คนทั่วไปมักได้รับคำแนะนำให้ ตรวจฟันและขูดหินปูนทุก 6 เดือน แต่ความถี่ที่เหมาะสมจริงขึ้นกับความเสี่ยงของแต่ละคน ส่วนคนที่หินปูนเกิดเร็ว สูบบุหรี่ เป็นเบาหวาน จัดฟันอยู่ หรือเคยเป็นโรคปริทันต์ ทันตแพทย์อาจนัดถี่ขึ้นเป็นทุก 3–4 เดือน การขูดหินปูนส่วนใหญ่ไม่เจ็บ ใช้เวลาประมาณ 30–45 นาที และไม่ได้ทำให้ฟันห่างอย่างที่หลายคนกลัว
หินปูนคืออะไร ทำไมแปรงเองไม่ออก
คราบจุลินทรีย์ หินปูนเหนือเหงือก และหินปูนใต้เหงือก
ทุกวันจะมีคราบจุลินทรีย์บางๆ เกาะผิวฟัน ถ้าแปรงไม่ทั่ว คราบนี้จะดูดซับแร่ธาตุจากน้ำลายและแข็งตัวเป็นหินปูนภายในไม่กี่วัน หินปูนยึดแน่นกับผิวฟัน แปรงสีฟันและไหมขัดฟันเอาออกไม่ได้ ต้องใช้เครื่องมือของทันตแพทย์
หินปูนมี 2 แบบ
- หินปูนเหนือเหงือก สีขาวหรือเหลือง มักเห็นได้ที่ด้านในฟันหน้าล่างและด้านนอกฟันกรามบน ซึ่งอยู่ใกล้ท่อน้ำลาย
- หินปูนใต้เหงือก สีน้ำตาลเข้มหรือดำ ซ่อนอยู่ในร่องเหงือก มองไม่เห็นเอง และเป็นตัวการสำคัญของโรคปริทันต์
ถ้าไม่ขูดหินปูนจะเกิดอะไรขึ้น
- เหงือกอักเสบ บวมแดง เลือดออกตอนแปรงฟัน
- กลิ่นปาก
- ฟันมีคราบเหลืองหรือดำ
- ถ้าปล่อยนาน การอักเสบลามถึงกระดูกรอบฟัน กลายเป็นโรคปริทันต์ เหงือกร่น ฟันโยก จนอาจต้องถอนฟัน
อ่านเรื่องอาการเหงือกอักเสบเพิ่มเติมได้ที่ เลือดออกตอนแปรงฟัน เกิดจากอะไร
ทุก 6 เดือนจำเป็นสำหรับทุกคนไหม
คำแนะนำ "ขูดหินปูนทุก 6 เดือน" เป็นตัวเลขที่ใช้กันมานานและเหมาะกับคนจำนวนมาก แต่งานวิจัยชี้ว่าความถี่ที่เหมาะสมควร ขึ้นกับความเสี่ยงของแต่ละคน มากกว่าตัวเลขเดียวที่ใช้กับทุกคน
งานทบทวนวรรณกรรมของ Cochrane ปี 2018 รวบรวมการศึกษาขนาดใหญ่สองการศึกษาในคลินิกทันตกรรมทั่วไปของสหราชอาณาจักร ในผู้ใหญ่ที่ไม่มีโรคปริทันต์รุนแรงและมาตรวจฟันเป็นประจำ พบว่า [1]
- การขูดหินปูนและขัดฟันตามรอบเป็นประจำ ให้ผลต่อเหงือกอักเสบ ความลึกของร่องเหงือก และคุณภาพชีวิตด้านช่องปาก แทบไม่ต่างจาก การขูดเมื่อทันตแพทย์เห็นว่าจำเป็นหรือเมื่อคนไข้ขอ ในช่วงติดตาม 2–3 ปี
- การขูดทุก 6 เดือน เทียบกับทุก 12 เดือน ให้ประโยชน์ทางคลินิกเพิ่มเพียงเล็กน้อยหรือไม่มีเลย
- ผู้วิจัยประเมินว่าหลักฐานส่วนนี้มีความน่าเชื่อถือสูง
- ข้อสรุปนี้ ไม่ครอบคลุมคนที่เป็นโรคปริทันต์รุนแรง ซึ่งต้องได้รับการดูแลต่อเนื่องตามแผนการรักษา
ความหมายในทางปฏิบัติคือ
- คนที่เหงือกแข็งแรง แปรงฟันและทำความสะอาดซอกฟันได้ดี หินปูนเกิดช้า อาจไม่จำเป็นต้องขูดหินปูนทุก 6 เดือนเสมอไป การตรวจฟันเป็นประจำยังสำคัญ และทันตแพทย์จะบอกว่าครั้งนี้ควรขูดหรือไม่
- คนที่หินปูนเกิดเร็ว มีเหงือกอักเสบ หรือมีปัจจัยเสี่ยง ยังได้ประโยชน์จากการทำความสะอาดโดยทันตแพทย์บ่อยกว่า
- คนที่เคยรักษาโรคปริทันต์ ต้องมาดูแลต่อเนื่องตามนัด มักทุก 3–6 เดือน ตามแนวทางของสหพันธ์ปริทันตวิทยายุโรป [2]
สิ่งที่สำคัญที่สุดสำหรับสุขภาพเหงือกในระยะยาวคือ การทำความสะอาดที่บ้านทุกวัน การขูดหินปูนช่วยเอาสิ่งที่แปรงเองไม่ออก แต่ไม่ได้ทดแทนการแปรงฟันและทำความสะอาดซอกฟัน
ใครควรขูดหินปูนบ่อยกว่า 6 เดือน
| กลุ่ม | ความถี่ที่มักแนะนำ |
|---|---|
| คนทั่วไป ช่องปากแข็งแรง | ตรวจทุก 6–12 เดือน ขูดหินปูนตามที่ทันตแพทย์เห็นว่าจำเป็น |
| หินปูนเกิดเร็ว แม้แปรงฟันดี | ทุก 3–4 เดือน |
| เคยเป็นหรือกำลังรักษาโรคปริทันต์ | ทุก 3–4 เดือน หรือตามที่ทันตแพทย์นัด |
| สูบบุหรี่ | ทุก 3–6 เดือน |
| เบาหวาน | ทุก 3–6 เดือน |
| กำลังจัดฟัน | ทุก 3–6 เดือน |
| ตั้งครรภ์ | ตรวจเหงือกอย่างน้อย 1 ครั้งระหว่างตั้งครรภ์ |
| ใส่รากฟันเทียม | ทุก 6 เดือน หรือตามนัด |
ความถี่จริงขึ้นกับการตรวจของทันตแพทย์ในแต่ละครั้ง
ตรวจฟันกับขูดหินปูน ต่างกันอย่างไร
หลายคนคิดว่าไปหาทันตแพทย์ทุก 6 เดือนคือการขูดหินปูน แต่จริงๆ แล้วมีสองส่วน
- การตรวจฟัน ทันตแพทย์ดูฟันผุ เหงือก เนื้อเยื่อในช่องปาก วัสดุอุดและครอบฟันเดิม และประเมินความเสี่ยง อาจถ่ายเอกซเรย์เมื่อจำเป็น
- การขูดหินปูนและขัดฟัน เป็นการทำความสะอาด ซึ่งทันตแพทย์จะพิจารณาว่าจำเป็นแค่ไหนจากการตรวจ
แม้คุณจะเป็นคนที่หินปูนเกิดน้อย การตรวจฟันเป็นระยะก็ยังมีประโยชน์ เพราะช่วยพบฟันผุและปัญหาอื่นตั้งแต่ระยะแรก ซึ่งรักษาได้ง่ายและค่าใช้จ่ายน้อยกว่า
สังเกตด้วยตัวเองว่าถึงเวลาขูดหินปูนหรือยัง
- ใช้ลิ้นแตะด้านในของฟันหน้าล่าง แล้วรู้สึกเป็นสันหยาบ
- มองเห็นคราบสีเหลืองหรือน้ำตาลตามขอบเหงือก
- มีเลือดออกตอนแปรงฟันหรือใช้ไหมขัดฟัน
- มีกลิ่นปากที่ไม่หายแม้แปรงฟันแล้ว อ่านเพิ่มที่ กลิ่นปากเกิดจากอะไร
- ใช้ไหมขัดฟันแล้วไหมติดหรือขาดบ่อย
ถ้ามีอาการเหล่านี้ ไม่ต้องรอครบรอบนัด ควรมาตรวจได้เลย
ขั้นตอนการขูดหินปูน
- ตรวจฟันและเหงือก ดูว่ามีฟันผุ เหงือกอักเสบ หรือร่องเหงือกลึกไหม ถ้าไม่ได้เอกซเรย์มานาน อาจถ่ายเอกซเรย์ร่วมด้วย
- ขูดหินปูนด้วยเครื่องอัลตราโซนิก หัวเครื่องสั่นเบาๆ พร้อมน้ำ ทำให้หินปูนแตกออกจากผิวฟัน จะได้ยินเสียงและรู้สึกสั่นเล็กน้อย
- เก็บรายละเอียดด้วยเครื่องมือมือ สำหรับหินปูนตามซอกฟันหรือใต้เหงือก
- ขัดฟัน ด้วยผงขัดเพื่อให้ผิวฟันเรียบ คราบเกาะยากขึ้น และลบคราบชา กาแฟ บุหรี่
- แนะนำการดูแล บอกจุดที่แปรงไม่ถึงและวิธีทำความสะอาดซอกฟันที่เหมาะกับแต่ละคน
ขูดหินปูนเจ็บไหม
ส่วนใหญ่ไม่เจ็บ แต่อาจรู้สึกเสียวบ้าง โดยเฉพาะ
- คนที่มีหินปูนมาก หรือไม่ได้ขูดหินปูนนานหลายปี
- คนที่เหงือกอักเสบมาก เหงือกจะไวและเลือดออกง่าย
- คนที่เหงือกร่น มีรากฟันโผล่ ซึ่งเสียวง่ายกว่าตัวฟัน
ถ้ารู้สึกเสียวมาก บอกทันตแพทย์ได้ตลอด ทันตแพทย์ปรับแรงเครื่องหรือใช้ยาชาให้ได้ คนที่หินปูนใต้เหงือกเยอะมาก บางครั้งต้องแบ่งขูดเป็น 2 ครั้ง
หลังขูดหินปูนต้องดูแลอย่างไร
- อาจเสียวฟัน 1–3 วัน โดยเฉพาะกับของเย็น เพราะผิวฟันที่เคยมีหินปูนปิดอยู่สัมผัสอากาศ ใช้ยาสีฟันลดอาการเสียวฟันช่วยได้
- เหงือกอาจมีเลือดซึมเล็กน้อยในวันแรก เป็นเรื่องปกติ
- กินอาหารได้ตามปกติ เลี่ยงของร้อนจัดหรือเย็นจัดถ้ายังเสียว
- แปรงฟันและใช้ไหมขัดฟันตามปกติ ช่วงนี้ยิ่งต้องทำให้สะอาด เพื่อให้เหงือกหายอักเสบ
- เหงือกจะแน่นขึ้นใน 1–2 สัปดาห์ ถ้าดูแลต่อที่บ้าน
ทำให้หินปูนเกิดช้าลง
- แปรงฟันวันละ 2 ครั้งด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ โดยเน้นขอบเหงือกและด้านในของฟันหน้าล่าง ซึ่งหินปูนเกิดง่ายที่สุด อ่านวิธีที่ แปรงฟันอย่างไรให้ถูกวิธี
- ทำความสะอาดซอกฟันวันละครั้ง อ่านที่ ไหมขัดฟันกับแปรงซอกฟัน
- พิจารณาแปรงไฟฟ้า ถ้าแปรงด้วยมือได้ไม่ทั่ว
- ดื่มน้ำเปล่าบ่อยๆ และลดเครื่องดื่มหวาน
- เลิกบุหรี่ ซึ่งทำให้คราบและหินปูนสะสมมากขึ้น
บางคนหินปูนเกิดเร็วแม้ดูแลดีแล้ว เพราะองค์ประกอบของน้ำลายต่างกัน กรณีนี้การนัดขูดหินปูนถี่ขึ้นเป็นสิ่งที่เหมาะสม
ขูดหินปูนกับรากฟันเทียม ครอบฟัน และฟันปลอม
คนที่ใส่รากฟันเทียมต้องดูแลเนื้อเยื่อรอบรากเทียมเช่นเดียวกับฟันธรรมชาติ คราบที่สะสมทำให้เกิดการอักเสบรอบรากเทียมได้ ทันตแพทย์ใช้เครื่องมือที่เหมาะกับผิวรากเทียมในการทำความสะอาด ส่วนครอบฟันและสะพานฟัน ควรใช้แปรงซอกฟันหรือไหมชนิดพิเศษทำความสะอาดใต้สะพานทุกวัน
ความเชื่อที่ไม่จริง
"ขูดหินปูนแล้วฟันห่าง ฟันโยก" ไม่จริง ช่องที่เห็นหลังขูดหินปูนมีอยู่แล้ว เพียงแต่เคยมีหินปูนอุดอยู่ บางคนเหงือกที่บวมจะยุบลงหลังหายอักเสบ จึงเห็นซอกฟันชัดขึ้น ส่วนฟันโยกที่รู้สึกหลังขูด มักเป็นเพราะกระดูกรอบฟันถูกทำลายไปแล้วจากโรคเหงือก หินปูนที่เคยเกาะแน่นเหมือนเฝือกไว้
"ขูดหินปูนบ่อยทำให้เคลือบฟันบาง" ไม่จริง เครื่องขูดหินปูนออกแบบให้เอาหินปูนออกโดยไม่ทำลายเคลือบฟัน
"ไม่ปวด ไม่มีเลือดออก แปลว่าไม่ต้องขูด" ไม่จริง หินปูนใต้เหงือกและโรคปริทันต์ระยะแรกมักไม่มีอาการ โดยเฉพาะคนสูบบุหรี่ที่เหงือกมักไม่ค่อยมีเลือดออก แม้อักเสบอยู่
"ใช้ผงฟอกหรือยาสีฟันขจัดคราบ ขูดหินปูนเองได้" ไม่ได้ ยาสีฟันขจัดคราบช่วยแค่คราบสีผิวฟัน ส่วนการแคะหินปูนเองด้วยของมีคม เสี่ยงทำเหงือกเป็นแผลและติดเชื้อ
ขูดหินปูนระหว่างตั้งครรภ์ได้ไหม
ได้ และควรทำ เพราะฮอร์โมนช่วงตั้งครรภ์ทำให้เหงือกอักเสบง่าย ช่วงที่เหมาะที่สุดคือไตรมาสที่ 2 ต้องแจ้งทันตแพทย์ว่าตั้งครรภ์ เพื่อเลี่ยงการเอกซเรย์ที่ไม่จำเป็น
หลังขูดหินปูน ควรนัดครั้งถัดไปเมื่อไหร่
ทันตแพทย์จะแนะนำระยะนัดครั้งถัดไปจากสิ่งที่พบในวันนั้น เช่น ปริมาณหินปูน สภาพเหงือก และความเสี่ยงของคุณ ไม่จำเป็นต้องเท่ากันทุกครั้ง ถ้าครั้งต่อไปหินปูนน้อยลงและเหงือกดีขึ้น ระยะนัดอาจห่างขึ้นได้
ราคาขูดหินปูนที่ Dental Vista
ขูดหินปูนและขัดฟัน 900–1,500 บาท ขึ้นกับปริมาณหินปูน ตรวจฟัน 100–200 บาท ถ้าต้องเกลารากฟันเพื่อรักษาโรคปริทันต์ ทันตแพทย์จะประเมินราคาตามอาการ คลินิกมีทันตแพทย์ด้านปริทันตวิทยา (โรคเหงือก) ดูรายละเอียดที่ หน้าขูดหินปูน รักษาโรคเหงือก และราคาทุกบริการที่ ราคาทำฟันโคราช
คำถามที่พบบ่อย
ขูดหินปูนใช้เวลานานไหม ส่วนใหญ่ 30–45 นาที ถ้าหินปูนเยอะมากอาจต้องนัด 2 ครั้ง
ขูดหินปูนแล้วกินข้าวได้เลยไหม ได้เลย ถ้าไม่ได้ฉีดยาชา ถ้าฉีดยาชา รอให้ชาหมดก่อนเพื่อไม่ให้กัดลิ้นหรือแก้ม
เด็กต้องขูดหินปูนไหม เด็กบางคนมีหินปูนได้ ทันตแพทย์จะดูในการตรวจฟันทุก 6 เดือน เด็กส่วนใหญ่ต้องการแค่ขัดฟันและเคลือบฟลูออไรด์
ขูดหินปูนแล้วเลือดออกมาก ผิดปกติไหม เหงือกที่อักเสบมากมักมีเลือดออกระหว่างขูดและซึมเล็กน้อยในวันแรก ถ้าเลือดออกไม่หยุด หรือกินยาละลายลิ่มเลือดอยู่ ควรแจ้งทันตแพทย์ก่อนทำ
ขูดหินปูนได้ทุก 3 เดือนไหม จะทำร้ายฟันหรือเปล่า ถ้าทันตแพทย์แนะนำตามความเสี่ยง เช่น หลังรักษาโรคปริทันต์ การขูดหินปูนทุก 3 เดือนไม่ได้ทำร้ายฟัน
ขูดหินปูนแล้วฟันขาวขึ้นไหม ขาวขึ้นเฉพาะส่วนที่เป็นคราบและหินปูน แต่สีของเนื้อฟันไม่เปลี่ยน ถ้าต้องการให้ฟันขาวขึ้นจริง ต้องฟอกสีฟัน อ่านเพิ่มที่ ฟอกสีฟันอันตรายไหม
อ้างอิง
- Lamont T, Worthington HV, Clarkson JE, Beirne PV. Routine scale and polish for periodontal health in adults. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2018;(12):CD004625. Cochrane
- Sanz M, Herrera D, Kebschull M, et al. Treatment of stage I–III periodontitis—The EFP S3 level clinical practice guideline. Journal of Clinical Periodontology. 2020;47(Suppl 22):4–60. UCL Discovery
