ฟันเหลืองหรือฟันคล้ำเป็นเหตุผลอันดับต้นๆ ที่ทำให้คนไม่มั่นใจเวลายิ้ม หลายคนซื้อยาสีฟันฟอกขาวหรือชุดฟอกสีฟันออนไลน์มาลองเอง แล้วพบว่าไม่ได้ผล หรือได้ผลแค่บางซี่ เหตุผลสำคัญคือ สีฟันที่เปลี่ยนไปมีหลายสาเหตุ และแต่ละสาเหตุต้องแก้ด้วยวิธีที่ต่างกัน
งานทบทวนวรรณกรรมของ Watts และ Addy ใน British Dental Journal ปี 2001 ซึ่งเป็นงานอ้างอิงหลักเรื่องนี้ แบ่งการเปลี่ยนสีของฟันตามตำแหน่งที่สีอยู่ และย้ำว่าการวินิจฉัยสาเหตุให้ถูกต้องมีผลอย่างมากต่อผลการรักษา [1] บทความนี้อธิบายแต่ละประเภท วิธีสังเกตเบื้องต้น และวิธีแก้ที่เหมาะ
สีฟันปกติเป็นอย่างไร
ฟันธรรมชาติไม่ได้ขาวเหมือนกระดาษ ชั้นนอกสุดคือ เคลือบฟัน ที่ค่อนข้างใสและมีสีขาวอมฟ้าอ่อนๆ ชั้นใต้ลงไปคือ เนื้อฟัน ที่มีสีเหลืองอ่อน สีที่เราเห็นจึงเป็นสีของเนื้อฟันที่มองผ่านเคลือบฟัน ยิ่งเคลือบฟันบางหรือใสมาก ฟันยิ่งดูเหลือง
สีฟันของแต่ละคนจึงต่างกันตามธรรมชาติ ฟันเขี้ยวมักเหลืองกว่าฟันหน้า และฟันแท้เหลืองกว่าฟันน้ำนม การเปรียบเทียบกับภาพฟันของดาราที่ผ่านการแต่งภาพหรือทำวีเนียร์ ทำให้หลายคนคิดว่าฟันตัวเองผิดปกติทั้งที่เป็นสีปกติ
สีฟันแบ่งได้ 3 แบบ
| ประเภท | สีอยู่ตรงไหน | ตัวอย่างสาเหตุ | วิธีแก้ที่มักได้ผล |
|---|---|---|---|
| คราบภายนอก | บนผิวฟันหรือในชั้นฟิล์มบางๆ ที่เคลือบผิวฟัน | ชา กาแฟ ไวน์แดง บุหรี่ หมาก น้ำยาบ้วนปากบางชนิด | ขัดฟัน ขูดหินปูน แปรงฟันให้สะอาด |
| สีภายใน | ในเคลือบฟันหรือเนื้อฟัน | อายุ ยาเตตราไซคลิน ฟลูออไรด์เกิน ความผิดปกติของการสร้างฟัน ฟันที่ประสาทตาย | ฟอกสีฟัน อุดตกแต่ง ครอบฟัน แล้วแต่ความรุนแรง |
| คราบที่ซึมเข้าเนื้อฟัน | คราบภายนอกที่เข้าไปอยู่ในรอยสึก รอยร้าว หรือขอบวัสดุอุด | ฟันสึก เหงือกร่น ขอบวัสดุอุดรั่ว ฟันผุ | ขัด อุดใหม่ หรือรักษาต้นเหตุ |
การแบ่งนี้มาจากงานของ Watts และ Addy ซึ่งเสนอประเภทที่สามคือคราบที่ซึมเข้าไปในเนื้อฟันผ่านรอยตำหนิ [1]
คราบภายนอก
คราบภายนอกเป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุด และแก้ได้ง่ายที่สุด
สาเหตุที่พบบ่อย
- ชา กาแฟ ชาเย็น ชาไทย มีสารให้สีที่จับกับผิวฟัน
- บุหรี่ ยาสูบ และหมาก ให้คราบสีน้ำตาลถึงดำ
- ไวน์แดง น้ำอัดลมสีเข้ม และซอสบางชนิด
- น้ำยาบ้วนปากคลอร์เฮกซิดีน ที่ใช้ต่อเนื่องหลายสัปดาห์ ทำให้มีคราบสีน้ำตาล [1]
- อาหารเสริมธาตุเหล็กชนิดน้ำ ในเด็ก
- คราบจุลินทรีย์และหินปูน ที่ดูดซับสีจากอาหาร
ลักษณะ
- สีอยู่ตามขอบเหงือก ซอกฟัน หรือด้านในของฟันหน้าล่าง ซึ่งเป็นจุดที่แปรงไม่ทั่ว
- มักไม่สม่ำเสมอ บางจุดเข้ม บางจุดอ่อน
- ขูดหรือขัดออกได้ที่คลินิก
วิธีแก้
- ขูดหินปูนและขัดฟัน ที่คลินิก มักทำให้ฟันดูสว่างขึ้นทันที อ่านเพิ่มที่ ขูดหินปูนบ่อยแค่ไหน
- แปรงฟันให้ทั่วถึง โดยเฉพาะขอบเหงือกและซอกฟัน
- ลดความถี่ ของเครื่องดื่มสีเข้ม และบ้วนน้ำตามหลังดื่ม
คราบภายนอกไม่จำเป็นต้องฟอกสีฟัน หลายคนที่คิดว่าต้องฟอก พบว่าแค่ขูดหินปูนและขัดฟันก็พอใจแล้ว
สีภายในฟัน
สีภายในเกิดจากการเปลี่ยนแปลงในโครงสร้างหรือความหนาของเคลือบฟันและเนื้อฟัน [1] ขัดไม่ออก
สีฟันที่เข้มขึ้นตามอายุ
เมื่ออายุมากขึ้น เคลือบฟันบางลงจากการใช้งาน และเนื้อฟันชั้นในหนาขึ้นและเข้มขึ้น ฟันจึงค่อยๆ เหลืองหรือคล้ำขึ้นทั้งปากอย่างสม่ำเสมอ เป็นสาเหตุที่ ฟอกสีฟันได้ผลดี
ฟันตกกระจากฟลูออไรด์
เกิดจากการได้รับฟลูออไรด์มากเกินในวัยเด็กขณะฟันแท้กำลังสร้าง ระดับน้อยเป็นเส้นหรือจุดสีขาวขุ่น ระดับมากอาจมีสีน้ำตาลหรือผิวฟันเป็นหลุม อ่านเพิ่มที่ ฟันด่างขาว ฟันตกกระ
ฟันจากยาเตตราไซคลิน
ยาปฏิชีวนะกลุ่มนี้ ถ้าได้รับในช่วงที่ฟันกำลังสร้าง ทั้งระหว่างตั้งครรภ์หรือในเด็กเล็ก จะสะสมในเนื้อฟัน ทำให้ฟันมีสีเหลือง เทา หรือน้ำตาล บางครั้งเป็นแถบ [1] ฟอกสีฟันได้ผลบางส่วนและต้องใช้เวลานานกว่า บางรายต้องใช้วัสดุตกแต่งหรือครอบฟัน
ความผิดปกติของการสร้างฟัน
เช่น เคลือบฟันสร้างไม่สมบูรณ์ หรือเนื้อฟันสร้างผิดปกติ ซึ่งบางชนิดถ่ายทอดทางพันธุกรรม ฟันอาจมีสีเหลืองน้ำตาล ผิวขรุขระ หรือบิ่นง่าย ต้องวางแผนการรักษาร่วมกับทันตแพทย์
ฟันที่ประสาทตาย หรือรักษารากแล้ว
ฟันที่ถูกกระแทกแรง หรือโพรงประสาทตายจากฟันผุ อาจค่อยๆ เปลี่ยนเป็นสีเทาหรือน้ำตาล มักเป็นฟันซี่เดียว [1] การฟอกสีฟันจากภายนอกได้ผลน้อย อ่านเพิ่มที่ ฟันซี่เดียวคล้ำ
คราบที่ซึมเข้าเนื้อฟัน
- ฟันสึกและเหงือกร่น ทำให้เนื้อฟันสีเหลืองที่อยู่ข้างใต้โผล่ออกมา และผิวเนื้อฟันดูดซับคราบได้ง่ายกว่าเคลือบฟัน
- ฟันผุ ระยะแรกเป็นจุดขาว ระยะต่อมาเป็นสีน้ำตาลหรือดำ ต้องรักษา ไม่ใช่ฟอก อ่านเพิ่มที่ ฟันผุมีกี่ระยะ
- ขอบวัสดุอุดที่รั่ว มีเส้นสีน้ำตาลรอบวัสดุอุด
- วัสดุอุดสีเงินเก่า อาจทำให้เนื้อฟันรอบๆ ดูคล้ำเป็นสีเทา
สังเกตเบื้องต้นด้วยตัวเอง
| สิ่งที่เห็น | น่าจะเป็น |
|---|---|
| เหลืองทั้งปากสม่ำเสมอ ค่อยๆ เป็นมากขึ้นตามอายุ | สีภายในตามอายุ ฟอกสีฟันได้ผลดี |
| คราบน้ำตาลตามขอบเหงือกและซอกฟัน | คราบภายนอก ขูดหินปูนและขัดฟัน |
| ซี่เดียวคล้ำกว่าซี่อื่น | ฟันที่ประสาทตายหรือเคยกระแทก |
| จุดหรือเส้นขาวขุ่น | ฟันตกกระ หรือฟันผุระยะแรก |
| แถบสีเทาหรือน้ำตาลเป็นชั้น | อาจเกี่ยวกับยาเตตราไซคลิน |
| เส้นสีน้ำตาลรอบวัสดุอุด | ขอบวัสดุรั่ว หรือฟันผุซ้ำ |
| จุดดำบนร่องฟันกราม | คราบในร่อง หรือฟันผุ ต้องให้ทันตแพทย์ตรวจ |
ตารางนี้เป็นแนวทางเบื้องต้น การวินิจฉัยจริงต้องตรวจในช่องปาก และบางครั้งต้องเอกซเรย์
เลือกวิธีแก้ให้ตรงสาเหตุ
| วิธี | เหมาะกับ | อ่านเพิ่ม |
|---|---|---|
| ขูดหินปูน ขัดฟัน | คราบภายนอก | ขูดหินปูนบ่อยแค่ไหน |
| ฟอกสีฟันที่คลินิก | ฟันเหลืองทั้งปากจากอายุหรือคราบสะสม | ฟอกสีฟันอันตรายไหม |
| ฟอกสีฟันที่บ้านตามคำแนะนำทันตแพทย์ | ฟันเหลืองทั่วไป | ฟอกสีฟันที่บ้าน |
| ฟอกสีฟันจากด้านใน | ฟันซี่เดียวคล้ำที่รักษารากแล้ว | ฟันซี่เดียวคล้ำ |
| อุดตกแต่งด้วยวัสดุสีเหมือนฟัน | จุดด่าง รอยบิ่น ช่องห่างเล็ก | อุดปิดช่องฟันห่าง |
| ครอบฟัน | ฟันเปลี่ยนสีมากร่วมกับเนื้อฟันเสียหาย | รักษารากฟันแล้วต้องครอบฟันไหม |
ยาและโรคที่ทำให้ฟันเปลี่ยนสี
- ยาปฏิชีวนะกลุ่มเตตราไซคลิน ในช่วงที่ฟันกำลังสร้าง [1]
- อาหารเสริมธาตุเหล็กชนิดน้ำ ทำให้มีคราบสีเข้มบนผิวฟันในเด็ก ขัดออกได้
- น้ำยาบ้วนปากคลอร์เฮกซิดีน เมื่อใช้ต่อเนื่องนาน [1]
- ภาวะตัวเหลืองรุนแรงในทารกแรกเกิด บางกรณีทำให้ฟันน้ำนมมีสีเขียวหรือเหลือง [1]
- ความผิดปกติทางพันธุกรรมในการสร้างฟัน [1]
ถ้าคุณหรือบุตรเคยได้รับยาเหล่านี้ หรือมีประวัติดังกล่าว แจ้งทันตแพทย์ เพื่อช่วยวินิจฉัยและวางแผนการรักษาได้แม่นยำขึ้น
สีฟันกับความสุขภาพช่องปาก
ฟันที่เปลี่ยนสีบางครั้งเป็นสัญญาณของปัญหาสุขภาพที่ต้องรักษา เช่น ฟันผุ ฟันที่ประสาทตายและมีการติดเชื้อ หรือขอบวัสดุอุดที่รั่ว การรีบฟอกสีฟันโดยไม่ตรวจก่อน อาจปิดบังปัญหาเหล่านี้ และทำให้เสียวมากขึ้นด้วย การตรวจฟันก่อนเลือกวิธีทำให้ฟันขาว จึงเป็นทั้งเรื่องความปลอดภัยและความคุ้มค่า
สีฟันกับแสงและกล้อง
สีฟันที่เห็นในภาพถ่ายหรือกระจกขึ้นกับแสงอย่างมาก แสงไฟสีเหลืองในบ้านทำให้ฟันดูเหลืองกว่าจริง ส่วนแสงไฟหน้าจอหรือแสงขาวทำให้ดูขาวขึ้น ตัวกรองในแอปถ่ายภาพก็เปลี่ยนสีฟันได้ ก่อนตัดสินใจว่าฟันเหลืองผิดปกติ ลองส่องฟันในแสงธรรมชาติใกล้หน้าต่าง และเปรียบเทียบกับสีขาวของตาหรือกระดาษ ทันตแพทย์ใช้แผ่นเทียบสีมาตรฐานเพื่อบันทึกสีฟันก่อนและหลังการรักษา
ความเชื่อที่ไม่ถูกต้อง
"ฟันเหลืองแปลว่าแปรงฟันไม่สะอาด" ฟันเหลืองหลายคนเกิดจากสีของเนื้อฟันตามธรรมชาติหรืออายุ ไม่เกี่ยวกับความสะอาด
"ยาสีฟันฟอกขาวทำให้ฟันขาวขึ้นหลายระดับ" ยาสีฟันส่วนใหญ่ช่วยขจัดคราบภายนอก แต่เปลี่ยนสีภายในเนื้อฟันได้น้อย อ่านเพิ่มที่ ยาสีฟันฟอกขาว ผงถ่าน แถบฟอกฟัน
"ฟันขาวคือฟันแข็งแรง" สีฟันไม่ได้บอกความแข็งแรง ฟันที่ขาวมากอาจผุได้ และฟันเหลืองอาจแข็งแรงดี
"ฟอกได้ทุกซี่ ทุกสาเหตุ" ฟันที่ประสาทตาย วัสดุอุด ครอบฟัน และฟันตกกระบางชนิด ฟอกจากภายนอกได้ผลน้อยหรือไม่ได้ผล
คำถามที่พบบ่อย
ทำไมฟันเขี้ยวเหลืองกว่าฟันหน้า ฟันเขี้ยวมีเนื้อฟันหนากว่า จึงดูเหลืองกว่าตามธรรมชาติ และมักเป็นซี่ที่ขาวขึ้นช้าที่สุดเวลาฟอก
สูบบุหรี่ไฟฟ้าทำให้ฟันเหลืองไหม บุหรี่ไฟฟ้าส่วนใหญ่ไม่มีน้ำมันดินเหมือนบุหรี่มวน แต่ยังมีนิโคตินและสารอื่นที่มีผลต่อเหงือกและช่องปาก และอาจมีคราบได้
ฟันเหลืองตั้งแต่เด็ก แก้ได้ไหม ขึ้นกับสาเหตุ ถ้าเป็นสีฟันตามธรรมชาติ ฟอกสีฟันช่วยได้ ถ้าเกิดจากการสร้างฟันผิดปกติหรือยา อาจต้องใช้วิธีอื่นร่วมด้วย
ฟันเปลี่ยนสีกะทันหันซี่เดียว อันตรายไหม ควรให้ทันตแพทย์ตรวจ อาจเป็นฟันที่ประสาทตายหรือมีการติดเชื้อ ซึ่งต้องรักษา
ดื่มนมมากๆ ช่วยให้ฟันขาวไหม นมไม่ได้ทำให้ฟันขาวขึ้น แต่เป็นเครื่องดื่มที่ไม่ทำให้เกิดคราบเหมือนชาและกาแฟ
ฟันเหลืองเพราะกินยาบำรุง ขัดออกได้ไหม คราบจากอาหารเสริมธาตุเหล็กชนิดน้ำเป็นคราบภายนอก ขัดออกได้ที่คลินิก
ฟันเหลืองจากโรคเหงือกได้ไหม โรคเหงือกไม่ได้ทำให้ตัวฟันเหลืองโดยตรง แต่หินปูนและเหงือกร่นที่เห็นรากฟัน ทำให้ฟันดูเหลืองขึ้น
ฟันเหลืองเพราะพันธุกรรมได้ไหม สีและความหนาของเคลือบฟันมีความแตกต่างตามธรรมชาติระหว่างบุคคล ซึ่งบางส่วนสืบทอดในครอบครัว ฟอกสีฟันมักช่วยได้
ฟันเหลืองหลังจัดฟัน เกิดจากอะไร อาจเป็นคราบที่สะสมรอบแบร็กเก็ต หรือจุดขาวที่ทำให้ส่วนอื่นดูเหลืองกว่า ขัดฟันและประเมินว่าควรฟอกหรือไม่
ปรึกษาเรื่องสีฟันที่ Dental Vista
ทันตแพทย์ตรวจหาสาเหตุของสีฟัน แนะนำวิธีที่เหมาะ ตั้งแต่ขูดหินปูน 900–1,500 บาท ฟอกสีฟันระบบ Zoom 8,500 บาท ไปจนถึงอุดตกแต่งหรือครอบฟัน ดูรายละเอียดที่ หน้าฟอกสีฟัน
อ้างอิง
- Watts A, Addy M. Tooth discolouration and staining: a review of the literature. British Dental Journal. 2001;190(6):309–316. PubMed
