เสียวฟันเล็กน้อยหลังอุดฟัน เป็นเรื่องที่พบได้บ่อย และส่วนใหญ่หายเองภายใน 1–2 สัปดาห์ โดยเฉพาะฟันที่ผุลึกหรือรอยอุดใหญ่ แต่ถ้าอาการไม่ดีขึ้น ปวดเวลากัด หรือปวดตุบๆ เอง ควรกลับไปให้ทันตแพทย์ตรวจ เพราะอาจต้องปรับวัสดุอุด หรือประสาทฟันอักเสบ
หลายคนกังวลว่าอุดฟันแล้วเสียวแปลว่าอุดไม่ดี ความจริงคืออาการเสียวหลังอุดมีหลายสาเหตุ บางสาเหตุเป็นปฏิกิริยาปกติของฟันต่อการกรอและวัสดุ บางสาเหตุแก้ได้ในไม่กี่นาที และบางสาเหตุเป็นสัญญาณว่าฟันมีปัญหาที่ลึกกว่าที่เห็นตอนอุด บทความนี้ช่วยให้แยกได้ว่าอาการของคุณอยู่ในกลุ่มไหน และควรทำอย่างไรต่อ
ทำไมอุดฟันแล้วถึงเสียว
- ฟันผุลึกใกล้ประสาทฟัน ยิ่งรูผุลึก เนื้อฟันที่กั้นระหว่างวัสดุอุดกับประสาทฟันยิ่งบาง ประสาทฟันจึงระคายเคืองได้ง่ายหลังกรอและอุด
- วัสดุอุดสูงกว่าฟันเดิม ถ้าวัสดุอุดสูงไปนิดเดียว ฟันซี่นั้นจะรับแรงกัดมากกว่าซี่อื่น ทำให้เจ็บเวลากัด
- วัสดุอุดหดตัวเล็กน้อย วัสดุอุดสีเหมือนฟันหดตัวขณะแข็งตัว อาจทำให้เสียวตอนกัดหรือกับของเย็นในบางกรณี
- ฟันร้าวที่มีอยู่แล้ว บางครั้งฟันที่ผุมีรอยร้าวร่วมด้วย ซึ่งอุดอย่างเดียวอาจไม่หายเสียว
- เหงือกระคายเคืองจากการทำงาน บริเวณขอบเหงือกอาจระบมได้ 1–2 วัน
ทำไมประสาทฟันถึงระคายเคือง
เนื้อฟันใต้เคลือบฟันมีท่อเล็กๆ จำนวนมากวิ่งตรงไปหาโพรงประสาท ภายในท่อมีของเหลว เมื่อกรอเอาเนื้อฟันที่ผุออก ปากท่อเหล่านี้จะเปิด และความร้อนหรือแรงสั่นจากการกรอ รวมถึงสารเคมีที่ใช้เตรียมผิวฟันก่อนอุด อาจทำให้เนื้อเยื่อในโพรงประสาทอักเสบเล็กน้อยชั่วคราว ในฟันที่แข็งแรง การอักเสบระดับนี้มักหายเองเมื่อเวลาผ่านไป และโพรงประสาทจะสร้างเนื้อฟันชั้นใหม่บางๆ มาปกป้องตัวเองด้วย
ตรงกันข้าม ถ้าโพรงประสาทอักเสบมาตั้งแต่ก่อนอุด เช่น เคยปวดตุบๆ หรือเสียวค้างนานมาก่อน การอุดอาจไม่พอ และอาการจะไม่ดีขึ้นหรือแย่ลง ซึ่งเป็นสัญญาณว่าต้องรักษารากฟัน
อาการแบบไหนปกติ แบบไหนควรกลับไปตรวจ
อุดฟันแล้วเสียว อาการแบบไหนปกติ แบบไหนต้องกลับไปพบทันตแพทย์
| อาการ | ปกติไหม | ควรทำอย่างไร |
|---|---|---|
| เสียวกับของเย็นเล็กน้อย หายทันทีเมื่อหยุด และค่อยๆ ดีขึ้น | ปกติ | รอดูอาการ 1–2 สัปดาห์ ใช้ยาสีฟันลดอาการเสียวฟัน |
| เจ็บเวลากัด รู้สึกว่าฟันซี่นี้กระทบก่อนซี่อื่น | มักต้องปรับ | กลับไปให้ทันตแพทย์กรอแต่งวัสดุให้สบพอดี ใช้เวลาไม่กี่นาที |
| เสียวมากขึ้นเรื่อยๆ ไม่ดีขึ้นหลัง 2 สัปดาห์ | ไม่ปกติ | กลับไปตรวจ |
| ปวดตุบๆ เอง ปวดตอนกลางคืน ปวดค้างนานหลังกินของเย็น | ไม่ปกติ | กลับไปตรวจโดยเร็ว อาจต้องรักษารากฟัน |
| เหงือกบวม มีตุ่มหนอง | ไม่ปกติ | กลับไปตรวจโดยเร็ว |
| ปวดแปลบเวลากัดบางจุด แล้วปวดตอนปล่อย | อาจเป็นฟันร้าว | กลับไปตรวจ |
ระยะเวลาที่มักพบ
- วันแรก ยาชาหมดแล้ว อาจระบมเหงือกตรงที่ฉีดยาหรือที่ใส่แผ่นกั้น และเสียวเล็กน้อย
- 2–3 วันแรก ถ้าวัสดุสูง จะเริ่มรู้สึกชัดเวลากัดอาหาร เพราะยาชาหมดแล้วและกัดตามปกติ
- 1–2 สัปดาห์ อาการเสียวเล็กน้อยจากการกรอและวัสดุ มักค่อยๆ ลดลงจนหายไป
- เกิน 2–4 สัปดาห์ ถ้ายังเสียวเท่าเดิมหรือมากขึ้น ควรกลับไปตรวจ
สิ่งที่สำคัญกว่าตัวเลขคือ ทิศทางของอาการ ถ้าค่อยๆ ดีขึ้นทุกวัน มักเป็นไปตามปกติ ถ้าคงที่หรือแย่ลง ควรกลับไปให้ทันตแพทย์ดู
ดูแลตัวเองระหว่างรอให้อาการดีขึ้น
- ใช้ยาสีฟันลดอาการเสียวฟัน แปรงทุกวัน และทาไว้บนฟันซี่ที่เสียวก่อนนอนได้ งานวิเคราะห์อภิมานพบว่ายาสีฟันลดอาการเสียวส่วนใหญ่ช่วยลดอาการได้เมื่อใช้ต่อเนื่องหลายสัปดาห์ [1] [2]
- แปรงด้วยแปรงขนนุ่ม ไม่ถูแรง
- เลี่ยงของเย็นจัด ร้อนจัด และหวานจัด ชั่วคราว
- เคี้ยวด้านอื่นก่อน ถ้าเจ็บเวลากัด
- ยาแก้ปวดทั่วไป ตามขนาดบนฉลาก ถ้าระบมในช่วงแรก ถ้ามีโรคประจำตัวหรือกินยาอื่นอยู่ ปรึกษาเภสัชกรก่อน
- อย่ารอนานเกินไป ถ้าเจ็บเวลากัด ควรกลับไปปรับทันที เพราะการกัดกระแทกซ้ำๆ ทำให้ประสาทฟันอักเสบได้
ไม่ควรซื้อยาฆ่าเชื้อกินเองเพื่อแก้อาการเสียวหรือปวดหลังอุด เพราะหลักฐานไม่พบว่ายาฆ่าเชื้อช่วยลดปวดจากโพรงประสาทอักเสบ [3]
ถ้าอุดแล้วยังไม่หาย ทันตแพทย์จะทำอะไร
- ตรวจการสบฟัน ให้กัดกระดาษสีเพื่อหาจุดที่วัสดุสูง แล้วกรอแต่ง
- ทดสอบความรู้สึกของฟันและเอกซเรย์ ดูว่าประสาทฟันอักเสบหรือมีการติดเชื้อที่ปลายรากไหม
- ตรวจหารอยร้าว ด้วยการให้กัดเครื่องมือทดสอบทีละปุ่มฟัน อ่านเพิ่มที่ ฟันร้าว ฟันแตก
- เปลี่ยนวัสดุอุด หรือรองพื้นด้วยวัสดุลดการเสียว ในบางกรณี
- รักษารากฟัน ถ้าประสาทฟันอักเสบจนไม่สามารถกลับเป็นปกติได้ อ่านเพิ่มที่ ปวดฟันตอนกลางคืน ต้องรักษารากฟันไหม และ รักษารากฟันคืออะไร
- ทำครอบฟัน ถ้าพบว่าฟันร้าว
เสียวแบบไหนชี้ไปที่สาเหตุไหน
| ลักษณะอาการ | สาเหตุที่น่าจะเป็น |
|---|---|
| เจ็บเฉพาะตอนกัด ไม่เสียวกับเย็น | วัสดุอุดสูง |
| เสียวเย็นแปลบสั้น ค่อยๆ ดีขึ้น | ประสาทฟันระคายเคืองชั่วคราว |
| เจ็บแปลบเวลากัดของบางอย่าง หรือตอนคลายกัด | ฟันร้าว |
| เสียวค้างนานหลายนาที ปวดเอง ปวดกลางคืน | โพรงประสาทอักเสบแบบไม่หายเอง |
| ปวดเวลากัดร่วมกับเหงือกบวม | ติดเชื้อที่ปลายราก |
| เสียวที่ฟันซี่ข้างเคียง ไม่ใช่ซี่ที่อุด | ปวดร้าว หรือฟันซี่อื่นมีปัญหา |
| เจ็บเหมือนไฟช็อตเบาๆ เวลาช้อนส้อมโลหะแตะ | ปฏิกิริยาระหว่างโลหะต่างชนิดในปาก พบน้อย มักหายเอง |
ตารางนี้เป็นแนวทางเบื้องต้น ทันตแพทย์ต้องตรวจเพื่อยืนยัน
อุดฟันลึก ทันตแพทย์ป้องกันอาการเสียวอย่างไร
ทันตแพทย์มีหลายวิธีที่ช่วยลดโอกาสเสียวหลังอุด โดยเฉพาะในโพรงฟันลึก
- กรอด้วยน้ำหล่อเย็น ลดความร้อนที่ไปถึงประสาทฟัน
- กำจัดเฉพาะเนื้อฟันที่จำเป็น ในฟันผุลึกมาก อาจเก็บเนื้อฟันชั้นในสุดที่แข็งพอไว้ เพื่อไม่ให้โพรงประสาทเปิด
- รองพื้นด้วยวัสดุปกป้องประสาทฟัน ก่อนใส่วัสดุอุด
- ใส่วัสดุทีละชั้นบางๆ และฉายแสงทีละชั้น ลดแรงหดตัวของวัสดุเรซิน
- ตรวจการสบฟันก่อนปล่อยคนไข้กลับ
แม้จะทำทุกขั้นตอนอย่างดี ฟันบางซี่ก็ยังเสียวชั่วคราวได้ เพราะความไวของฟันแต่ละคนต่างกัน อ่านเรื่องชนิดวัสดุอุดที่ อุดฟันสีเหมือนฟันกับอุดอมัลกัม
อุดฟันลึก กับทางเลือกที่ทันตแพทย์อาจเสนอ
เมื่อฟันผุลึกมากจนใกล้โพรงประสาท ทันตแพทย์อาจอธิบายทางเลือกก่อนเริ่ม เพื่อให้คนไข้รู้ล่วงหน้าว่าอาจเกิดอะไรขึ้น
- อุดตามปกติแล้วติดตามอาการ เหมาะกับฟันที่ยังไม่เคยปวดเอง มีเพียงเสียวแล้วหาย โอกาสที่ประสาทฟันจะฟื้นตัวดี
- อุดแบบสองขั้น ใส่วัสดุปกป้องประสาทฟันและอุดชั่วคราวก่อน แล้วนัดกลับมาประเมินและอุดถาวรภายหลัง
- รักษารากฟันตั้งแต่ต้น ถ้ามีอาการของโพรงประสาทอักเสบแบบไม่หายเองอยู่แล้ว เช่น ปวดตอนกลางคืน หรือเสียวค้างนาน
การบอกทันตแพทย์ตามจริงว่าก่อนมาอุดมีอาการอย่างไร ช่วยให้เลือกวิธีที่เหมาะ และลดโอกาสที่อุดแล้วต้องกลับมารักษารากภายหลัง
ป้องกันไม่ให้ต้องอุดฟันใหญ่
ยิ่งรูผุเล็ก การอุดยิ่งง่าย เสียวน้อย และราคาถูก วิธีที่ดีที่สุดจึงเป็นการตรวจฟันเป็นประจำ เพื่อเจอรูผุตั้งแต่เริ่มต้น
- แปรงฟันด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ 1,000–1,500 ppm วันละ 2 ครั้ง
- ใช้ไหมขัดฟันวันละครั้ง ฟันผุตามซอกฟันพบบ่อยมากและมองไม่เห็นเอง
- ลดขนมหวานและเครื่องดื่มรสหวานระหว่างมื้อ
- ตรวจฟันทุก 6 เดือนถึง 1 ปี ตามที่ทันตแพทย์แนะนำ
อ่านวิธีละเอียดที่ ป้องกันฟันผุอย่างได้ผล และระยะต่างๆ ของฟันผุที่ ฟันผุมีกี่ระยะ
ความเชื่อที่ไม่ถูกต้อง
"อุดแล้วเสียว แปลว่าหมออุดไม่ดี" ไม่เสมอไป อาการเสียวชั่วคราวเป็นปฏิกิริยาปกติของฟันต่อการกรอและวัสดุ โดยเฉพาะในโพรงฟันลึก
"ถ้าเสียวต้องรื้อวัสดุอุดออกทันที" หลายครั้งแค่ปรับการสบฟัน หรือรอให้ประสาทฟันปรับตัว การรื้อออกเร็วเกินไปอาจทำให้ประสาทฟันระคายเคืองมากขึ้น
"ทนไว้เดี๋ยวก็หาย ไม่ต้องกลับไปหาหมอ" อาการที่ดีขึ้นทุกวันรอได้ แต่อาการเจ็บเวลากัด หรือปวดเองตอนกลางคืน ไม่ควรรอ
"อุดสีเงินไม่เสียว อุดสีขาวเสียวกว่า" วัสดุทั้งสองแบบทำให้เสียวชั่วคราวได้ ความลึกของโพรงฟันและสภาพประสาทฟันมีผลมากกว่าชนิดวัสดุ
คำถามที่พบบ่อย
อุดฟันแล้วกินอะไรได้บ้าง วัสดุอุดสีเหมือนฟันแข็งตัวทันทีหลังฉายแสง กินได้เลย แต่ถ้าฉีดยาชา ควรรอให้ชาหมดก่อน ส่วนวัสดุอุดชั่วคราวหรือวัสดุบางชนิด ทันตแพทย์อาจให้รอ 1–2 ชั่วโมง
วัสดุอุดฟันอยู่ได้นานแค่ไหน ขึ้นกับขนาดรอยอุด ตำแหน่งฟัน และการดูแล วัสดุอุดที่ดูแลดีใช้ได้หลายปี แต่ขอบรอยอุดยังผุซ้ำได้ ควรตรวจฟันสม่ำเสมอ
ทำไมฟันที่อุดแล้วยังผุอีก ขอบระหว่างวัสดุอุดกับฟันจริงเป็นจุดที่คราบเกาะง่าย ถ้าทำความสะอาดไม่ดีจะผุซ้ำตรงขอบได้
อุดฟันแล้วเสียวฟันตลอด ต้องเอาออกไหม ไม่จำเป็นเสมอไป ทันตแพทย์จะหาสาเหตุก่อน หลายครั้งแค่ปรับการสบฟันก็หาย
อุดฟันแล้วปวดฟันซี่ข้างๆ เป็นเพราะอะไร ความรู้สึกปวดจากฟันซี่หนึ่งอาจรู้สึกเหมือนมาจากซี่ข้างเคียง หรือซี่ข้างเคียงอาจมีปัญหาของตัวเอง ทันตแพทย์ทดสอบทีละซี่เพื่อหาซี่ที่เป็นต้นเหตุ
ปรับวัสดุอุดที่สูงต้องฉีดยาชาไหม ส่วนใหญ่ไม่ต้อง ทันตแพทย์ให้กัดกระดาษสีหาจุดที่สูง แล้วกรอแต่งผิววัสดุเล็กน้อย ใช้เวลาไม่กี่นาที
อุดฟันหน้าแล้วเสียวด้วยไหม ได้เช่นกัน แต่ฟันหน้าที่อุดรอยผุเล็กหรือปิดช่องห่างมักเสียวน้อยกว่าฟันกรามที่อุดโพรงลึก
อุดฟันแล้วเสียวตอนตั้งครรภ์ ใช้ยาสีฟันลดเสียวได้ไหม ใช้ได้ตามปกติ ถ้าปวดจนต้องกินยา ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรเรื่องยาที่เหมาะกับการตั้งครรภ์
อุดฟันที่ Dental Vista
อุดฟันด้วยวัสดุสีเหมือนฟัน 900–1,200 บาทต่อด้าน ขึ้นกับขนาดรอยผุ คลินิกรับสิทธิทันตกรรมประกันสังคม ถ้าอุดที่คลินิกแล้วมีอาการเสียวหรือเจ็บเวลากัด โทรนัดกลับมาให้ทันตแพทย์ตรวจได้ ดูรายละเอียดที่ หน้าอุดฟัน
อ้างอิง
- Effect of desensitizing toothpastes on dentine hypersensitivity: a systematic review and meta-analysis. Journal of Dentistry. 2018;75:12–21. PubMed
- Poulsen S, Errboe M, Lescay Mevil Y, Glenny AM. Potassium containing toothpastes for dentine hypersensitivity. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2006;(3):CD001476. PMC
- Agnihotry A, Thompson W, Fedorowicz Z, van Zuuren EJ, Sprakel J. Antibiotic use for irreversible pulpitis. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2019;(5):CD004969. PMC
