ปวดฟันตอนกลางคืน ต้องรักษารากฟันไหม และบรรเทาเองอย่างไร

ปวดฟันตุบๆ ตอนกลางคืนจนนอนไม่หลับ มักเป็นสัญญาณว่าโพรงประสาทฟันอักเสบ จากฟันผุลึก ฟันแตก หรือวัสดุอุดเก่ารั่ว การอักเสบระดับนี้ส่วนใหญ่ไม่หายเอง และมักต้องรักษารากฟัน (หรือถอนฟัน) จึงควรมาพบทันตแพทย์โดยเร็ว ยาแก้ปวดช่วยได้แค่ชั่วคราว

บางครั้งอาการปวดหายไปเองหลังปวดหนักหลายวัน ไม่ได้แปลว่าหายแล้ว แต่อาจเป็นเพราะประสาทฟันตายไป ซึ่งต่อมาจะติดเชื้อเป็นหนองที่ปลายรากได้

ทำไมปวดตอนกลางคืนมากกว่า

เวลานอนราบ เลือดไหลมาที่ศีรษะมากขึ้น แรงดันในโพรงประสาทฟันที่อักเสบอยู่จึงเพิ่มขึ้น โพรงประสาทฟันอยู่ในเนื้อฟันแข็งที่ขยายตัวไม่ได้ เมื่อบวมจึงกดเส้นประสาทจนปวดตุบๆ ตามจังหวะชีพจร และตอนกลางคืนไม่มีอะไรดึงความสนใจ ความปวดจึงชัดขึ้น

ฟันมีโครงสร้างอย่างไร

โครงสร้างฟันและฟันผุลึกถึงโพรงประสาทฟัน

• เคลือบฟัน ชั้นนอกสุด แข็งที่สุด ไม่มีความรู้สึก
• เนื้อฟัน ชั้นกลาง มีท่อเล็กๆ ส่งความรู้สึกเสียวไปถึงประสาทฟัน
• โพรงประสาทฟัน ชั้นในสุด มีหลอดเลือดและเส้นประสาท ต่อลงไปเป็นคลองรากฟัน

ฟันผุที่ลามผ่านเคลือบฟันและเนื้อฟันจนถึงโพรงประสาทฟัน เชื้อโรคจะเข้าไปทำให้อักเสบ และลามลงไปที่ปลายรากในกระดูกได้

อาการแบบไหนบอกอะไร

อาการ	สาเหตุที่พบบ่อย	การรักษาที่มักใช้
เสียวแปลบตอนกินของเย็นหรือหวาน หายทันทีเมื่อหยุด	ฟันผุยังไม่ลึก เนื้อฟันสึก เหงือกร่น	อุดฟัน ยาสีฟันลดเสียว
เสียวหรือปวดกับร้อนเย็น แล้วปวดค้างนานหลายนาที	โพรงประสาทฟันอักเสบ	รักษารากฟัน
ปวดตุบๆ เอง ปวดตอนกลางคืน กินยาแล้วแค่ทุเลา	โพรงประสาทฟันอักเสบมาก	รักษารากฟัน
ปวดเวลากัด เคาะแล้วเจ็บ เหงือกบวม มีตุ่มหนอง	ติดเชื้อที่ปลายรากฟัน	รักษารากฟันหรือถอน
ปวดเวลากัดบางจุด แล้วปวดแปลบตอนปล่อย เป็นๆ หายๆ	ฟันร้าว	ครอบฟัน บางรายต้องรักษาราก
ปวดฟันบนหลายซี่พร้อมกัน คัดจมูก ก้มหน้าแล้วปวดมากขึ้น	ไซนัสอักเสบ	พบแพทย์
ปวดบริเวณฟันซี่ในสุด เหงือกบวม อ้าปากไม่ขึ้น	ฟันคุดอักเสบ	ล้างแผล ผ่าฟันคุด

ตารางนี้เป็นแนวทางทั่วไป ทันตแพทย์ต้องตรวจ ทดสอบความรู้สึกของฟัน และเอกซเรย์ เพื่อวินิจฉัยจริง

บรรเทาเองก่อนมาพบทันตแพทย์

• กินยาแก้ปวดที่หาซื้อได้ ตามขนาดบนฉลาก ถ้ามีโรคประจำตัว ตั้งครรภ์ แพ้ยา หรือกินยาอื่นอยู่ ปรึกษาเภสัชกรก่อน
• นอนหนุนหมอนสูง ลดแรงดันเลือดที่ศีรษะ
• บ้วนปากด้วยน้ำเกลืออุ่น และทำความสะอาดซอกฟันด้วยไหมขัดฟัน เผื่อมีเศษอาหารติดในรูผุหรือซอกฟัน
• ประคบเย็นที่แก้มด้านนอก ถ้ามีอาการบวม
• เลี่ยงเคี้ยวด้านที่ปวด และเลี่ยงของร้อนจัด เย็นจัด หวานจัด
• อย่าวางยาแก้ปวดหรือยาเม็ดไว้บนฟันหรือเหงือก เพราะทำให้เนื้อเยื่อในปากไหม้เป็นแผล
• อย่าใช้ของมีคมแคะรูฟัน

วิธีเหล่านี้แค่ช่วยประคองอาการ ไม่ได้รักษาสาเหตุ ควรโทรนัดทันตแพทย์ในวันรุ่งขึ้น

ต้องไปโรงพยาบาลทันทีเมื่อไหร่

• หน้าบวมลามมาที่ตา ใต้คาง หรือคอ
• กลืนลำบาก หายใจลำบาก หรืออ้าปากไม่ขึ้น
• มีไข้สูง หนาวสั่น รู้สึกป่วยมาก
• เป็นเบาหวาน หรือภูมิคุ้มกันต่ำ ร่วมกับบวมมาก

อาการเหล่านี้อาจเป็นการติดเชื้อที่ลุกลาม ต้องรักษาที่โรงพยาบาลโดยเร็ว

รักษารากฟันทำอย่างไร

1. เอกซเรย์และตรวจ ดูความลึกของฟันผุ รูปร่างของรากฟัน และการติดเชื้อที่ปลายราก
2. ฉีดยาชา และใส่แผ่นยางกันน้ำลาย เพื่อให้ฟันสะอาดระหว่างทำ
3. เปิดโพรงฟันและทำความสะอาด เอาเนื้อเยื่อที่อักเสบหรือตายออก ขยายและล้างคลองรากฟันด้วยน้ำยาฆ่าเชื้อ
4. ใส่ยาและอุดชั่วคราว แล้วนัดทำต่อ ส่วนใหญ่ 2–4 ครั้ง ขึ้นกับจำนวนคลองรากและการติดเชื้อ
5. อุดคลองรากฟัน ด้วยวัสดุที่ปิดคลองรากสนิท
6. บูรณะฟัน ฟันกรามที่รักษารากแล้ว มักต้องทำครอบฟันเพื่อป้องกันฟันแตก บางซี่ต้องใส่เดือยฟันก่อน

รักษารากฟันเจ็บไหม

ทันตแพทย์จะฉีดยาชาก่อนเริ่ม ระหว่างทำส่วนใหญ่ไม่เจ็บ หลังทำอาจเมื่อยหรือระบมเวลากัด 1–3 วัน และอาการปวดตุบๆ ที่เคยมีมักดีขึ้นมาก เพราะเอาเนื้อเยื่อที่อักเสบออกแล้ว

รักษารากฟัน หรือถอนฟันดี

	รักษารากฟัน	ถอนฟัน
เก็บฟันธรรมชาติไว้	ได้	ไม่ได้
จำนวนครั้งที่มา	2–4 ครั้ง และทำครอบฟัน	1 ครั้ง
ค่าใช้จ่ายตอนนี้	สูงกว่า	ต่ำกว่า
ค่าใช้จ่ายระยะยาว	มักคุ้มกว่า	ต้องใส่ฟันทดแทน ไม่งั้นฟันข้างเคียงล้ม

ถ้าฟันยังมีเนื้อฟันเหลือพอและเหงือกรอบฟันแข็งแรง การเก็บฟันไว้มักคุ้มกว่าในระยะยาว อ่านเพิ่มเรื่องการใส่ฟันทดแทนที่ ฟันหาย 1 ซี่ เลือกแบบไหนดี

ยาฆ่าเชื้อช่วยหายปวดไหม

หลายคนไปซื้อยาฆ่าเชื้อมากินเมื่อปวดฟันตอนกลางคืน แต่งานทบทวนวรรณกรรมของ Cochrane ปี 2019 ไม่พบหลักฐานว่ายาฆ่าเชื้อช่วยลดอาการปวดจากโพรงประสาทฟันอักเสบแบบไม่หายเอง [1] แนวทางของสมาคมทันตแพทย์อเมริกันปี 2019 แนะนำว่ากรณีส่วนใหญ่ของอาการปวดจากโพรงประสาท ไม่ควรใช้ยาฆ่าเชื้อ แต่ให้รักษาที่ต้นเหตุ เช่น รักษารากฟันหรือถอนฟัน และใช้ยาฆ่าเชื้อเฉพาะเมื่อมีอาการทั่วร่างกาย เช่น มีไข้ หรือบวมลาม [2]

เหตุผลคือ การปวดตุบๆ ตอนกลางคืนส่วนใหญ่มาจากการอักเสบและแรงดันในโพรงประสาท ไม่ได้มาจากการติดเชื้อที่ยาจะเข้าไปจัดการได้ การกินยาฆ่าเชื้อโดยไม่จำเป็นยังเพิ่มผลข้างเคียงและปัญหาเชื้อดื้อยา ยาแก้ปวดทั่วไปช่วยประคองอาการได้ดีกว่าระหว่างรอพบทันตแพทย์

ปวดหนักแล้วหายไปเอง แปลว่าอะไร

บางคนปวดฟันหนักติดต่อกันหลายคืน แล้วจู่ๆ ก็หายปวดไปเอง หลายคนดีใจว่าหายแล้ว แต่ในหลายกรณี การหายปวดแบบนี้แปลว่า เนื้อเยื่อในโพรงประสาทตายไปแล้ว ฟันซี่นั้นจึงไม่รับรู้ความร้อนเย็นอีก แต่เนื้อเยื่อที่ตายยังเป็นแหล่งให้เชื้อเจริญเติบโต

หลังจากนั้นไม่กี่สัปดาห์หรือหลายเดือน เชื้ออาจลามออกทางปลายราก ทำให้ปวดเวลากัด เหงือกบวม หรือเป็นหนองได้ บางคนไม่มีอาการเลยแต่กระดูกรอบปลายรากถูกทำลายต่อเนื่อง ซึ่งเห็นได้จากเอกซเรย์ จึงควรให้ทันตแพทย์ตรวจแม้อาการปวดจะหายไปแล้ว อ่านเพิ่มที่ ฟันเป็นหนอง เหงือกบวม

ปวดที่ฟัน แต่ต้นเหตุอยู่ที่อื่นได้ไหม

ได้ อาการที่รู้สึกเหมือนปวดฟันบางครั้งมาจากที่อื่น

• ไซนัสอักเสบ ปวดฟันบนหลายซี่พร้อมกัน คัดจมูก ปวดมากขึ้นเวลาก้มหน้า
• กล้ามเนื้อบดเคี้ยวและข้อต่อขากรรไกร ปวดเมื่อยบริเวณแก้มและขมับ มักเป็นมากตอนเช้าในคนที่นอนกัดฟัน
• ปลายประสาทใบหน้าอักเสบ ปวดแปลบรุนแรงเหมือนไฟช็อตเป็นช่วงสั้นๆ เมื่อแตะบางจุดบนใบหน้า
• โรคหัวใจ ในบางคน อาการเจ็บหน้าอกอาจร้าวไปที่ขากรรไกรล่าง ถ้าปวดขากรรไกรร่วมกับเจ็บแน่นหน้าอก เหนื่อย หรือเหงื่อออก ให้ไปโรงพยาบาลทันที

ทันตแพทย์จะทดสอบและเอกซเรย์ฟันก่อน ถ้าไม่พบสาเหตุจากฟัน จะแนะนำให้พบแพทย์เฉพาะทางที่เกี่ยวข้อง การกรอหรือรักษารากฟันที่ไม่ได้เป็นต้นเหตุจะไม่ทำให้หายปวด

เตรียมตัวก่อนมาพบทันตแพทย์

ข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้ทันตแพทย์วินิจฉัยได้เร็วขึ้น ลองจดไว้

• ปวดซี่ไหน หรือบริเวณไหน ถ้าบอกไม่ได้ชัดก็ไม่เป็นไร
• เริ่มปวดเมื่อไหร่ ปวดตลอดหรือเป็นพักๆ
• อะไรทำให้ปวดมากขึ้น เช่น เย็น ร้อน หวาน กัด นอนราบ
• ปวดนานแค่ไหนหลังสิ่งกระตุ้นหมด
• เคยอุด รักษาราก หรือครอบฟันซี่นั้นมาก่อนไหม
• ยาแก้ปวดที่กินไปแล้ว ขนาด และเวลา
• โรคประจำตัวและยาที่กินอยู่ หรือกำลังตั้งครรภ์

ป้องกันไม่ให้ต้องรักษารากฟัน

• ตรวจฟันทุก 6 เดือน ฟันผุที่เจอตั้งแต่รูเล็กอุดได้ง่ายและถูกกว่ามาก
• แปรงฟันด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์วันละ 2 ครั้ง และใช้ไหมขัดฟัน
• ลดขนมหวานและเครื่องดื่มรสหวานระหว่างมื้อ
• ใส่เฝือกสบฟันตอนนอน ถ้านอนกัดฟัน เพื่อลดโอกาสฟันร้าว
• เลี่ยงการกัดของแข็งมาก เช่น น้ำแข็ง กระดูก เปลือกหอย

ความเชื่อที่ไม่ถูกต้อง

"อมเหล้าหรือน้ำแข็งไว้ที่ฟันช่วยให้หาย" ไม่ได้รักษาสาเหตุ แอลกอฮอล์ระคายเคืองเนื้อเยื่อในปาก และความเย็นอาจทำให้ฟันที่โพรงประสาทอักเสบปวดมากขึ้น

"ปวดฟันแล้วถอนทิ้งง่ายที่สุด" ถอนฟันจบเร็วในวันนั้น แต่ถ้าไม่ใส่ฟันทดแทน ฟันข้างเคียงอาจล้มและเคี้ยวได้น้อยลง หลายซี่เก็บไว้ได้ด้วยการรักษาราก

"ปวดตอนกลางคืนแต่กลางวันไม่ปวด แปลว่าไม่ร้ายแรง" การปวดตอนกลางคืนเป็นหนึ่งในสัญญาณที่บอกว่าโพรงประสาทอักเสบมาก ควรมาพบทันตแพทย์

"ต้องรอให้หายบวมก่อนถึงรักษาได้" หลายกรณีทันตแพทย์ระบายหนองและเริ่มรักษารากได้ทันที ซึ่งช่วยให้หายเร็วขึ้น

คำถามที่พบบ่อย

ฟันที่รักษารากแล้วจะผุอีกได้ไหม ได้ เนื้อฟันที่เหลือยังผุได้ แต่จะไม่รู้สึกเสียวเพราะไม่มีประสาทฟันแล้ว จึงต้องตรวจฟันสม่ำเสมอ

ฟันที่รักษารากแล้วใช้ได้นานแค่ไหน ถ้าทำครอบฟันและดูแลดี ใช้ได้นานหลายปี หลายคนใช้ได้ตลอดชีวิต

ทำไมฟันหน้ากับฟันกรามราคาต่างกัน ฟันหน้าส่วนใหญ่มีคลองรากเดียว ส่วนฟันกรามมี 2–4 คลองราก บางคลองโค้งและแคบ ใช้เวลาและความละเอียดมากกว่า

ปวดฟันตอนตั้งครรภ์ รักษาได้ไหม ได้ การปล่อยให้ติดเชื้ออันตรายกว่า ช่วงที่เหมาะที่สุดคือไตรมาสที่ 2 แต่ถ้าปวดมากรักษาได้ทุกไตรมาส ต้องแจ้งทันตแพทย์ว่าตั้งครรภ์

ปวดฟันที่ครอบแล้ว หรือรักษารากแล้ว เป็นไปได้ไหม เป็นไปได้ อาจเกิดจากฟันผุใต้ครอบ คลองรากที่ทำความสะอาดไม่ถึง ฟันร้าว หรือโรคเหงือกรอบฟัน ควรให้ทันตแพทย์เอกซเรย์หาสาเหตุ อ่านเพิ่มที่ รักษารากฟันคืออะไร

เด็กปวดฟันตอนกลางคืน ทำอย่างไร ให้ยาแก้ปวดสำหรับเด็กตามขนาดบนฉลากตามน้ำหนักตัว ทำความสะอาดฟันซี่ที่ปวด แล้วพาไปพบทันตแพทย์โดยเร็ว อ่านเพิ่มที่ ฟันน้ำนมผุ

รักษารากฟันวันเดียวเสร็จได้ไหม บางซี่ทำได้ในครั้งเดียว ขึ้นกับจำนวนคลองราก ความซับซ้อน และการติดเชื้อ งานวิจัยพบว่าความสำเร็จของการทำครั้งเดียวกับหลายครั้งใกล้เคียงกัน [3]

รักษารากฟันที่ Dental Vista

คลินิกมีทันตแพทย์ที่มีวุฒิบัตรด้านเอ็นโดดอนต์ (รักษาคลองรากฟัน) ราคาฟันหน้า 7,000 บาท ฟันกรามน้อย 9,000 บาท ฟันกรามใหญ่ 12,000–14,000 บาท ดูขั้นตอนและราคาที่ หน้ารักษารากฟัน ถ้าปวดฟันมาก โทรนัดได้ที่สาขาเทอร์มินอล 21 เปิดทุกวัน 10:00–20:00 น. ดูเบอร์โทรของทั้ง 2 สาขาที่ หน้าแผนที่และติดต่อ

อ้างอิง

1. Agnihotry A, Thompson W, Fedorowicz Z, van Zuuren EJ, Sprakel J. Antibiotic use for irreversible pulpitis. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2019;(5):CD004969. PMC
2. Lockhart PB, Tampi MP, Abt E, et al. Evidence-based clinical practice guideline on antibiotic use for the urgent management of pulpal- and periapical-related dental pain and intraoral swelling. Journal of the American Dental Association. 2019;150(11):906–921. PubMed
3. Manfredi M, Figini L, Gagliani M, Lodi G. Single versus multiple visits for endodontic treatment of permanent teeth. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2016;(12):CD005296 และฉบับปรับปรุง 2022. Cochrane Library