ในร้านค้าและออนไลน์มีผลิตภัณฑ์ที่สัญญาว่าจะทำให้ฟันขาวมากมาย ตั้งแต่ยาสีฟันฟอกขาว ยาสีฟันผงถ่านสีดำ แถบแปะฟอกฟัน ไปจนถึงคลิปสอนทำสูตรฟอกฟันเองที่บ้าน บางอย่างช่วยได้จริงในระดับหนึ่ง บางอย่างแทบไม่มีผล และบางอย่างทำให้ฟันสึกโดยไม่รู้ตัว
กุญแจสำคัญในการเลือก คือเข้าใจว่าผลิตภัณฑ์แต่ละแบบ ขจัดคราบภายนอก หรือ เปลี่ยนสีภายในเนื้อฟัน เพราะสองอย่างนี้ต่างกันมาก อ่านเรื่องประเภทของสีฟันที่ ฟันเหลือง ฟันคล้ำ เกิดจากอะไร
สองวิธีที่ทำให้ฟันดูขาวขึ้น
| วิธี | ทำงานอย่างไร | ผลลัพธ์ |
|---|---|---|
| ขจัดคราบ | ใช้ผงขัดหรือสารที่ช่วยหลุดคราบบนผิวฟัน | ฟันกลับมาเป็นสีเดิมของตัวเอง ไม่ขาวกว่าสีธรรมชาติ |
| ฟอกสี | สารเปอร์ออกไซด์ซึมเข้าไปทำให้สีในเนื้อฟันจางลง | ฟันขาวกว่าสีเดิมได้ |
ผลิตภัณฑ์ส่วนใหญ่ที่ขายทั่วไปอยู่ในกลุ่มแรก
ยาสีฟันฟอกขาว
ยาสีฟันที่เขียนว่าฟอกขาวส่วนใหญ่ทำงานด้วย
- ผงขัด ที่ช่วยขัดคราบออก
- สารที่ช่วยหลุดคราบ หรือป้องกันคราบเกาะใหม่
- สารเปอร์ออกไซด์ความเข้มข้นต่ำ ในบางสูตร ซึ่งต่ำมากเมื่อเทียบกับการฟอกที่ทันตแพทย์ทำ
- สารให้สีฟ้า ในบางยี่ห้อ ที่เคลือบผิวฟันชั่วคราวให้ดูขาวขึ้นทันทีหลังแปรง แต่ไม่ได้เปลี่ยนสีฟันจริง
ได้ผลแค่ไหน
ช่วยขจัดคราบชา กาแฟ บุหรี่ และช่วยไม่ให้คราบสะสมเร็ว ฟันจึงดูสว่างขึ้นเล็กน้อย แต่ไม่ทำให้ฟันที่เหลืองจากสีเนื้อฟันขาวขึ้นหลายระดับ
ข้อควรระวัง
- บางสูตรมีผงขัดหยาบ ถ้าแปรงแรงหรือใช้ทุกวันนานๆ ร่วมกับแปรงขนแข็ง อาจทำให้ผิวฟันสึก คอฟันเป็นร่อง และเสียวมากขึ้น
- คนที่เหงือกร่นหรือเสียวฟันอยู่แล้ว ควรเลือกยาสีฟันลดอาการเสียวแทน อ่านเพิ่มที่ เสียวฟัน เกิดจากอะไร
- เลือกสูตรที่มีฟลูออไรด์ เพื่อป้องกันฟันผุด้วย อ่านเพิ่มที่ ป้องกันฟันผุอย่างได้ผล
ยาสีฟันและผงถ่าน
ยาสีฟันผงถ่านสีดำได้รับความนิยมมากในโซเชียลมีเดีย งานทบทวนวรรณกรรมของ Brooks และคณะ ใน Journal of the American Dental Association ปี 2017 สรุปว่า ข้อมูลทางคลินิกและห้องปฏิบัติการยังไม่เพียงพอที่จะยืนยันคำกล่าวอ้างเรื่องความปลอดภัยและประสิทธิภาพ ของยาสีฟันผงถ่าน และแนะนำให้ทันตแพทย์แนะนำคนไข้ให้ระวังการใช้ [1]
ข้อมูลที่น่าสนใจจากงานนี้ คือ [1]
- ไม่พบหลักฐานเพียงพอว่าทำให้ฟันขาว หรือมีประโยชน์ในการล้างพิษหรือรักษาโรคในช่องปาก
- ผลิตภัณฑ์ที่สุ่มสำรวจจำนวนมากโฆษณาว่าช่วยให้ฟันแข็งแรง แต่มีเพียงส่วนน้อยที่มีฟลูออไรด์
- ผงถ่านเป็นผงขัด จึงมีข้อกังวลเรื่องการขัดผิวฟันและวัสดุอุด
ข้อควรระวังเพิ่มเติม
- ผงถ่านอาจเข้าไปติดในร่องฟัน ขอบวัสดุอุด หรือขอบเหงือก ทำให้มีคราบสีเทาดำ
- ถ้าใช้ยาสีฟันผงถ่านแทนยาสีฟันฟลูออไรด์ จะเสียประโยชน์ในการป้องกันฟันผุ
แถบแปะฟอกฟัน
แถบพลาสติกบางเคลือบเจลเปอร์ออกไซด์ เป็นผลิตภัณฑ์ฟอกสีจริงที่ทำงานแบบเดียวกับการฟอกที่บ้าน งานทบทวนวรรณกรรมของ Cochrane ปี 2018 พบว่าผลิตภัณฑ์ฟอกสีฟันที่บ้าน รวมถึงแผ่นแปะ ทำให้ฟันขาวขึ้นเมื่อเทียบกับยาหลอกในช่วงสั้น แต่ทำให้เสียวฟันและระคายเคืองได้ โดยเฉพาะสูตรความเข้มข้นสูง [2]
ข้อควรรู้
- แถบครอบคลุมเฉพาะฟันหน้า ฟันที่อยู่ด้านข้างอาจขาวไม่เท่ากัน
- ฟันซ้อนเกทำให้แถบแนบไม่สนิท
- ต้องดูความเข้มข้นและมีฉลากภาษาไทยที่ระบุส่วนผสม
- ในประเทศไทย ผลิตภัณฑ์ฟอกสีฟันที่มีไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์เกินร้อยละ 6 จัดเป็นเครื่องมือแพทย์ [3]
อ่านวิธีฟอกที่บ้านอย่างปลอดภัยที่ ฟอกสีฟันที่บ้าน
น้ำยาบ้วนปากฟอกขาว
น้ำยาบ้วนปากสัมผัสฟันเพียงไม่กี่สิบวินาที สารที่ช่วยฟอกจึงมีเวลาทำงานน้อยมาก ช่วยลดคราบได้บ้าง แต่ผลต่อสีฟันน้อย ส่วนน้ำยาบ้วนปากบางชนิด เช่น คลอร์เฮกซิดีน ที่ใช้ต่อเนื่องหลายสัปดาห์ กลับทำให้เกิดคราบสีน้ำตาลได้ [4]
ผงหรือเจลขัดฟันขาวที่ขายออนไลน์
ผลิตภัณฑ์ที่ไม่มีฉลากภาษาไทย ไม่ระบุส่วนผสม หรือไม่ระบุความเข้มข้น ไม่ควรใช้ เพราะไม่รู้ว่าเป็นผงขัดหยาบ กรด หรือสารฟอกความเข้มข้นสูงที่อาจทำให้เหงือกไหม้
สูตรทำเองที่บ้าน
| สูตร | ปัญหา |
|---|---|
| เบกกิ้งโซดา | เป็นผงขัดอ่อน ช่วยขจัดคราบได้บ้าง แต่ไม่มีฟลูออไรด์ ใช้บ่อยหรือแปรงแรงอาจทำให้ผิวฟันสึก |
| มะนาว น้ำส้มสายชู | เป็นกรด ทำให้ผิวฟันกร่อน ฟันอาจดูขาวขึ้นชั่วคราวแต่สึกถาวร และเสียวมากขึ้น |
| สตรอว์เบอร์รีบดกับเบกกิ้งโซดา | มีทั้งกรดและผงขัด ผลน้อยและเสี่ยงฟันสึก |
| น้ำมันมะพร้าวอมกลั้วปาก | ยังไม่มีหลักฐานที่ดีพอว่าช่วยให้ฟันขาว |
| ไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์จากร้านขายยา | ใช้ผิดความเข้มข้นหรือสัมผัสเหงือกนานทำให้เหงือกระคายเคืองและเป็นแผล |
เคลือบฟันที่สึกไปแล้วไม่งอกกลับ การลองสูตรที่เป็นกรดหรือผงขัดแรงจึงอาจทำให้เสียมากกว่าได้
เลือกอย่างไรให้ปลอดภัย
- เริ่มจากหาสาเหตุ ถ้าเป็นคราบภายนอก ขูดหินปูนและขัดฟันที่คลินิกได้ผลดีและเร็วที่สุด
- ยาสีฟันประจำวันต้องมีฟลูออไรด์ จะเป็นสูตรฟอกขาวหรือไม่ก็ได้ ถ้าไม่เสียวฟัน
- ไม่ใช้ผลิตภัณฑ์ที่ไม่มีฉลากภาษาไทยหรือไม่ระบุส่วนผสม
- ถ้าต้องการให้ฟันขาวกว่าสีเดิมจริง ปรึกษาทันตแพทย์เรื่องการฟอกสีฟันที่เหมาะ อ่านเพิ่มที่ ฟอกสีฟันอันตรายไหม
- หยุดใช้ทันทีถ้าเสียวมาก เหงือกแสบ หรือเป็นแผล
อ่านฉลากให้เป็น
| สิ่งที่ควรดู | เหตุผล |
|---|---|
| ฉลากภาษาไทยและเลขจดแจ้ง | ผลิตภัณฑ์ผ่านการจดแจ้งกับหน่วยงานที่ดูแล |
| ฟลูออไรด์และตัวเลข ppm | ยาสีฟันประจำวันควรมีฟลูออไรด์ 1,000–1,500 ppm สำหรับผู้ใหญ่ |
| สารฟอกและความเข้มข้น | ผลิตภัณฑ์ที่ไม่บอกความเข้มข้น ไม่ควรใช้ |
| คำเตือนเรื่องอายุและการใช้ | บางผลิตภัณฑ์ไม่เหมาะกับเด็ก หรือคนที่มีเหงือกอักเสบ |
| คำโฆษณาที่เกินจริง | เช่น ขาวขึ้นหลายระดับในวันเดียว ล้างสารพิษ |
ยาสีฟันฟอกขาวกับการใช้ร่วมกับฟอกที่คลินิก
ยาสีฟันฟอกขาวที่ไม่หยาบ ใช้ช่วยรักษาความขาวหลังฟอกที่คลินิกได้ เพราะช่วยลดคราบที่จะสะสมใหม่ แต่ไม่ควรใช้ในช่วงที่ยังเสียวฟันหลังฟอก ให้ใช้ยาสีฟันลดอาการเสียวก่อน แล้วค่อยเปลี่ยนกลับมา อ่านเพิ่มที่ ดูแลฟันให้ขาวนาน
เมื่อฟันสึกจากการขัดแล้ว
ถ้าใช้ผงขัดหรือแปรงแรงมานานจนคอฟันเป็นร่อง ฟันดูเหลืองขึ้น และเสียวง่าย สิ่งที่ทำได้คือ
- เปลี่ยนมาใช้แปรงขนนุ่มและยาสีฟันที่ไม่หยาบ
- ใช้ยาสีฟันลดอาการเสียว
- ให้ทันตแพทย์ประเมินว่าควรอุดคอฟันหรือไม่ อ่านเพิ่มที่ อุดปิดช่องฟันห่างและตกแต่งฟัน
เปรียบเทียบสั้นๆ
| ผลิตภัณฑ์ | ขจัดคราบ | ฟอกสีจริง | ความเสี่ยงหลัก |
|---|---|---|---|
| ยาสีฟันฟอกขาว | ได้ | น้อย | ผงขัดหยาบ |
| ยาสีฟันผงถ่าน | อาจได้บ้าง | ไม่มีหลักฐาน | ผงขัด ไม่มีฟลูออไรด์ |
| แถบฟอกฟัน | ไม่ใช่จุดประสงค์หลัก | ได้ | เสียวฟัน เหงือกระคายเคือง |
| น้ำยาบ้วนปากฟอกขาว | เล็กน้อย | น้อยมาก | น้อย |
| สูตรมะนาว น้ำส้มสายชู | ไม่ | ไม่ | ฟันกร่อนถาวร |
| ฟอกโดยทันตแพทย์ | ขัดก่อนฟอก | ได้ | เสียวชั่วคราว ควบคุมได้ |
อ่านขั้นตอนฟอกที่คลินิกที่ ฟอกสีฟันอันตรายไหม
ความเชื่อที่ไม่ถูกต้อง
"ยาสีฟันผงถ่านดูดซับคราบและสารพิษได้" ยังไม่มีหลักฐานเพียงพอสนับสนุนคำกล่าวอ้างนี้ [1]
"ยาสีฟันฟอกขาวทำให้ฟันขาวเหมือนฟอกที่คลินิก" ส่วนใหญ่ช่วยแค่ขจัดคราบภายนอก
"ขัดแรงๆ ฟันจะขาวกว่า" การขัดแรงทำให้ผิวฟันสึกและเหงือกร่น ฟันที่สึกจะดูเหลืองขึ้นเพราะเนื้อฟันสีเหลืองโผล่
"ของธรรมชาติปลอดภัยเสมอ" มะนาวและน้ำส้มสายชูเป็นธรรมชาติ แต่กรดทำให้ฟันกร่อน
คำถามที่พบบ่อย
ใช้ยาสีฟันฟอกขาวทุกวันได้ไหม ได้ ถ้าไม่เสียวฟัน แปรงเบาๆ ด้วยแปรงขนนุ่ม และเป็นสูตรที่มีฟลูออไรด์
ยาสีฟันสีฟ้าทำให้ฟันขาวทันที เป็นอันตรายไหม สารสีฟ้าเคลือบผิวฟันชั่วคราวให้ดูขาวขึ้นทางสายตา ไม่ได้ทำอันตราย แต่ไม่ได้เปลี่ยนสีฟันจริง และหลุดออกไปเมื่อกินอาหาร
ใช้ผงถ่านสัปดาห์ละครั้งได้ไหม หลักฐานเรื่องประโยชน์ยังไม่มี ถ้าต้องการใช้ ไม่ควรใช้แทนยาสีฟันฟลูออไรด์ และควรระวังคราบสีดำติดตามขอบวัสดุอุด
ใช้แถบฟอกฟันแล้วฟันเป็นด่าง ทำอย่างไร หยุดใช้ชั่วคราว จุดขาวที่เห็นชัดขึ้นมักกลืนไปในไม่กี่วัน ถ้าไม่ดีขึ้น ให้ทันตแพทย์ตรวจ อ่านเพิ่มที่ ฟันด่างขาว ฟันตกกระ
ยาสีฟันฟอกขาวใช้กับเด็กได้ไหม ไม่ควรใช้ในเด็ก เด็กควรใช้ยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ปริมาณตามวัย อ่านเพิ่มที่ แปรงฟันลูกอย่างไร
แปรงฟันด้วยเกลือช่วยให้ฟันขาวไหม เกลือเป็นผงขัด ไม่มีฟลูออไรด์ และอาจทำให้เหงือกระคายเคือง ไม่แนะนำแทนยาสีฟัน
ปากกาฟอกสีฟันได้ผลไหม เป็นเจลฟอกความเข้มข้นต่ำที่ทาบนฟัน แต่ถูกน้ำลายชะออกเร็ว ผลมักน้อยกว่าแบบใส่ถาด
ผลิตภัณฑ์ฟอกฟันมีไฟ LED ได้ผลกว่าไหม ผลหลักมาจากสารในเจล หลักฐานว่าไฟช่วยเพิ่มผลยังไม่ชัด
น้ำยาบ้วนปากที่มีแอลกอฮอล์ทำให้ฟันขาวไหม แอลกอฮอล์ไม่ได้ทำให้ฟันขาว และอาจทำให้ปากแห้งในบางคน
ใช้ยาสีฟันฟอกขาวแล้วเสียว ควรหยุดไหม ควรเปลี่ยนเป็นยาสีฟันลดอาการเสียวชั่วคราว ถ้าเสียวไม่หายใน 2–4 สัปดาห์ ให้ทันตแพทย์ตรวจ
ผงขัดฟันขาวแบบทำเองจากขมิ้นได้ผลไหม ไม่มีหลักฐานว่าช่วยให้ฟันขาว และขมิ้นเองมีสีเหลืองเข้มที่อาจทำให้เกิดคราบ
ยาสีฟันสำหรับคนจัดฟันกับยาสีฟันฟอกขาว ใช้อะไรดี ระหว่างจัดฟันควรเน้นยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ที่ไม่หยาบ เพื่อป้องกันจุดขาวรอบแบร็กเก็ต ไม่จำเป็นต้องใช้สูตรฟอกขาว
แถบฟอกฟันใช้ได้กี่ครั้ง ทำตามฉลากเท่านั้น การใช้นานหรือบ่อยเกินเพิ่มอาการเสียวโดยไม่ได้ผลเพิ่ม
ยาสีฟันฟอกขาวที่มีเปอร์ออกไซด์ ต่างจากที่ไม่มีอย่างไร สูตรที่มีเปอร์ออกไซด์ความเข้มข้นต่ำอาจช่วยลดคราบได้มากขึ้นเล็กน้อย แต่ยังห่างไกลจากการฟอกที่ทันตแพทย์ทำ เพราะสัมผัสฟันเพียงไม่กี่นาที
ฟอกสีฟันและขัดคราบที่ Dental Vista
ทันตแพทย์ตรวจหาสาเหตุของสีฟัน ขูดหินปูนและขัดคราบ 900–1,500 บาท และฟอกสีฟันในคลินิกระบบ Zoom 8,500 บาท ดูรายละเอียดที่ หน้าฟอกสีฟัน
อ้างอิง
- Brooks JK, Bashirelahi N, Reynolds MA. Charcoal and charcoal-based dentifrices: a literature review. Journal of the American Dental Association. 2017;148(9):661–670. PubMed
- Home-based chemically-induced whitening (bleaching) of teeth in adults. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2018. CD006202.pub2. Cochrane
- อย.ประกาศกฎใหม่ ผลิตภัณฑ์ฟอกสีฟัน เป็นเครื่องมือแพทย์ มีผล 24 มี.ค.62. ไทยโพสต์. ไทยโพสต์
- Watts A, Addy M. Tooth discolouration and staining: a review of the literature. British Dental Journal. 2001;190(6):309–316. PubMed
