ฟันซี่เดียวคล้ำหรือเป็นสีเทา เกิดจากอะไร อันตรายไหม และทำให้ขาวขึ้นได้อย่างไร

ถ้ามีฟันหน้าซี่เดียวที่คล้ำ เป็นสีเทา น้ำตาล หรือเหลืองเข้มกว่าซี่ข้างเคียงอย่างชัดเจน สาเหตุมักไม่ใช่คราบจากอาหาร แต่เป็นการเปลี่ยนแปลง ภายในตัวฟันซี่นั้น ที่พบบ่อยที่สุดคือฟันที่เคยกระแทกจนประสาทฟันตาย หรือฟันที่รักษารากมาแล้ว

ฟันลักษณะนี้มักไม่ขาวขึ้นด้วยยาสีฟันฟอกขาวหรือการฟอกจากภายนอกตามปกติ แต่มีวิธีที่ได้ผล คือ การฟอกสีฟันจากด้านใน หรือการใช้วัสดุตกแต่ง บทความนี้อธิบายสาเหตุ สิ่งที่ต้องตรวจก่อน และทางเลือกในการรักษา

ทำไมฟันซี่เดียวถึงคล้ำ

ฟันเคยกระแทก

เมื่อฟันได้รับแรงกระแทก เช่น ล้มตอนเด็ก ถูกลูกบอล หรืออุบัติเหตุ เส้นเลือดในโพรงประสาทฟันอาจฉีกขาด เลือดซึมเข้าไปในท่อเล็กๆ ของเนื้อฟัน และสลายตัวเป็นสารสีเข้ม ฟันจึงค่อยๆ เปลี่ยนเป็นสีชมพู เทา หรือน้ำตาล ตำราทันตกรรมระบุว่าผลผลิตจากเลือดในโพรงประสาทเป็นสาเหตุหนึ่งของสีฟันภายใน [1] บางครั้งการเปลี่ยนสีเกิดขึ้นหลายเดือนหรือหลายปีหลังอุบัติเหตุ จนเจ้าของจำไม่ได้ว่าเคยกระแทก

ประสาทฟันตายจากฟันผุ

ฟันผุลึกที่ไม่ได้รักษา ทำให้โพรงประสาทอักเสบและตาย ฟันซี่นั้นอาจคล้ำลง และอาจมีการติดเชื้อที่ปลายรากโดยไม่มีอาการ อ่านเพิ่มที่ ฟันเป็นหนอง เหงือกบวม

ฟันที่รักษารากแล้ว

ฟันที่รักษารากอาจเปลี่ยนสีจาก

• เนื้อเยื่อโพรงประสาทที่หลงเหลือในส่วนตัวฟัน
• วัสดุอุดคลองรากหรือยาบางชนิดที่ทำให้เนื้อฟันเปลี่ยนสี
• วัสดุอุดด้านในที่เปลี่ยนสีตามเวลา
• การรั่วของขอบวัสดุอุด

อ่านเพิ่มที่ รักษารากฟันคืออะไร

สาเหตุอื่น

• ฟันผุใต้วัสดุอุดเดิม ทำให้ฟันดูเป็นเงาสีเทา
• วัสดุอุดสีเงินเก่า อาจทำให้เนื้อฟันรอบๆ ดูคล้ำ
• การละลายของรากฟันจากภายใน พบน้อย บางครั้งเห็นเป็นสีชมพูที่ตัวฟัน ต้องให้ทันตแพทย์ตรวจ

ต้องตรวจอะไรก่อน

ฟันซี่เดียวที่คล้ำ ควรให้ทันตแพทย์ตรวจก่อนคิดเรื่องความสวยงาม เพราะอาจมีการติดเชื้อที่ต้องรักษา

1. ซักประวัติ เคยกระแทก เคยรักษาราก มีอาการปวดหรือบวมหรือไม่
2. ทดสอบความรู้สึกของฟัน ฟันที่ประสาทตายมักไม่ตอบสนองต่อความเย็น
3. เอกซเรย์ ดูการติดเชื้อที่ปลายราก คุณภาพการรักษารากเดิม และความแข็งแรงของราก
4. ตรวจวัสดุอุดเดิมและฟันผุ

ผลการตรวจที่พบบ่อย

ผลการตรวจ	สิ่งที่ต้องทำก่อน
ประสาทฟันตาย มีการติดเชื้อที่ปลายราก	รักษารากฟันก่อน
ประสาทฟันตาย ยังไม่ติดเชื้อชัดเจน	ส่วนใหญ่ต้องรักษารากก่อนฟอกจากด้านใน
รักษารากมาแล้ว คุณภาพดี ไม่มีการติดเชื้อ	พร้อมสำหรับการฟอกจากด้านใน
รักษารากมาแล้ว แต่ยังมีการติดเชื้อ	อาจต้องรักษารากซ้ำ
ฟันยังมีชีวิต สีเหลืองจากเนื้อฟันหนาขึ้น	อาจฟอกจากภายนอกได้

การฟอกสีฟันจากด้านใน

เป็นวิธีที่ใช้กับฟันที่รักษารากแล้วเป็นหลัก โดยใส่สารฟอกไว้ในโพรงฟันจากด้านใน ใกล้กับต้นเหตุของสี ซึ่งได้ผลกว่าการฟอกจากภายนอก

ขั้นตอนโดยย่อ

1. ตรวจและเอกซเรย์ ยืนยันว่าการรักษารากเรียบร้อย
2. เปิดทางเข้าจากด้านในของฟัน ผ่านรูเดิมที่ใช้รักษาราก
3. ทำความสะอาดโพรงฟัน เอาวัสดุที่เปลี่ยนสีออก
4. ใส่วัสดุปิดกั้นที่ระดับคอฟัน เพื่อไม่ให้สารฟอกรั่วลงไปที่ราก ขั้นตอนนี้สำคัญมากเพื่อความปลอดภัย
5. ใส่สารฟอกในโพรงฟัน แล้วปิดด้วยวัสดุชั่วคราว
6. นัดกลับมาดูสีและเปลี่ยนสารฟอก ทุกไม่กี่วันถึงหนึ่งสัปดาห์ จนได้สีที่ต้องการ
7. อุดปิดถาวร ด้วยวัสดุสีเหมือนฟัน

ได้ผลแค่ไหน

งานทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบเรื่องเทคนิคการฟอกฟันที่ไม่มีชีวิต สรุปว่าการฟอกสีฟันจากด้านในเป็นวิธีที่ได้ผล ไม่ว่าจะใช้เทคนิคใด และการใส่วัสดุปิดกั้นที่คอฟันเป็นมาตรฐานที่ต้องทำ [2] อย่างไรก็ตาม ผลไม่สามารถคาดการณ์ได้แน่นอนทุกราย บางซี่ขาวขึ้นมาก บางซี่ขาวขึ้นบางส่วน และสีอาจกลับมาบ้างตามเวลา ซึ่งฟอกซ้ำได้

ข้อดี

• เก็บเนื้อฟันไว้ได้มาก ไม่ต้องกรอรอบฟันเหมือนครอบฟัน
• ค่าใช้จ่ายมักต่ำกว่าครอบฟัน
• ไม่กระทบฟันซี่อื่น

ข้อควรรู้

• ต้องมาหลายครั้ง
• สีอาจกลับมาบางส่วนในระยะยาว
• ฟันที่เนื้อฟันเหลือน้อยหรือมีวัสดุอุดใหญ่ อาจเหมาะกับครอบฟันมากกว่า

ทางเลือกอื่น

วิธี	เหมาะกับ
ฟอกจากด้านใน แล้วอุดตกแต่ง	ฟันที่รักษารากแล้ว เนื้อฟันยังเหลือมาก
ฟอกจากด้านในร่วมกับฟอกจากภายนอก	ต้องการให้ฟันซี่นั้นกลืนกับฟันทั้งปากที่ฟอกด้วย
อุดตกแต่งด้านหน้าด้วยวัสดุสีเหมือนฟัน	สีคล้ำไม่มาก หรือหลังฟอกแล้วยังไม่พอ อ่านเพิ่มที่ อุดปิดช่องฟันห่างและตกแต่งฟัน
ครอบฟัน	ฟันคล้ำมาก มีวัสดุอุดใหญ่ หรือเนื้อฟันเหลือน้อย อ่านเพิ่มที่ รักษารากฟันแล้วต้องครอบฟันไหม

ทันตแพทย์จะช่วยเลือกวิธีที่เก็บเนื้อฟันได้มากที่สุดและเหมาะกับสภาพฟันซี่นั้น

ฟันน้ำนมของเด็กที่คล้ำหลังกระแทก

ในเด็ก ฟันหน้าน้ำนมที่กระแทกแล้วเปลี่ยนเป็นสีเทา ไม่จำเป็นต้องรักษาเสมอไป บางซี่สีจางลงเอง สิ่งที่ต้องดูคือมีเหงือกบวม ตุ่มหนอง หรือไม่ ซึ่งถ้ามีต้องรักษา เพราะการติดเชื้ออาจกระทบหน่อฟันแท้ อ่านเพิ่มที่ ฟันลูกกระแทก หัก หรือหลุด

สีของฟันบอกอะไรได้บ้าง

สีที่เห็น	สาเหตุที่เป็นไปได้
ชมพูหลังกระแทกไม่นาน	เลือดออกในโพรงประสาท
เทาหรือเทาอมน้ำเงิน	ประสาทฟันตาย หรือวัสดุอุดสีเงินด้านใน
น้ำตาลหรือเหลืองเข้ม	ประสาทฟันตายมานาน หรือฟันที่รักษารากแล้วเปลี่ยนสี
ชมพูที่คอฟันในผู้ใหญ่	การละลายของรากจากภายใน ต้องตรวจ
เหลืองทึบทั้งซี่ ฟันยังมีชีวิต	โพรงประสาทตีบตันจากการสร้างเนื้อฟันมากขึ้นหลังกระแทก

ตารางนี้ใช้เพื่อให้เห็นภาพ ทันตแพทย์ต้องตรวจและเอกซเรย์จึงบอกได้แน่นอน

ฟันที่ยังมีชีวิตแต่เหลืองทึบซี่เดียว

บางครั้งฟันที่เคยกระแทกไม่ได้ตาย แต่โพรงประสาทค่อยๆ สร้างเนื้อฟันเพิ่มจนโพรงแคบลง ฟันจึงทึบและเหลืองกว่าซี่ข้างเคียง ฟันแบบนี้ยังตอบสนองต่อการทดสอบบางอย่าง และไม่จำเป็นต้องรักษาราก ถ้าไม่มีอาการหรือการติดเชื้อ การแก้ไขเรื่องสีมักเริ่มจากการฟอกจากภายนอก ซึ่งอาจเน้นที่ซี่นั้นเป็นพิเศษ หรือใช้วัสดุตกแต่งด้านหน้า ทันตแพทย์จะติดตามด้วยการตรวจและเอกซเรย์เป็นระยะ

ดูแลหลังฟอกจากด้านใน

• ฟันที่รักษารากแล้วเปราะกว่าฟันปกติ เลี่ยงการกัดของแข็งด้วยฟันซี่นั้น
• ตรวจขอบวัสดุอุดด้านในตามนัด เพราะรอยรั่วทำให้สีกลับมาและเชื้อซึมเข้าได้
• ถ้าสีเริ่มกลับ แจ้งทันตแพทย์ ฟอกซ้ำได้
• ถ้าเหงือกรอบฟันบวม มีตุ่มหนอง หรือรู้สึกฟันลอย ให้มาตรวจทันที

ค่าใช้จ่ายที่ควรเตรียม

ค่าใช้จ่ายรวมขึ้นกับว่าต้องรักษารากก่อนหรือไม่ ต้องฟอกกี่ครั้ง และต้องอุดตกแต่งหรือครอบฟันร่วมด้วยหรือไม่ ทันตแพทย์จะแจ้งแผนและค่าใช้จ่ายหลังตรวจและเอกซเรย์ การฟอกจากด้านในโดยทั่วไปเสียเนื้อฟันน้อยกว่าและมักใช้งบประมาณน้อยกว่าการทำครอบฟัน

ป้องกันฟันเปลี่ยนสีหลังอุบัติเหตุ

เมื่อฟันหน้าได้รับแรงกระแทก แม้ไม่มีอะไรหัก ควรให้ทันตแพทย์ตรวจและนัดติดตาม เพราะการเปลี่ยนแปลงในโพรงประสาทอาจเกิดขึ้นภายหลัง การพบเร็วช่วยให้รักษารากได้ทันก่อนเกิดการติดเชื้อ และลดโอกาสที่ฟันจะเปลี่ยนสีมาก การใส่ฟันยางเวลาเล่นกีฬาที่มีการปะทะช่วยลดอุบัติเหตุต่อฟันหน้าได้มาก

สำหรับฟันที่รักษารากแล้ว การรักษาที่ทำความสะอาดโพรงฟันส่วนบนอย่างทั่วถึง และอุดปิดด้านบนให้แน่น ช่วยลดโอกาสที่ฟันจะเปลี่ยนสีในภายหลัง

ความเชื่อที่ไม่ถูกต้อง

"ฟันซี่เดียวคล้ำ ใช้ยาสีฟันฟอกขาวก็หาย" สีมาจากด้านในตัวฟัน ยาสีฟันแทบไม่มีผล

"ฟันคล้ำแต่ไม่ปวด แปลว่าไม่มีอะไร" ฟันที่ประสาทตายอาจมีการติดเชื้อที่ปลายรากโดยไม่มีอาการ ควรตรวจและเอกซเรย์

"ต้องครอบฟันเท่านั้น" หลายซี่ฟอกจากด้านในได้ผลดี โดยเก็บเนื้อฟันไว้ได้มากกว่า

"ฟอกจากด้านในทำให้ฟันเปราะ" ฟันที่รักษารากแล้วเปราะกว่าฟันปกติอยู่แล้ว ทันตแพทย์จะประเมินความแข็งแรงก่อน และอาจแนะนำครอบฟันในบางกรณี

คำถามที่พบบ่อย

ฟอกจากด้านในเจ็บไหม ฟันที่รักษารากแล้วไม่มีความรู้สึกในโพรงฟัน ส่วนใหญ่จึงไม่เจ็บ

ต้องมากี่ครั้ง มักหลายครั้ง ขึ้นกับความเข้มของสีและการตอบสนองของฟัน

ฟอกทั้งปากพร้อมกันได้ไหม ได้ ทันตแพทย์อาจฟอกซี่ที่คล้ำจากด้านในก่อน แล้วฟอกทั้งปากจากภายนอก ให้สีกลืนกัน

สีจะกลับมาไหม อาจกลับมาบ้างตามเวลา ฟอกซ้ำได้ หรือเปลี่ยนเป็นวัสดุตกแต่งหรือครอบฟันในภายหลัง

ฟันคล้ำมานานหลายปี ยังฟอกได้ผลไหม หลายรายยังได้ผล แม้ฟันจะคล้ำมานาน แต่ผลอาจคาดการณ์ได้ยากกว่า ทันตแพทย์จะประเมินและแจ้งทางเลือกสำรอง

ฟอกจากด้านในแล้วใช้งานได้ปกติไหม ใช้ได้ปกติ แต่ฟันที่รักษารากแล้วควรระวังการกัดของแข็ง และตรวจตามนัด

ฟันหน้าคล้ำแต่ไม่ได้รักษาราก ฟอกจากด้านในได้ไหม การฟอกจากด้านในทำในฟันที่รักษารากแล้ว ถ้าฟันยังไม่ได้รักษาราก ต้องตรวจก่อนว่าประสาทฟันยังมีชีวิตหรือไม่

ฟอกจากด้านในมีความเสี่ยงอะไรบ้าง ความเสี่ยงที่สำคัญคือการละลายของรากบริเวณคอฟัน ซึ่งพบน้อย และป้องกันได้ด้วยการใส่วัสดุปิดกั้นที่คอฟันก่อนใส่สารฟอก [2] ทันตแพทย์จะติดตามด้วยเอกซเรย์

ฟันคล้ำในเด็กโต ฟอกได้ไหม ขึ้นกับอายุและสาเหตุ ฟันที่รักษารากในวัยรุ่นอาจฟอกจากด้านในได้ในบางกรณี ทันตแพทย์จะประเมินเป็นรายคน

ฟันคล้ำหลังรักษารากมาหลายปี ต้องรักษารากใหม่ไหม ไม่เสมอไป ถ้าเอกซเรย์ไม่มีการติดเชื้อและการรักษารากเดิมดี ฟอกจากด้านในได้เลย ถ้ามีการติดเชื้อต้องรักษาก่อน

ปรึกษาเรื่องฟันซี่เดียวคล้ำที่ Dental Vista

คลินิกมีทันตแพทย์ที่มีวุฒิบัตรสาขาเอ็นโดดอนต์ ตรวจและเอกซเรย์ฟันที่เปลี่ยนสี รักษารากฟันเมื่อจำเป็น และวางแผนให้ฟันกลับมากลืนกับซี่อื่น รักษารากฟันหน้า 7,000 บาท ฟอกสีฟันในคลินิกระบบ Zoom 8,500 บาท ส่วนการฟอกจากด้านใน ทันตแพทย์จะแจ้งราคาหลังตรวจ ดูรายละเอียดที่ หน้าฟอกสีฟัน และ หน้ารักษารากฟัน

อ้างอิง

1. Watts A, Addy M. Tooth discolouration and staining: a review of the literature. British Dental Journal. 2001;190(6):309–316. PubMed
2. Nonvital tooth bleaching techniques: a systematic review. Coatings. Estudo Geral, Universidade de Coimbra