ผ่าฟันคุดทำอย่างไร เจ็บไหม ใช้เวลานานแค่ไหน ขั้นตอนตั้งแต่ตรวจจนตัดไหม

หลายคนเลื่อนการผ่าฟันคุดออกไปเรื่อยๆ เพราะกลัว ทั้งที่ฟันคุดอักเสบซ้ำแล้วซ้ำอีก ความกลัวส่วนใหญ่มาจากการไม่รู้ว่าจะเกิดอะไรขึ้นบนเก้าอี้ทำฟัน บทความนี้อธิบายขั้นตอนผ่าฟันคุดทีละขั้น เพื่อให้คุณรู้ล่วงหน้าว่าจะเจออะไร รู้สึกอย่างไร และต้องเตรียมตัวแบบไหน

คำตอบสั้นๆ ของคำถามที่ถามบ่อยที่สุด

ระหว่างผ่าเจ็บไหม ไม่ควรเจ็บ เพราะได้รับยาชาเฉพาะที่ จะรู้สึกแค่แรงกดหรือแรงดัน ถ้ารู้สึกเจ็บให้ยกมือบอก ทันตแพทย์เติมยาชาได้
ใช้เวลานานไหม ส่วนใหญ่ประมาณ 30–60 นาทีต่อซี่ ฟันที่ขึ้นตรงอาจใช้เวลาไม่ถึง 30 นาที ฟันที่ฝังลึกหรือรากโค้งอาจนานกว่านั้น
หลังผ่าเป็นอย่างไร ปวดและบวมได้ บวมมักมากที่สุดวันที่ 2–3 แล้วค่อยๆ ยุบภายในประมาณหนึ่งสัปดาห์ [1]
ต้องพักกี่วัน หลายคนกลับไปทำกิจวัตรได้ในวันถัดไป ถ้าผ่ายากอาจต้องพัก 1–3 วัน [2]

ก่อนวันผ่า: ตรวจและวางแผน

ซักประวัติ

ทันตแพทย์จะถามเรื่องโรคประจำตัว ยาที่ใช้อยู่ ประวัติแพ้ยา การตั้งครรภ์ และประวัติการทำฟันที่ผ่านมา ข้อมูลที่สำคัญเป็นพิเศษ ได้แก่

ยาละลายลิ่มเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด เช่น แอสไพริน วาร์ฟาริน
ยารักษาโรคกระดูกพรุน ทั้งชนิดกินและฉีด
โรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง โรคหัวใจ โรคเลือด
ประวัติแพ้ยาชา ยาแก้ปวด หรือยาฆ่าเชื้อ

ห้ามหยุดยาประจำตัวเองก่อนผ่า ทันตแพทย์จะประเมินและประสานกับแพทย์ประจำตัวถ้าจำเป็น อ่านเพิ่มที่ ถอนฟันได้ไหม ถ้ามีโรคประจำตัว

เอกซเรย์

การถ่ายเอกซเรย์ใบหน้าแบบพานอรามิกช่วยให้เห็นฟันคุดทั้งซี่ รวมถึงราก ทิศทางของฟัน ความลึกในกระดูก และระยะห่างจากเส้นประสาทในขากรรไกรล่าง ในบางกรณีที่รากฟันดูเหมือนอยู่ชิดเส้นประสาทมาก ทันตแพทย์อาจแนะนำเอกซเรย์สามมิติเพิ่มเติม อ่านวิธีอ่านภาพเอกซเรย์ฟันคุดเบื้องต้นได้ที่ ฟันคุดแบบไหนผ่ายาก ดูจากเอกซเรย์อย่างไร

อธิบายแผนและขอความยินยอม

ทันตแพทย์ควรอธิบายให้เข้าใจก่อนผ่าว่า

ทำไมต้องผ่าฟันซี่นี้ หรือเก็บไว้ได้ไหม
ความยากโดยประมาณและเวลาที่ใช้
ความเสี่ยงที่อาจเกิด เช่น ปวด บวม เบ้าฟันอักเสบ ชา
ค่าใช้จ่าย
จะผ่ากี่ซี่ในครั้งนี้

ถ้ามีการอักเสบบวมอยู่ ทันตแพทย์อาจรักษาให้อาการสงบก่อนแล้วจึงนัดผ่า

วันผ่า: ขั้นตอนบนเก้าอี้ทำฟัน

1. เตรียมตัวและทำความสะอาด

คุณจะได้บ้วนปากด้วยน้ำยาฆ่าเชื้อ ทันตแพทย์และผู้ช่วยจะเตรียมเครื่องมือปลอดเชื้อ บางคลินิกจะคลุมผ้าบริเวณหน้าอก ระหว่างนี้บอกทันตแพทย์ได้ถ้ากังวลเรื่องใด

2. ฉีดยาชาเฉพาะที่

ทันตแพทย์อาจทายาชาชนิดเจลที่เหงือกก่อน แล้วฉีดยาชา สำหรับฟันคุดล่างมักฉีดยาชาที่บริเวณด้านในของขากรรไกรล่าง ซึ่งทำให้ชาครึ่งหนึ่งของริมฝีปากล่าง คาง และลิ้นด้านนั้น อาการชาจะอยู่ประมาณ 2–4 ชั่วโมง ส่วนฟันคุดบนมักฉีดใกล้ฟันโดยตรง

ช่วงฉีดยาอาจรู้สึกแปลบเล็กน้อย หลังจากนั้นทันตแพทย์จะรอให้ยาชาออกฤทธิ์เต็มที่และทดสอบก่อนเริ่มผ่า

3. เปิดเหงือก

สำหรับฟันคุดที่มีเหงือกหรือกระดูกคลุม ทันตแพทย์จะกรีดเหงือกเป็นแผ่นแล้วเปิดออก เพื่อให้มองเห็นตัวฟันและกระดูกรอบฟัน คุณจะไม่รู้สึกเจ็บ เพราะยาชาออกฤทธิ์แล้ว

4. กรอกระดูกและแบ่งฟัน

ถ้าฟันฝังอยู่ในกระดูก ทันตแพทย์จะกรอกระดูกบางส่วนที่คลุมฟันออก และมักแบ่งฟันเป็นชิ้นเล็กๆ ด้วยหัวกรอ เพื่อดึงฟันออกทีละชิ้นโดยกรอกระดูกน้อยที่สุด การแบ่งฟันช่วยลดแรงที่ใช้และลดความเสียหายต่อเนื้อเยื่อรอบๆ

ช่วงนี้คุณจะได้ยินเสียงหัวกรอ รู้สึกถึงน้ำที่ฉีดระบายความร้อน และรู้สึกแรงสั่นหรือแรงกด แต่ไม่ควรรู้สึกเจ็บแปลบ

5. ถอนฟันออก

ทันตแพทย์ใช้เครื่องมือค่อยๆ งัดและโยกฟันหรือชิ้นฟันออก จะรู้สึกแรงดันค่อนข้างมาก บางคนรู้สึกว่าขากรรไกรถูกกด ซึ่งเป็นเรื่องปกติ

6. ทำความสะอาดและเย็บแผล

หลังเอาฟันออกหมด ทันตแพทย์ล้างทำความสะอาดหลุมแผล ตรวจว่าไม่มีเศษฟันหรือเศษกระดูกค้าง แล้วเย็บปิดเหงือก บางคลินิกใช้ไหมละลาย บางคลินิกใช้ไหมที่ต้องนัดตัด

7. กัดผ้าก๊อซ

ทันตแพทย์ให้กัดผ้าก๊อซแน่นๆ เพื่อห้ามเลือด และอธิบายการดูแลแผล การกินยา และนัดครั้งถัดไป

ระหว่างผ่ารู้สึกอย่างไร

สิ่งที่อาจรู้สึก	ปกติไหม	ทำอย่างไร
แรงกด แรงดัน แรงสั่น	ปกติ	ผ่อนคลาย หายใจทางจมูก
เสียงกรอ เสียงเครื่องมือ	ปกติ	ถ้ากังวลเรื่องเสียง ขอฟังเพลงด้วยหูฟังได้ในหลายคลินิก
เมื่อยขากรรไกรจากการอ้าปากนาน	ปกติ	ขอพักได้ บางคลินิกมีที่รองฟันให้กัด
เจ็บแปลบ	ไม่ควรเกิด	ยกมือบอก ทันตแพทย์เติมยาชาได้
ใจสั่น หน้ามืด	อาจเกิดจากความกังวลหรือยาชา	บอกทันตแพทย์ทันที

ก่อนเริ่ม ควรตกลงสัญญาณกับทันตแพทย์ เช่น ยกมือซ้ายเมื่อต้องการให้หยุด จะช่วยให้รู้สึกควบคุมสถานการณ์ได้มากขึ้น

ผ่าทีละซี่หรือพร้อมกันหลายซี่

	ผ่าทีละซี่หรือทีละข้าง	ผ่าพร้อมกันหลายซี่
จำนวนครั้งที่ต้องพักฟื้น	หลายครั้ง	ครั้งเดียว
การกินช่วงพักฟื้น	เคี้ยวอีกข้างได้	เคี้ยวลำบากทั้งสองข้าง
ระยะเวลาบนเก้าอี้	สั้นกว่าในแต่ละครั้ง	นานกว่า อ้าปากนาน
เหมาะกับ	คนที่กังวลมาก หรือฟันยาก	ฟันไม่ยากมาก และต้องการพักฟื้นครั้งเดียว

การผ่าในคลินิกมักใช้ยาชาเฉพาะที่ ส่วนกรณีที่ฟันยากมาก หลายซี่ หรือคนไข้กังวลมาก อาจพิจารณาทำในโรงพยาบาลภายใต้การดมยาสลบ ซึ่งต้องงดน้ำงดอาหารล่วงหน้า และห้ามขับรถอย่างน้อย 48 ชั่วโมงหลังดมยาสลบ [2]

หลังผ่า: สิ่งที่ควรคาดไว้

2–4 ชั่วโมงแรก ยังชาอยู่ ระวังกัดริมฝีปากหรือลิ้น ไม่ควรกินอาหารร้อนจนกว่ายาชาจะหมด
วันแรก มีเลือดซึมปนน้ำลาย ปวดหลังยาชาหมด ประคบเย็นที่แก้ม
วันที่ 2–3 บวมมากที่สุด อ้าปากได้น้อย อาจมีรอยช้ำที่แก้ม [1]
วันที่ 4–7 บวมค่อยๆ ยุบ ปวดลดลง กินอาหารนิ่มได้มากขึ้น
ประมาณวันที่ 7 นัดตัดไหมหรือดูแผล
2 สัปดาห์ขึ้นไป กินได้เกือบปกติ หลุมแผลค่อยๆ ตื้นขึ้นในหลายสัปดาห์ต่อมา

ถ้าปวดมากขึ้นในวันที่ 2–4 แทนที่จะดีขึ้น อาจเป็นเบ้าฟันอักเสบ อ่านเพิ่มที่ เบ้าฟันอักเสบหลังถอนฟัน และวิธีดูแลแผลรายวันที่ หลังผ่าฟันคุด กินอะไรได้บ้าง

ยาที่มักได้รับ

ยาแก้ปวด เช่น พาราเซตามอล หรือยาต้านการอักเสบชนิดไม่ใช่สเตียรอยด์สำหรับคนที่ใช้ได้
ยาฆ่าเชื้อ ไม่ได้ให้ทุกราย งานทบทวนวรรณกรรมของ Cochrane พบว่ายาฆ่าเชื้อลดการติดเชื้อหลังผ่าฟันคุดได้ แต่ต้องให้ยาในคนไข้ประมาณ 19 คนจึงจะป้องกันการติดเชื้อได้หนึ่งราย และหลักฐานมีความน่าเชื่อถือต่ำ ทันตแพทย์จึงพิจารณาตามความเสี่ยงของแต่ละคน [3]
น้ำยาบ้วนปาก ตามความเหมาะสม

ความเสี่ยงที่ควรรู้

การผ่าฟันคุดเป็นหัตถการที่ทำกันทั่วไป แต่มีความเสี่ยงที่ควรรู้ก่อนตัดสินใจ

ปวด บวม อ้าปากได้น้อย พบได้ปกติในช่วงสัปดาห์แรก
เลือดออก ส่วนใหญ่หยุดได้ด้วยการกัดผ้าก๊อซ
เบ้าฟันอักเสบ ปวดมากขึ้นในวันที่ 2–4 รักษาได้
ติดเชื้อ พบไม่บ่อย
ชาที่ริมฝีปากล่าง คาง หรือลิ้น จากการบาดเจ็บของเส้นประสาท เอกสารของโรงพยาบาลรัฐในอังกฤษระบุว่า ประมาณร้อยละ 2–20 มีอาการชาหรือเสียวซ่าที่อาจอยู่นานหลายสัปดาห์ และประมาณร้อยละ 0.5–2 มีอาการถาวร [1] อ่านเพิ่มที่ ชาหลังผ่าฟันคุด
ฟันคุดบนกับโพรงไซนัส รากฟันคุดบนบางซี่อยู่ใกล้โพรงอากาศของขากรรไกรบน บางครั้งเกิดรูเชื่อมเล็กๆ ซึ่งส่วนใหญ่ปิดได้เอง ทันตแพทย์จะแนะนำให้เลี่ยงการสั่งน้ำมูกแรงๆ ช่วงแรก

เตรียมตัวก่อนวันผ่า

กินอาหารมาก่อนได้ตามปกติ ถ้าผ่าด้วยยาชาเฉพาะที่
นอนหลับให้เพียงพอคืนก่อนผ่า
แปรงฟันให้สะอาดก่อนมา
ใส่เสื้อผ้าสบายๆ
เตรียมอาหารนิ่ม ถุงเจลเย็น และยาแก้ปวดไว้ที่บ้าน
นัดผ่าในวันที่หยุดพักได้ 1–2 วันหลังผ่า เช่น ก่อนวันหยุด
งดสูบบุหรี่ตั้งแต่ก่อนผ่าถ้าทำได้
ถ้ากังวลมาก บอกทันตแพทย์ล่วงหน้า

คำถามที่ควรถามทันตแพทย์ก่อนผ่า

ฟันซี่นี้จำเป็นต้องผ่าไหม ถ้าไม่ผ่าจะเกิดอะไรขึ้น
ฟันซี่นี้ยากแค่ไหน ใช้เวลาประมาณเท่าไหร่
รากฟันอยู่ใกล้เส้นประสาทไหม ต้องเอกซเรย์เพิ่มหรือไม่
ผ่ากี่ซี่ในครั้งนี้
ค่าใช้จ่ายรวมยาและการนัดตัดไหมเท่าไหร่
ถ้ามีปัญหาหลังผ่านอกเวลาทำการ ติดต่อใคร

ความเชื่อที่ไม่ถูกต้อง

"ผ่าฟันคุดต้องดมยาสลบทุกครั้ง" ส่วนใหญ่ผ่าในคลินิกด้วยยาชาเฉพาะที่ การดมยาสลบใช้ในบางกรณีเท่านั้น

"ผ่าฟันคุดแล้วหน้าจะเรียวขึ้น" ไม่จริง หน้าที่ดูเรียวชั่วคราวเกิดจากกินได้น้อยช่วงพักฟื้น

"ยิ่งรอ ฟันคุดยิ่งผ่าง่าย" ในทางกลับกัน เมื่ออายุมากขึ้น รากฟันยาวขึ้นและกระดูกแข็งขึ้น การผ่าและการฟื้นตัวมักยากกว่า

คำถามที่พบบ่อย

ผ่าฟันคุดแล้วขับรถกลับบ้านได้ไหม ถ้าใช้ยาชาเฉพาะที่และรู้สึกปกติ ส่วนใหญ่ขับรถได้ แต่ถ้ากังวลมากหรือได้ยาคลายกังวล ควรมีคนพากลับ

มีประจำเดือนอยู่ ผ่าได้ไหม ผ่าได้ ถ้าไม่มีความผิดปกติเรื่องการแข็งตัวของเลือด แต่บางคนรู้สึกอ่อนเพลียกว่าปกติ เลือกวันที่สะดวกได้

ผ่าฟันคุดตอนเป็นไข้หวัดได้ไหม ถ้ามีไข้หรือคัดจมูกมาก ควรเลื่อนนัด เพราะหายใจทางจมูกลำบากระหว่างผ่า และร่างกายฟื้นตัวช้ากว่า

ผ่าฟันคุดแล้วกลับไปเรียนหรือทำงานได้เมื่อไหร่ หลายคนทำงานนั่งโต๊ะได้ในวันถัดไป ถ้าผ่ายากหรือผ่าหลายซี่ อาจต้องพัก 1–3 วัน งานที่ใช้แรงมากหรือพูดมากควรพักนานกว่า [2]

กลัวเข็มมาก ทำอย่างไรดี บอกทันตแพทย์ล่วงหน้า ทันตแพทย์ใช้ยาชาชนิดทาก่อนฉีด ฉีดช้าๆ และอธิบายทุกขั้นตอน การหายใจช้าๆ ลึกๆ ทางจมูกช่วยให้ผ่อนคลายได้

ผ่าฟันคุดที่ Dental Vista

คลินิกมีทันตแพทย์ด้านศัลยศาสตร์ช่องปากและแม็กซิลโลเฟเชียล และเครื่องเอกซเรย์ใบหน้าสำหรับประเมินก่อนผ่า ผ่าฟันคุด 3,000–4,500 บาท ขึ้นกับความยาก นัดตัดไหมประมาณ 7 วันหลังผ่า ดูรายละเอียดที่ หน้าถอนฟัน ผ่าฟันคุด และอ่านต่อเรื่อง ฟันคุดต้องผ่าไหม

อ้างอิง

Hull University Teaching Hospitals NHS Trust. Removal of Wisdom Teeth (Third Molars). เอกสารสำหรับผู้ป่วย
NHS. Wisdom tooth removal. NHS
Lodi G, Azzi L, Varoni EM, et al. Antibiotics to prevent complications following tooth extractions. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2021;(2):CD003811. Cochrane Library