ถอนฟันเมื่อไหร่จำเป็น เก็บฟันไว้ได้ไหม ขั้นตอนถอนฟัน และหลังถอนต้องใส่ฟันไหม

"ถอนทิ้งเลยได้ไหม ไม่อยากเสียเวลา" เป็นคำถามที่ทันตแพทย์ได้ยินบ่อย โดยเฉพาะเมื่อฟันผุลึกจนปวด การถอนฟันดูเหมือนเป็นทางออกที่เร็วและถูกที่สุด แต่ในระยะยาว ฟันที่หายไปหนึ่งซี่อาจทำให้ฟันข้างเคียงล้ม ฟันคู่สบยื่นยาว เคี้ยวอาหารลำบาก และค่าใช้จ่ายในการใส่ฟันทดแทนมักสูงกว่าการเก็บฟันไว้ตั้งแต่แรก

ในทางกลับกัน ฟันบางซี่ก็ไม่คุ้มที่จะเก็บไว้ และการพยายามเก็บฟันที่พยากรณ์ไม่ดีอาจทำให้เสียทั้งเวลาและเงินมากกว่า บทความนี้ช่วยให้เข้าใจว่าเมื่อไหร่ควรเก็บฟัน เมื่อไหร่ถอนเป็นทางเลือกที่สมเหตุสมผล การถอนฟันทำอย่างไร และหลังถอนควรวางแผนอะไรต่อ

ฟันแบบไหนอาจเก็บไว้ได้

ปัญหา	ทางเลือกในการเก็บฟัน
ฟันผุลึกถึงโพรงประสาท ปวด	รักษารากฟันแล้วครอบฟัน
ฟันแตกบางส่วน แต่รอยแตกไม่ลึกถึงราก	อุดหรือครอบฟัน
ฟันมีหนองที่ปลายราก	รักษารากฟัน
ฟันโยกจากโรคเหงือกระดับไม่รุนแรงถึงปานกลาง	รักษาโรคเหงือก ขูดหินปูนและเกลารากฟัน
ฟันผุมากแต่รากยังแข็งแรง	รักษารากฟัน เสริมแกนฟัน แล้วครอบฟัน

การรักษารากฟันช่วยเก็บฟันที่ปวดจากการติดเชื้อในโพรงประสาทได้ในหลายกรณี อ่านเพิ่มที่ ปวดฟันตอนกลางคืน และ หน้ารักษารากฟัน

ฟันแบบไหนมักต้องถอน

ฟันแตกตามแนวยาวถึงราก รอยแตกแบบนี้มักซ่อมไม่ได้
ฟันผุลึกจนเหลือเนื้อฟันน้อยมาก ใต้ระดับขอบเหงือกและกระดูก จนบูรณะได้ไม่คงทน
ฟันโยกมากจากโรคเหงือกระยะรุนแรง กระดูกรอบรากเหลือน้อย
ฟันคุดที่ก่อปัญหา เช่น อักเสบซ้ำ หรือทำให้ฟันข้างหน้าผุ อ่านเพิ่มที่ ฟันคุดต้องผ่าไหม
ฟันที่ต้องถอนเพื่อการจัดฟัน ตามแผนของทันตแพทย์จัดฟัน อ่านเพิ่มที่ จัดฟันต้องถอนฟันไหม
ฟันน้ำนมที่ไม่หลุดตามเวลา และขวางฟันแท้
ฟันที่ต้องถอนก่อนการรักษาทางการแพทย์บางอย่าง เช่น ก่อนฉายรังสีบริเวณศีรษะและลำคอ ตามคำแนะนำของทีมแพทย์

ชั่งน้ำหนักระหว่างเก็บกับถอน

เมื่อฟันอยู่ในกลุ่มที่ "เก็บได้แต่ไม่แน่นอน" ทันตแพทย์จะพิจารณาหลายปัจจัยร่วมกับคุณ

ปัจจัย	คำถามที่ควรคิด
ความสำคัญของฟัน	ฟันซี่นี้ใช้เคี้ยวหรือมีผลต่อรอยยิ้มมากแค่ไหน
พยากรณ์โรค	ถ้ารักษาแล้ว ฟันมีโอกาสอยู่ได้นานแค่ไหน
ค่าใช้จ่ายรวม	ค่ารักษาเพื่อเก็บฟัน เทียบกับค่าถอนแล้วใส่ฟันทดแทน
เวลา	จำนวนครั้งที่ต้องมาคลินิก
สุขภาพโดยรวม	โรคประจำตัวที่มีผลต่อการรักษาแต่ละแบบ
ความต้องการของคุณ	อยากเก็บฟันธรรมชาติไว้มากแค่ไหน

ฟันกรามซี่ในสุดที่ไม่มีฟันคู่สบ อาจถอนได้โดยไม่ต้องใส่ฟันทดแทน ส่วนฟันหน้าหรือฟันกรามที่ใช้เคี้ยว ควรคิดถึงการทดแทนก่อนตัดสินใจถอน

ขั้นตอนการถอนฟันทั่วไป

ซักประวัติและตรวจ ทันตแพทย์ถามโรคประจำตัวและยาที่ใช้ เช่น คนที่กินยาต้านเกล็ดเลือดส่วนใหญ่ไม่ต้องหยุดยา [4] อ่านเพิ่มที่ ถอนฟันได้ไหม ถ้ามีโรคประจำตัว
เอกซเรย์ เพื่อดูรูปร่างราก กระดูก และความสัมพันธ์กับโครงสร้างใกล้เคียง
ฉีดยาชาเฉพาะที่ รอให้ชาเต็มที่
แยกเหงือกและโยกฟัน ใช้เครื่องมือค่อยๆ ขยายเบ้าฟันและโยกฟันจนหลุด จะรู้สึกแรงกดค่อนข้างมาก แต่ไม่ควรเจ็บ
ห้ามเลือด ให้กัดผ้าก๊อซ บางกรณีเย็บแผล
รับคำแนะนำการดูแลแผล

ฟันที่ถอนยาก เช่น รากโค้ง หักง่าย หรือติดกระดูก อาจต้องผ่าเหมือนการผ่าฟันคุด อ่านขั้นตอนที่ ผ่าฟันคุดทำอย่างไร เจ็บไหม

ดูแลแผลหลังถอนฟัน

หลักการเหมือนแผลผ่าฟันคุด คือ ปกป้องลิ่มเลือดในเบ้าฟัน

กัดผ้าก๊อซแน่นประมาณ 30–60 นาที
วันแรกไม่บ้วนน้ำแรง ไม่ดูดหลอด ไม่สูบบุหรี่
กินอาหารนิ่ม ไม่ร้อนจัด เคี้ยวด้านตรงข้าม
เริ่มบ้วนน้ำเกลืออุ่นเบาๆ ตั้งแต่วันที่ 2
แปรงฟันซี่อื่นได้ตามปกติ
กินยาแก้ปวดตามคำแนะนำ

แผลถอนฟันทั่วไปมักหายเร็วกว่าแผลผ่าฟันคุด [2] ส่วนใหญ่รู้สึกปกติภายในไม่กี่วัน อ่านการดูแลแผลรายวันได้ที่ หลังผ่าฟันคุด กินอะไรได้บ้าง และถ้าปวดมากขึ้นในวันที่ 2–4 อาจเป็นเบ้าฟันอักเสบ ซึ่งพบได้ประมาณร้อยละ 0.5–7 ของการถอนฟันทั่วไป [3] อ่านที่ เบ้าฟันอักเสบหลังถอนฟัน

หลังถอนฟัน กระดูกและเหงือกเปลี่ยนแปลงอย่างไร

เมื่อฟันถูกถอน กระดูกที่เคยรองรับฟันจะค่อยๆ ยุบตัวลง ทั้งความสูงและความกว้าง งานทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบที่รวบรวมการศึกษาในคน พบว่าภายใน 6 เดือนหลังถอนฟัน ความกว้างของสันกระดูกลดลงประมาณร้อยละ 29–63 และความสูงลดลงประมาณร้อยละ 11–22 [1] การเปลี่ยนแปลงเกิดมากที่สุดในช่วงหลายเดือนแรก และยังดำเนินต่อไปอย่างช้าๆ ในระยะยาว ผลที่ตามมา

ถ้าจะใส่รากฟันเทียมในภายหลัง อาจมีกระดูกไม่พอ ต้องปลูกกระดูกเพิ่ม
ฟันปลอมแบบถอดได้อาจหลวมขึ้นตามเวลา
บริเวณฟันหน้า เหงือกที่ยุบตัวอาจทำให้ความสวยงามลดลง

ถ้าวางแผนใส่รากฟันเทียม ควรปรึกษาก่อนถอน ทันตแพทย์อาจพิจารณาวิธีรักษาสันกระดูกตั้งแต่วันถอน

ฟันข้างเคียงจะเปลี่ยนไปอย่างไรถ้าไม่ใส่ฟันทดแทน

ฟันข้างเคียงล้มเข้าหาช่องว่าง ทำให้มีซอกที่เศษอาหารติด ผุและเป็นโรคเหงือกง่าย
ฟันคู่สบยื่นยาวลงมา เพราะไม่มีฟันรองรับ ทำให้การสบฟันเปลี่ยน
เคี้ยวอาหารด้านเดียว ฟันอีกข้างรับภาระมากขึ้น
ช่องว่างกว้างขึ้นหรือแคบลง ทำให้การใส่ฟันทดแทนภายหลังยากขึ้น บางครั้งต้องจัดฟันก่อน

การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้เกิดช้า ไม่ใช่ทุกคน และไม่ใช่ทุกตำแหน่ง แต่ยิ่งปล่อยไว้นานยิ่งแก้ยาก

ทางเลือกใส่ฟันทดแทน

ทางเลือก	ข้อดี	ข้อควรพิจารณา
รากฟันเทียม	ไม่ต้องกรอฟันข้างเคียง ใช้งานใกล้เคียงฟันธรรมชาติ	ต้องมีกระดูกพอ ใช้เวลาหลายเดือน ค่าใช้จ่ายสูง
สะพานฟัน	ติดแน่น เสร็จเร็วกว่า	ต้องกรอฟันข้างเคียงเป็นหลัก
ฟันปลอมถอดได้	ราคาประหยัด ใส่ได้หลายซี่	ต้องถอดล้าง อาจหลวมตามเวลา
ไม่ใส่	ไม่มีค่าใช้จ่ายเพิ่ม	เหมาะเฉพาะบางตำแหน่ง เช่น ฟันกรามซี่ในสุดที่ไม่มีคู่สบ

อ่านเปรียบเทียบละเอียดที่ ฟันหาย 1 ซี่ ทำอะไรได้บ้าง

ใส่ฟันทดแทนได้เมื่อไหร่

ฟันปลอมชั่วคราว สำหรับฟันหน้า อาจใส่ได้ตั้งแต่วันถอนหรือไม่นานหลังถอน เพื่อความสวยงาม
สะพานฟันหรือฟันปลอมถาวร มักรอให้เหงือกและกระดูกยุบตัวคงที่ระยะหนึ่ง
รากฟันเทียม บางกรณีฝังได้ทันทีหลังถอน บางกรณีต้องรอให้แผลหายหลายเดือน ขึ้นกับสภาพกระดูกและการติดเชื้อ

ถอนฟันน้ำนมกับถอนฟันแท้ต่างกันอย่างไร

ฟันน้ำนมมีรากที่ละลายเองตามธรรมชาติเมื่อฟันแท้ใกล้ขึ้น ฟันน้ำนมที่โยกมากมักหลุดเอง หรือถอนได้ง่ายด้วยยาชาเฉพาะที่ แต่การถอนฟันน้ำนมก่อนเวลามีผลต่อที่ว่างของฟันแท้ ถ้าฟันน้ำนมกรามถูกถอนเร็วเกินไป ฟันข้างเคียงอาจล้มเข้ามาปิดที่ว่าง ทำให้ฟันแท้ขึ้นไม่ได้หรือขึ้นเก ทันตแพทย์อาจใส่เครื่องมือกันที่ว่างไว้

ส่วนฟันแท้ไม่มีฟันชุดใหม่มาทดแทน การตัดสินใจถอนฟันแท้จึงควรคิดถึงทั้งการรักษาในวันนี้และการทดแทนในอนาคต

ก่อนตัดสินใจถอน ควรถามอะไรบ้าง

ฟันซี่นี้เก็บไว้ได้ไหม ด้วยวิธีใด และมีโอกาสอยู่ได้นานแค่ไหน
ถ้าเก็บไว้ ค่าใช้จ่ายรวมเท่าไหร่ ต้องมากี่ครั้ง
ถ้าถอน ควรใส่ฟันทดแทนไหม แบบไหน เมื่อไหร่
ค่าใช้จ่ายรวมของการถอนแล้วใส่ฟันทดแทน เทียบกับการเก็บฟัน
ถ้ายังไม่ตัดสินใจวันนี้ จะเกิดอะไรขึ้นระหว่างรอ

การได้ข้อมูลครบช่วยให้ตัดสินใจได้โดยไม่เสียใจภายหลัง โดยเฉพาะฟันหน้าและฟันกรามที่ใช้เคี้ยวเป็นหลัก

ความเชื่อที่ไม่ถูกต้อง

"ถอนฟันถูกกว่ารักษารากฟันเสมอ" ถ้าคิดเฉพาะวันนั้นอาจใช่ แต่ถ้ารวมค่าใส่ฟันทดแทนในอนาคต การเก็บฟันไว้มักคุ้มกว่า

"ปวดฟันอยู่ห้ามถอน ต้องกินยาฆ่าเชื้อให้หายก่อน" ไม่จริงเสมอไป หลายกรณีถอนได้เลย และการเอาฟันที่ติดเชื้อออกเป็นการรักษาต้นเหตุ ยกเว้นบวมมาก อ้าปากไม่ได้ หรือติดเชื้อลุกลาม ทันตแพทย์จะพิจารณาเป็นรายกรณี

"ถอนฟันบนทำให้ตาบอด" เป็นความเชื่อเก่าที่ไม่มีหลักฐานรองรับ

"ถอนฟันแล้วหน้าจะตอบ" การถอนฟันหนึ่งซี่ไม่ได้ทำให้หน้าเปลี่ยน ยกเว้นการสูญเสียฟันจำนวนมากโดยไม่ใส่ฟันทดแทนเป็นเวลานาน ซึ่งทำให้กระดูกยุบและใบหน้าส่วนล่างดูสั้นลง

คำถามที่พบบ่อย

ถอนฟันเจ็บไหม ระหว่างถอนได้รับยาชา จะรู้สึกแค่แรงกด หลังยาชาหมดอาจปวดเล็กน้อยถึงปานกลาง ยาแก้ปวดทั่วไปช่วยได้

ถอนฟันแล้วทำงานได้เลยไหม ส่วนใหญ่ทำงานได้ในวันเดียวกันหรือวันถัดไป ยกเว้นงานที่ใช้แรงมาก

ถอนหลายซี่ในวันเดียวได้ไหม ได้ในหลายกรณี ขึ้นกับสุขภาพโดยรวม ยาที่ใช้ และความยากของฟัน

ถอนฟันน้ำนมของลูกต้องทำอย่างไร เด็กมีข้อควรพิจารณาเฉพาะ อ่านเพิ่มที่ ฟันน้ำนมหลุดตอนกี่ขวบ

ถอนฟันแล้วต้องตัดไหมไหม การถอนฟันทั่วไปส่วนใหญ่ไม่ต้องเย็บ หรือใช้ไหมละลาย ถ้าใช้ไหมที่ต้องตัด ทันตแพทย์จะนัดประมาณ 7 วันหลังถอน

ฟันที่รักษารากแล้ว ถ้าวันหนึ่งต้องถอนจะยากไหม ฟันที่รักษารากแล้วอาจเปราะกว่าฟันปกติ บางครั้งต้องผ่าเหมือนฟันคุด ทันตแพทย์จะประเมินจากเอกซเรย์ก่อน

ถอนฟันแล้วฝังรากฟันเทียมวันเดียวกันได้ไหม ได้ในบางกรณีที่กระดูกพอและไม่มีการติดเชื้อรุนแรง ควรปรึกษาก่อนวันถอน เพื่อวางแผนร่วมกัน

ถอนฟันแล้วกินยาแก้ปวดอะไรดี ยาแก้ปวดที่ใช้ทั่วไป เช่น พาราเซตามอล ใช้ได้กับคนส่วนใหญ่ ทันตแพทย์จะแนะนำชนิดที่เหมาะกับโรคประจำตัวและยาที่ใช้อยู่ ไม่ควรใช้แอสไพรินเป็นยาแก้ปวดหลังถอนฟันเองโดยไม่ได้ปรึกษา เพราะมีผลต่อการแข็งตัวของเลือด

ถอนฟันที่ Dental Vista

ทันตแพทย์จะตรวจและอธิบายทางเลือกในการเก็บฟันก่อนแนะนำให้ถอน และวางแผนการใส่ฟันทดแทนร่วมกับคุณ ถอนฟัน 900–1,500 บาท ผ่าฟันคุด 3,000–4,500 บาท ดูรายละเอียดที่ หน้าถอนฟัน ผ่าฟันคุด และ หน้ารากฟันเทียม

อ้างอิง

Tan WL, Wong TLT, Wong MCM, Lang NP. A systematic review of post-extractional alveolar hard and soft tissue dimensional changes in humans. Clinical Oral Implants Research. 2012;23(Suppl 5):1–21. PubMed
NHS. Wisdom tooth removal. NHS
Daly BJM, Sharif MO, Jones K, Worthington HV, Beattie A. Local interventions for the management of alveolar osteitis (dry socket). Cochrane Database of Systematic Reviews. 2022;(9):CD006968. Cochrane Library
Scottish Dental Clinical Effectiveness Programme (SDCEP). Management of Dental Patients Taking Anticoagulants or Antiplatelet Drugs. 2nd ed. 2022. SDCEP