เช่น เงิน ดีบุก ทองแดง ใช้มานานกว่าร้อยปี
ข้อดี
- แข็งแรง ทนแรงบดเคี้ยว
- ทำในพื้นที่ที่ควบคุมความชื้นได้ยากได้ดีกว่า
- ราคามักถูกกว่า
ข้อควรรู้
- สีเงินมองเห็นได้
- ไม่ยึดติดกับฟัน ต้องกรอเนื้อฟันให้มีรูปร่างกักวัสดุ
- หลายประเทศกำลังลดการใช้อมัลกัมตามอนุสัญญามินามาตะว่าด้วยปรอท ด้วยเหตุผลด้านสิ่งแวดล้อม
กลาสไอโอโนเมอร์
วัสดุสีขาวขุ่นที่ปล่อยฟลูออไรด์ได้ ยึดติดกับฟันทางเคมี
ข้อดี
- ปล่อยฟลูออไรด์ ช่วยป้องกันฟันผุซ้ำรอบขอบ
- ใช้ในที่ชื้นได้ดีกว่าเรซิน
- เหมาะกับฟันน้ำนม รอยผุที่รากฟัน หรือการอุดชั่วคราว
ข้อควรรู้
- ไม่แข็งแรงเท่าเรซินหรืออมัลกัม ไม่เหมาะกับบริเวณที่รับแรงมาก
- ผิวสึกได้ง่ายกว่า
| เรซินคอมโพสิต | อมัลกัม | กลาสไอโอโนเมอร์ | |
|---|---|---|---|
| สี | เหมือนฟัน | สีเงิน | ขาวขุ่น |
| การยึดติดกับฟัน | ยึดติด | ไม่ยึด | ยึดทางเคมี |
| การกรอเนื้อฟัน | น้อยกว่า | มากกว่า | น้อย |
| ความทนทานในฟันกราม | ดี | ดีมาก | ปานกลาง |
| ปล่อยฟลูออไรด์ | ไม่ (บางชนิดน้อย) | ไม่ | ใช่ |
| ตำแหน่งที่เหมาะ | ทุกตำแหน่ง | ฟันกราม | ฟันน้ำนม รอยผุคอฟัน อุดชั่วคราว |
งานวิจัยว่าอย่างไรเรื่องความทนทาน
งานทบทวนวรรณกรรมของ Cochrane ปี 2021 เปรียบเทียบการอุดเรซินคอมโพสิตกับอมัลกัมในฟันหลังแท้ จากการทดลองแบบสุ่มในเด็กอายุ 6–12 ปี 921 คน พบว่าวัสดุอุดเรซินมีความเสี่ยงล้มเหลวประมาณ 2 เท่าของอมัลกัม ส่วนใหญ่มาจากฟันผุซ้ำที่ขอบวัสดุ ไม่ใช่จากวัสดุแตก [1] อย่างไรก็ตาม ผู้วิจัยระบุว่าความน่าเชื่อถือของหลักฐานต่ำ และวัสดุเรซินได้รับการพัฒนาไปมากหลังจากช่วงเวลาที่ทำการทดลอง
ในด้านความปลอดภัย งานทบทวนเดียวกันไม่พบความแตกต่างระหว่างกลุ่มที่อุดอมัลกัมกับกลุ่มที่อุดเรซินในอาการทางระบบประสาท การทำงานของภูมิคุ้มกัน หรือค่าที่ตรวจในปัสสาวะ [1]
ข้อสรุปในทางปฏิบัติ
- วัสดุอุดทั้งสองแบบใช้ได้ดี การเลือกขึ้นกับตำแหน่ง ขนาดของโพรง ความต้องการด้านความสวยงาม และความเสี่ยงฟันผุของแต่ละคน
- ความทนทานของวัสดุอุดขึ้นกับ การดูแลของคนไข้ มากพอๆ กับวัสดุ เพราะสาเหตุหลักที่วัสดุอุดล้มเหลวคือฟันผุซ้ำที่ขอบ
- Dental Vista ใช้วัสดุสีเหมือนฟันเป็นหลัก
ต้องรื้ออมัลกัมเดิมออกไหม
ถ้าวัสดุอุดอมัลกัมเดิมยังอยู่ในสภาพดี ไม่แตก ไม่รั่ว และไม่มีฟันผุซ้ำ โดยทั่วไป ไม่จำเป็นต้องรื้อออก เพราะการรื้อทำให้เสียเนื้อฟันเพิ่ม และระหว่างกรอรื้อจะมีไอปรอทเกิดขึ้นมากกว่าการปล่อยไว้ เหตุผลที่ควรเปลี่ยน ได้แก่
- วัสดุแตก บิ่น หรือขอบรั่ว
- มีฟันผุซ้ำใต้หรือรอบวัสดุ
- ฟันร้าวรอบวัสดุอุด อ่านเพิ่มที่ ฟันร้าว ฟันแตก
- ต้องการเปลี่ยนเพื่อความสวยงาม ซึ่งควรปรึกษาทันตแพทย์ถึงข้อดีข้อเสียก่อน
- แพ้วัสดุ ซึ่งพบน้อยมาก
ขั้นตอนการอุดฟันสีเหมือนฟัน
- ตรวจและประเมิน บางครั้งต้องเอกซเรย์ดูความลึกของฟันผุ
- ฉีดยาชา ถ้าโพรงลึกหรือคนไข้เสียวง่าย รูเล็กมากบางครั้งไม่ต้องฉีด
- กำจัดเนื้อฟันที่ผุออก ด้วยหัวกรอและเครื่องมือ ในฟันผุลึกมาก ทันตแพทย์อาจเลือกกำจัดเฉพาะส่วนที่จำเป็น เพื่อไม่ให้โพรงประสาทเปิด
- กันน้ำลาย ด้วยสำลีหรือแผ่นยางกันน้ำลาย เพราะวัสดุเรซินต้องยึดกับผิวฟันที่แห้ง
- ทาสารปรับสภาพผิวฟันและสารยึดติด
- ใส่วัสดุทีละชั้นและฉายแสง ให้วัสดุแข็งตัว
- ตกแต่งรูปร่าง เช็คการสบฟัน และขัดเงา
ฟันผุขนาดเล็กใช้เวลาประมาณ 20–40 นาที ฟันผุหลายด้านหรือหลายซี่ใช้เวลานานกว่า
หลังอุดฟัน ต้องดูแลอย่างไร
- กินได้ทันที สำหรับเรซินที่ฉายแสงแล้ว แต่ถ้าฉีดยาชา รอให้ชาหมดก่อนเพื่อไม่ให้กัดลิ้นหรือแก้ม
- เสียวเล็กน้อยในช่วงแรกพบได้ โดยเฉพาะโพรงลึก มักดีขึ้นในไม่กี่วันถึงไม่กี่สัปดาห์ อ่านเพิ่มที่ อุดฟันแล้วยังเสียว
- ถ้ากัดแล้วรู้สึกว่าวัสดุสูง ให้กลับไปปรับ ไม่ควรรอ เพราะการสบสูงทำให้ปวดและฟันร้าวได้
- ทำความสะอาดซอกฟันรอบวัสดุอุด ด้วยไหมขัดฟัน
- เลี่ยงการกัดของแข็งมาก เช่น น้ำแข็ง กระดูก
วัสดุอุดอยู่ได้นานแค่ไหน
ไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้ได้กับทุกคน ระยะเวลาขึ้นกับ
- ขนาดของวัสดุอุด ยิ่งใหญ่ยิ่งรับแรงมาก
- ตำแหน่ง ฟันกรามรับแรงมากกว่าฟันหน้า
- พฤติกรรมการกินน้ำตาลและการทำความสะอาด
- การนอนกัดฟัน
- การตรวจติดตามเป็นประจำ
หลายคนใช้วัสดุอุดได้นานกว่าสิบปี ทันตแพทย์จะตรวจขอบวัสดุทุกครั้งที่มาตรวจฟัน ถ้าพบรอยรั่วเล็กๆ ซ่อมได้โดยไม่ต้องรื้อทั้งหมด
เมื่อไหร่อุดฟันไม่พอ
- ฟันผุลึกถึงโพรงประสาท และปวดเรื้อรัง ต้องรักษารากฟัน อ่านเพิ่มที่ รักษารากฟันคืออะไร
- เนื้อฟันเหลือน้อย เช่น ผุหรือแตกหลายด้าน การอุดใหญ่มากเสี่ยงฟันแตก อาจต้องทำครอบฟันหรือวัสดุบูรณะชิ้นงานจากห้องปฏิบัติการ อ่านเพิ่มที่ รักษารากฟันแล้วต้องครอบฟันไหม
- ฟันร้าว การอุดอาจไม่พอ ต้องครอบฟันเพื่อยึดชิ้นฟันไว้
อินเลย์และออนเลย์ ทางเลือกระหว่างอุดกับครอบ
เมื่อโพรงฟันใหญ่เกินกว่าจะอุดตรงในปากได้ดี แต่เนื้อฟันยังเหลือมากพอที่ไม่ต้องกรอรอบทั้งซี่เพื่อครอบ ทันตแพทย์อาจแนะนำวัสดุบูรณะชิ้นงาน
- อินเลย์ ชิ้นงานที่อยู่ภายในขอบฟัน แทนที่ส่วนที่ผุตรงกลาง
- ออนเลย์ ชิ้นงานที่ครอบคลุมปุ่มฟันบางส่วนด้วย ช่วยรับแรงบดเคี้ยวและกันฟันแตก
ชิ้นงานทำจากเซรามิกหรือเรซินในห้องปฏิบัติการ แล้วนำมายึดติดกับฟัน ต้องมาอย่างน้อย 2 ครั้ง คือครั้งพิมพ์ปากและครั้งยึดชิ้นงาน ข้อดีคือรูปร่างและจุดสัมผัสกับฟันข้างเคียงทำได้แม่นยำ และเก็บเนื้อฟันไว้ได้มากกว่าครอบฟัน ข้อเสียคือค่าใช้จ่ายสูงกว่าอุดฟันธรรมดา ทันตแพทย์จะประเมินว่าฟันซี่นั้นเหมาะกับวิธีไหน
อุดฟันหน้าและอุดปิดช่องฟันห่าง
วัสดุเรซินคอมโพสิตมีหลายเฉดสี ทันตแพทย์เลือกสีให้กลืนกับฟันเดิม และใส่วัสดุหลายชั้นเพื่อเลียนแบบความใสของปลายฟัน จึงใช้แก้ปัญหาด้านความสวยงามได้หลายอย่าง เช่น
- ฟันผุที่ด้านหน้าหรือด้านข้างของฟันหน้า
- ฟันบิ่นเล็กน้อยจากอุบัติเหตุ
- ช่องฟันห่างเล็กๆ ระหว่างฟันหน้า
- รอยสึกที่คอฟันจากการแปรงฟันแรง
ข้อดีคือไม่ต้องกรอเนื้อฟันมาก หรือบางกรณีแทบไม่ต้องกรอ ทำเสร็จในครั้งเดียว ข้อจำกัดคือวัสดุเรซินดูดซับสีได้เมื่อเวลาผ่านไป ถ้าดื่มกาแฟ ชา หรือสูบบุหรี่บ่อย อาจเปลี่ยนสีเร็วกว่า ขัดเงาใหม่ได้ ถ้าวางแผนจะฟอกสีฟัน ควรฟอกก่อนอุด เพราะวัสดุอุดไม่ขาวขึ้นตามฟัน อ่านเพิ่มที่ ฟอกสีฟันปลอดภัยไหม
ถ้าช่องห่างกว้างหรือมีหลายช่อง หรือฟันเรียงตัวผิดตำแหน่ง การอุดอาจไม่ใช่ทางเลือกที่ดีที่สุด ทันตแพทย์อาจแนะนำการจัดฟันแทน
ซ่อมหรือเปลี่ยนวัสดุอุดเดิม
แนวคิดในทันตกรรมปัจจุบันคือรักษาเนื้อฟันไว้ให้มากที่สุด เมื่อวัสดุอุดเดิมมีปัญหาเฉพาะจุด เช่น ขอบบิ่นเล็กน้อย หรือเปลี่ยนสีที่ขอบ ทันตแพทย์อาจเลือก ซ่อมเฉพาะส่วน แทนการรื้อออกทั้งหมด เพราะการรื้อวัสดุเดิมทั้งหมดมักทำให้โพรงฟันใหญ่ขึ้นทุกครั้ง แต่ถ้ามีฟันผุซ้ำลึกใต้วัสดุ หรือวัสดุหลวมทั้งชิ้น ก็ต้องรื้อเปลี่ยนใหม่
ความเชื่อที่ไม่ถูกต้อง
"อุดสีเหมือนฟันไม่ทนเท่าสีเงินเลย ไม่ควรใช้ที่ฟันกราม" วัสดุสีเหมือนฟันในปัจจุบันใช้ในฟันกรามได้ดีเมื่อทำถูกขั้นตอนและดูแลดี ทันตแพทย์จะประเมินว่าเหมาะกับโพรงฟันนั้นไหม
"อมัลกัมทำให้ป่วยจากปรอท" งานทบทวนวรรณกรรมไม่พบความแตกต่างของอาการทางระบบประสาทและภูมิคุ้มกันระหว่างคนที่อุดอมัลกัมกับเรซิน [1]
"อุดแล้วจะไม่ผุอีก" ฟันที่อุดแล้วผุซ้ำได้ที่ขอบวัสดุ ยังต้องดูแลเหมือนฟันปกติ
คำถามที่พบบ่อย
ตั้งครรภ์อุดฟันได้ไหม อุดฟันที่จำเป็นได้ระหว่างตั้งครรภ์ แจ้งทันตแพทย์ว่าตั้งครรภ์ ทันตแพทย์จะเลือกช่วงเวลาและวัสดุที่เหมาะสม
อุดฟันเจ็บไหม ถ้ารูเล็กมักไม่เจ็บ ถ้าลึก ทันตแพทย์จะฉีดยาชาก่อน
ใช้สิทธิประกันสังคมอุดฟันได้ไหม ได้ คลินิกรับสิทธิทันตกรรมประกันสังคม อุดฟันใช้วงเงินรวมกับขูดหินปูนและถอนฟัน 900 บาทต่อปี อ่านเพิ่มที่ สิทธิทำฟันประกันสังคม 2569
อุดฟันแล้วฟอกสีฟันได้ไหม ได้ แต่วัสดุอุดจะไม่ขาวขึ้นตาม ถ้าวัสดุอุดอยู่ที่ฟันหน้า อาจต้องเปลี่ยนวัสดุอุดให้สีตรงกับฟันหลังฟอก
อุดฟันแล้วหลุดต้องทำอย่างไร เก็บชิ้นวัสดุไว้ถ้าหาเจอ เลี่ยงเคี้ยวด้านนั้น ทำความสะอาดเบาๆ แล้วนัดทันตแพทย์ เพราะโพรงที่เปิดอยู่จะเสียวและผุต่อได้
อุดฟันหลายซี่ในครั้งเดียวได้ไหม ได้ ถ้าซี่อยู่ด้านเดียวกันและคนไข้สะดวก ทันตแพทย์อาจอุดหลายซี่ในครั้งเดียวเพื่อฉีดยาชาครั้งเดียว
ทำไมราคาอุดฟันแต่ละซี่ไม่เท่ากัน ราคาขึ้นกับขนาดของโพรงและจำนวนด้านที่ต้องอุด รูเล็กด้านเดียวใช้วัสดุและเวลาน้อยกว่ารูที่ผุหลายด้านหรือผุลามเข้าซอกฟัน
อุดฟันที่ Dental Vista
คลินิกอุดฟันด้วยวัสดุสีเหมือนฟันเป็นหลัก อุดฟัน 900–1,200 บาทต่อด้าน ขึ้นกับขนาด คลินิกรับสิทธิทันตกรรมประกันสังคม ดูรายละเอียดที่ หน้าอุดฟัน
อ้างอิง
- Worthington HV, Khangura S, Seal K, et al. Direct composite resin fillings versus amalgam fillings for permanent posterior teeth. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2021;(8):CD005620. Cochrane
