จุดหรือแถบสีขาวขุ่นบนฟันเป็นสิ่งที่หลายคนสังเกตเห็นเวลาส่องกระจก บางคนมีตั้งแต่ฟันแท้ขึ้นมา บางคนเพิ่งเห็นหลังถอดเครื่องมือจัดฟัน และบางคนเห็นชัดขึ้นหลังฟอกสีฟัน สิ่งที่ควรรู้คือ จุดขาวไม่ได้มีสาเหตุเดียว บางชนิดเป็นฟันผุระยะแรกที่ต้องดูแลเร่งด่วน บางชนิดเป็นเรื่องความสวยงามล้วนๆ และวิธีแก้ต่างกัน
งานทบทวนวรรณกรรมของ Watts และ Addy ระบุว่าฟันตกกระและความผิดปกติในการสร้างเคลือบฟัน เป็นสาเหตุหนึ่งของการเปลี่ยนสีภายในฟัน และการวินิจฉัยสาเหตุให้ถูกต้องมีผลอย่างมากต่อผลการรักษา [1] บทความนี้ช่วยให้แยกจุดขาวแต่ละแบบได้ และรู้ทางเลือกในการรักษา
ทำไมจุดขาวถึงดูขาว
เคลือบฟันปกติมีความใสพอสมควร แสงผ่านเข้าไปและสะท้อนจากเนื้อฟันข้างใต้ เมื่อเคลือบฟันบางบริเวณมีแร่ธาตุน้อยลงหรือโครงสร้างผิดปกติ จะมีรูพรุนเล็กๆ ที่ทำให้แสงสะท้อนแตกต่างไป บริเวณนั้นจึงดูขาวขุ่นทึบกว่าบริเวณรอบๆ
จุดขาวแต่ละแบบ
| ชนิด | ลักษณะ | ตำแหน่งที่พบบ่อย | เกิดเมื่อไหร่ |
|---|---|---|---|
| ฟันผุระยะแรก | ขาวขุ่น ผิวด้าน ไม่เงา | ตามขอบเหงือก รอบเครื่องมือจัดฟัน | เกิดขึ้นใหม่ได้ตลอด |
| รอยหลังถอดเครื่องมือจัดฟัน | ขาวขุ่นรอบตำแหน่งแบร็กเก็ตเดิม | ฟันหน้า ฟันเขี้ยว | ระหว่างจัดฟัน |
| ฟันตกกระจากฟลูออไรด์ | เส้นหรือจุดขาวกระจาย มักเป็นทั้งสองข้างสมมาตร ระดับรุนแรงมีสีน้ำตาลหรือหลุม | หลายซี่พร้อมกัน | ตั้งแต่ฟันแท้ขึ้น |
| เคลือบฟันสร้างไม่สมบูรณ์เฉพาะที่ | จุดขาวหรือเหลืองขอบชัด มักซี่เดียวหรือไม่กี่ซี่ | ฟันหน้า หรือฟันกรามแท้ซี่แรก | ตั้งแต่ฟันแท้ขึ้น |
| หลังฟันน้ำนมติดเชื้อหรือกระแทก | จุดขาวหรือเหลืองที่ฟันแท้ซี่ที่ขึ้นแทน | ฟันหน้าหรือฟันกรามน้อย | ตั้งแต่ฟันแท้ขึ้น |
ฟันผุระยะแรก
เป็นชนิดที่ต้องให้ความสำคัญที่สุด เพราะเป็น ฟันผุที่ยังย้อนกลับได้ ถ้าดูแลดี แต่ถ้าปล่อยไว้จะกลายเป็นรู ผิวมักดูด้าน ไม่เงา โดยเฉพาะเมื่อฟันแห้ง อ่านเพิ่มที่ ฟันผุมีกี่ระยะ
รอยหลังจัดฟัน
ระหว่างจัดฟัน คราบสะสมรอบแบร็กเก็ตได้ง่าย ถ้าแปรงไม่สะอาด ผิวเคลือบฟันรอบๆ จะเสียแร่ธาตุ เมื่อถอดเครื่องมือจึงเห็นเป็นกรอบขาวรอบตำแหน่งเดิม อ่านการป้องกันที่ แปรงฟันตอนจัดฟัน
ฟันตกกระ
เกิดจากการได้รับฟลูออไรด์มากเกินในช่วงที่ฟันแท้กำลังสร้าง คือช่วงวัยเด็กเล็ก ระดับน้อยเป็นเส้นขาวบางๆ หรือปลายฟันขาวขุ่น ระดับมากอาจมีสีน้ำตาลหรือผิวฟันเป็นหลุม ฟันตกกระไม่ได้ทำให้ฟันอ่อนแอในระดับน้อย เป็นเรื่องความสวยงามเป็นหลัก
การป้องกันคือใช้ยาสีฟันฟลูออไรด์ปริมาณตามวัยในเด็กเล็ก ซึ่งงานทบทวนของ Cochrane ระบุว่าต้องคำนึงถึงความเสี่ยงฟันตกกระเมื่อเลือกความเข้มข้นและปริมาณในเด็ก [2] อ่านเพิ่มที่ แปรงฟันลูกอย่างไร
เคลือบฟันสร้างไม่สมบูรณ์เฉพาะที่
บางคนมีจุดขาวหรือเหลืองที่ขอบชัดเจนบนฟันหน้าหรือฟันกรามแท้ซี่แรก ซึ่งเกิดจากปัจจัยระหว่างที่ฟันกำลังสร้าง เช่น การเจ็บป่วยในวัยเด็กเล็ก ฟันกรามที่มีปัญหานี้อาจเปราะ ผุง่าย และเสียวง่าย ต้องดูแลเป็นพิเศษ
ฟอกสีฟันช่วยได้ไหม
ฟอกสีฟันมักทำให้จุดขาวดูกลืนขึ้น แต่ไม่ได้หายไป ในช่วงแรกระหว่างฟอก จุดขาวอาจดูชัดขึ้นชั่วคราว เพราะผิวฟันสูญเสียน้ำ เมื่อหยุดฟอกและฟันกลับมามีน้ำตามปกติ จุดขาวมักกลืนไปกับสีฟันที่ขาวขึ้นโดยรวม ทำให้ดูไม่เด่นเท่าเดิม
สำหรับฟันที่มีทั้งฟันเหลืองและจุดขาว การฟอกจึงมักเป็นขั้นตอนแรกที่ดี ก่อนพิจารณาวิธีอื่น อ่านเพิ่มที่ ฟอกสีฟันอันตรายไหม
ข้อควรระวังคือ ถ้าจุดขาวเป็นฟันผุระยะแรก ต้องดูแลเรื่องฟันผุก่อน
ทางเลือกในการรักษา
| วิธี | ทำอะไร | เหมาะกับ |
|---|---|---|
| ฟลูออไรด์และปรับการดูแล | ช่วยให้ผิวฟันกลับคืนแร่ธาตุ | ฟันผุระยะแรก รอยหลังจัดฟันใหม่ๆ |
| รอเวลา | รอยหลังจัดฟันหลายรายจางลงเองในช่วงหลายเดือนแรก | รอยหลังจัดฟัน |
| ฟอกสีฟัน | ทำให้สีฟันโดยรวมขาวขึ้น จุดขาวกลืนขึ้น | จุดขาวไม่เด่นมาก ร่วมกับฟันเหลือง |
| ขัดผิวเคลือบฟันเล็กน้อย | ขัดชั้นผิวบางๆ ที่มีรอย | จุดขาวที่อยู่ตื้นมาก |
| ซึมวัสดุเรซินเข้าผิวฟัน | ใช้วัสดุเหลวซึมเข้ารูพรุนในเคลือบฟัน ทำให้แสงสะท้อนใกล้เคียงฟันปกติ ไม่ต้องกรอ | จุดขาวจากฟันผุระยะแรกที่ยังไม่เป็นรู บางชนิดของฟันตกกระ |
| อุดตกแต่งด้วยวัสดุสีเหมือนฟัน | กรอเฉพาะบริเวณที่มีรอยแล้วอุด | จุดลึก หรือมีสีน้ำตาลร่วม อ่านเพิ่มที่ อุดปิดช่องฟันห่างและตกแต่งฟัน |
| วีเนียร์หรือครอบฟัน | ปิดผิวหน้าฟันทั้งซี่ | ความผิดปกติรุนแรงหลายซี่ |
หลักการคือเริ่มจากวิธีที่เสียเนื้อฟันน้อยที่สุดก่อน ทันตแพทย์จะช่วยแนะนำตามชนิดและความลึกของจุดขาว
ป้องกันจุดขาวใหม่
- แปรงฟันด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์วันละ 2 ครั้ง และทำความสะอาดซอกฟัน
- ลดความถี่ของน้ำตาลและเครื่องดื่มเปรี้ยว อ่านเพิ่มที่ ป้องกันฟันผุอย่างได้ผล
- ระหว่างจัดฟัน ดูแลความสะอาดรอบแบร็กเก็ตเป็นพิเศษ และอาจขอให้ทันตแพทย์ทาฟลูออไรด์เป็นระยะ
- ในเด็กเล็ก ใช้ยาสีฟันฟลูออไรด์ปริมาณตามวัย ผู้ปกครองบีบให้
ทดสอบเบื้องต้นด้วยตัวเอง
ลองสังเกตจุดขาวในสองสภาพ
- ตอนฟันเปียก หลังดื่มน้ำ
- ตอนฟันแห้ง หลังใช้ผ้าสะอาดซับฟันเบาๆ แล้วรอสักครู่
จุดขาวที่เห็นเฉพาะตอนฟันแห้ง และหายไปเมื่อเปียก มักเป็นรอยตื้น ส่วนจุดขาวที่เห็นชัดแม้ฟันเปียก มักลึกกว่า จุดขาวที่ผิวดูด้านและอยู่ตามขอบเหงือก ควรนึกถึงฟันผุระยะแรก การทดสอบนี้ใช้ประกอบการตัดสินใจไปพบทันตแพทย์เท่านั้น ไม่ใช่การวินิจฉัย
ลำดับการรักษาที่มักใช้
- รักษาฟันผุและปรับการดูแล ถ้ามีจุดขาวจากฟันผุระยะแรก
- ฟอกสีฟัน ถ้าต้องการให้ฟันขาวขึ้นโดยรวม จุดขาวมักกลืนขึ้น
- รอให้สีคงที่ ประมาณ 1–2 สัปดาห์หลังฟอก
- ประเมินจุดที่ยังเด่น แล้วเลือกขัดผิว ซึมวัสดุ หรืออุดตกแต่งเฉพาะจุด
การเรียงลำดับแบบนี้ช่วยให้ทำน้อยที่สุดเท่าที่จำเป็น และวัสดุที่อุดตกแต่งได้สีตรงกับฟันหลังฟอก อ่านเพิ่มที่ ฟอกสีฟันกับวัสดุอุดและครอบฟัน
จุดขาวในเด็ก
ในเด็กที่ฟันแท้เพิ่งขึ้น จุดขาวมีความหมายต่างกันไป ถ้าเป็นจุดขาวตามขอบเหงือกที่เกิดใหม่ มักเป็นฟันผุระยะแรกที่ต้องปรับการแปรงฟันและอาหาร ถ้าเป็นจุดขาวหรือเหลืองที่มีมาตั้งแต่ฟันขึ้น อาจเป็นความผิดปกติในการสร้างเคลือบฟัน ซึ่งควรให้ทันตแพทย์ตรวจและติดตาม การฟอกสีฟันมักไม่แนะนำในผู้ที่อายุต่ำกว่า 18 ปี ในหลายประเทศ
ป้องกันจุดขาวระหว่างจัดฟัน
- แปรงฟันรอบแบร็กเก็ตทุกซี่ ทั้งด้านบนและด้านล่างของลวด
- ใช้แปรงซอกฟันขนาดเล็กทำความสะอาดใต้ลวด
- ใช้ยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ และอาจใช้น้ำยาบ้วนปากฟลูออไรด์ตามคำแนะนำ
- ลดของหวานและเครื่องดื่มเปรี้ยว
- มาตามนัดเพื่อให้ทันตแพทย์ตรวจและทาฟลูออไรด์ถ้าเสี่ยง
อ่านเพิ่มที่ แปรงฟันตอนจัดฟัน
ความเชื่อที่ไม่ถูกต้อง
"จุดขาวแปลว่าขาดแคลเซียม" จุดขาวบนฟันไม่ได้เกิดจากการดื่มนมไม่พอ สาเหตุส่วนใหญ่เป็นฟันผุระยะแรก ฟันตกกระ หรือการสร้างเคลือบฟันที่ผิดปกติ
"ฟอกสีฟันแล้วจุดขาวจะหาย" มักกลืนขึ้น แต่ไม่ได้หายไป
"จุดขาวทุกจุดต้องอุด" หลายชนิดดูแลได้โดยไม่ต้องกรอ
"ฟลูออไรด์ทำให้ฟันด่าง จึงไม่ควรใช้" ฟันตกกระเกิดจากการได้รับฟลูออไรด์มากเกินในวัยเด็กเล็ก การใช้ยาสีฟันฟลูออไรด์ในปริมาณที่เหมาะสมยังเป็นวิธีป้องกันฟันผุที่ได้ผลที่สุด [2]
คำถามที่พบบ่อย
จุดขาวหลังถอดเครื่องมือจัดฟันจะหายไหม หลายรายจางลงในช่วงหลายเดือนแรก ถ้าไม่จาง มีทางเลือกเช่นฟอกสีฟันหรือซึมวัสดุเรซิน
ฟันตกกระแก้ได้ไหม ระดับน้อยถึงปานกลางมักดีขึ้นด้วยการฟอก ขัดผิว หรือซึมวัสดุ ระดับรุนแรงอาจต้องอุดตกแต่งหรือวีเนียร์
ทำไมจุดขาวชัดขึ้นตอนเช้า ตอนตื่นนอนฟันแห้งจากการหายใจทางปาก จุดขาวจึงดูชัดขึ้น และจะกลืนลงเมื่อฟันชุ่มน้ำลาย
ลูกมีจุดขาวที่ฟันกรามแท้ซี่แรก ต้องทำอะไร ให้ทันตแพทย์ตรวจ อาจเป็นเคลือบฟันที่สร้างไม่สมบูรณ์ ซึ่งผุง่าย อาจต้องเคลือบหรือทาฟลูออไรด์ อ่านเพิ่มที่ เคลือบหลุมร่องฟันและทาฟลูออไรด์
ซึมวัสดุเรซินเข้าผิวฟันต้องกรอฟันไหม ไม่ต้องกรอ ทันตแพทย์เตรียมผิวฟันด้วยสารเคมีแล้วให้วัสดุซึมเข้าไป เหมาะกับบางชนิดของจุดขาว ทันตแพทย์จะประเมินว่าเหมาะหรือไม่
จุดขาวจะกลายเป็นฟันผุไหม ถ้าเป็นฟันผุระยะแรกและไม่ได้ดูแล อาจลุกลามเป็นรู ถ้าเป็นฟันตกกระหรือความผิดปกติในการสร้างฟัน มักไม่ลุกลาม แต่บางชนิดผุง่าย
ใช้ยาสีฟันฟอกขาวช่วยจุดขาวได้ไหม ไม่ค่อยช่วย และผงขัดอาจทำให้ผิวฟันบริเวณนั้นด้านลง ควรปรึกษาทันตแพทย์
จุดขาวเกิดขึ้นใหม่ในผู้ใหญ่ หมายความว่าอะไร มักเป็นฟันผุระยะแรก โดยเฉพาะที่ขอบเหงือก หรือคนที่ปากแห้ง ควรตรวจและปรับการดูแล
ทาฟลูออไรด์ช่วยให้จุดขาวจางลงไหม ช่วยหยุดการลุกลามของฟันผุระยะแรก และบางครั้งทำให้จุดจางลง แต่ไม่ได้หายเสมอไป
จุดขาวที่ปลายฟันหน้า เกิดจากอะไร มักเป็นฟันตกกระระดับน้อย หรือเคลือบฟันที่บางใสบริเวณปลายฟัน ทันตแพทย์ช่วยแยกได้
ซึมวัสดุแล้วสีจะกลับมาไหม ส่วนใหญ่คงที่ดี แต่ผิวอาจมีคราบได้ตามเวลา ขัดเงาใหม่ได้
จุดขาวกับฟันผุ ดูต่างกันอย่างไร จุดขาวจากฟันผุระยะแรกมักผิวด้านและอยู่ตามขอบเหงือกหรือที่คราบสะสม ส่วนจุดขาวจากฟันตกกระมักกระจายหลายซี่และผิวเรียบเงา ทันตแพทย์ยืนยันได้จากการตรวจ
ปรึกษาเรื่องจุดขาวบนฟันที่ Dental Vista
ทันตแพทย์ตรวจหาชนิดของจุดขาว แนะนำการดูแลและการรักษาที่เสียเนื้อฟันน้อยที่สุด ฟอกสีฟันในคลินิกระบบ Zoom 8,500 บาท อุดฟัน 900–1,200 บาทต่อด้าน ดูรายละเอียดที่ หน้าฟอกสีฟัน และ หน้าอุดฟัน
อ้างอิง
- Watts A, Addy M. Tooth discolouration and staining: a review of the literature. British Dental Journal. 2001;190(6):309–316. PubMed
- Walsh T, Worthington HV, Glenny AM, Marinho VCC, Jeroncic A. Fluoride toothpastes of different concentrations for preventing dental caries. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2019;(3):CD007868. Cochrane Library
