เมื่อฟันหายไป 1 ซี่ ทางเลือกหลักมี 3 แบบ คือ รากฟันเทียม สะพานฟัน และฟันปลอมถอดได้ ไม่มีแบบไหนดีที่สุดสำหรับทุกคน ขึ้นกับสภาพฟันข้างเคียง ปริมาณกระดูก สุขภาพ งบประมาณ และความสะดวกในการดูแล
บทความนี้เปรียบเทียบทั้ง 3 แบบให้เห็นภาพ พร้อมตัวอย่างสถานการณ์ที่พบบ่อย เพื่อให้คุยกับทันตแพทย์ได้ง่ายขึ้น
ทำไมไม่ควรปล่อยช่องว่างไว้
หลายคนถอนฟันแล้วปล่อยไว้ เพราะยังเคี้ยวด้านอื่นได้ แต่เมื่อเวลาผ่านไปจะเกิดปัญหาต่อเนื่อง
- ฟันซี่ข้างเคียงล้มเข้ามาในช่องว่าง ทำให้ซอกฟันกว้าง เศษอาหารติด
- ฟันคู่สบด้านตรงข้ามยื่นยาวลงมา เพราะไม่มีฟันมารับ
- การสบฟันเปลี่ยน เคี้ยวไม่ถนัด บางคนปวดขากรรไกร
- ฟันข้างเคียงผุและเหงือกอักเสบง่ายขึ้น
- กระดูกตรงที่ไม่มีฟันจะค่อยๆ ยุบตัว ถ้ารอนาน อาจต้องปลูกกระดูกก่อนทำรากฟันเทียม หรือฟันที่ล้มต้องจัดฟันให้ตั้งตรงก่อน
ช่วงเวลาที่เหมาะในการวางแผนใส่ฟันทดแทนคือก่อนถอนฟัน หรือไม่นานหลังถอน
เปรียบเทียบ 3 ทางเลือก
ทางเลือกเมื่อฟันหาย 1 ซี่: รากฟันเทียม สะพานฟัน และฟันปลอมถอดได้
| รากฟันเทียม | สะพานฟัน | ฟันปลอมถอดได้ | |
|---|---|---|---|
| วิธีทำ | ฝังรากเทียมไทเทเนียมในกระดูก แล้วใส่ครอบฟัน | ครอบฟันซี่ข้างเคียง 2 ซี่ ยึดฟันลอยไว้ตรงกลาง | ฐานพลาสติกหรือโลหะ มีตะขอเกี่ยวฟันข้างเคียง |
| ต้องกรอฟันซี่อื่น | ไม่ต้อง | ต้องกรอ 2 ซี่ | กรอเล็กน้อยหรือไม่ต้อง |
| ต้องผ่าตัด | ต้อง (ผ่าตัดเล็ก ใช้ยาชา) | ไม่ต้อง | ไม่ต้อง |
| ระยะเวลา | ประมาณ 3–6 เดือน | ประมาณ 2–3 สัปดาห์ | ประมาณ 1–3 สัปดาห์ |
| ความรู้สึกเวลาใช้ | ใกล้ฟันจริงที่สุด | แน่น ไม่ต้องถอด | ต้องถอดล้าง เคี้ยวได้แน่นน้อยกว่า |
| ช่วยรักษากระดูก | ช่วยได้ | ไม่ช่วย | ไม่ช่วย |
| ทำความสะอาด | แปรงและใช้ไหมขัดฟันเหมือนฟันจริง | ต้องร้อยไหมใต้ฟันลอย | ถอดล้างทุกวัน |
| ราคาที่ Dental Vista | 50,000 บาท ต่อซี่ | ครอบฟันซี่ละ 10,000–30,000 บาท | เริ่มต้น 2,500 บาท |
ราคาสะพานฟันคิดตามจำนวนซี่ในสะพาน เช่น ฟันหาย 1 ซี่ สะพานฟันมี 3 ซี่ (ครอบฟัน 2 ซี่ และฟันลอย 1 ซี่) ทันตแพทย์จะแจ้งราคารวมหลังตรวจ
รากฟันเทียม
ข้อดี
- ไม่ต้องกรอฟันดีๆ ซี่ข้างเคียง
- เคี้ยวได้แข็งแรงใกล้ฟันจริง
- ช่วยชะลอการยุบตัวของกระดูก
- ทำความสะอาดง่าย เหมือนฟันธรรมชาติ
ข้อควรรู้
- ราคาสูงที่สุดในสามแบบ
- ใช้เวลาหลายเดือน รอให้กระดูกยึดกับรากเทียม
- ต้องมีกระดูกเพียงพอ บางคนต้องปลูกกระดูกเพิ่ม
- ผู้ที่สูบบุหรี่จัด เบาหวานคุมไม่ได้ หรือกินยาบางชนิด ต้องประเมินก่อน
ขั้นตอนโดยย่อ
- ตรวจและเอกซเรย์ดูปริมาณกระดูก
- ฝังรากเทียมในกระดูก (ใช้ยาชาเฉพาะที่)
- รอให้กระดูกยึดกับรากเทียม ประมาณ 2–4 เดือน
- พิมพ์ปากและใส่ครอบฟัน
สะพานฟัน
ข้อดี
- เสร็จเร็ว ไม่ต้องผ่าตัด
- แน่น ไม่ต้องถอด
- เหมาะเมื่อฟันข้างเคียงต้องครอบอยู่แล้ว
ข้อควรรู้
- ต้องกรอฟันข้างเคียง 2 ซี่ แม้ฟันนั้นยังดีอยู่
- ทำความสะอาดใต้ฟันลอยยากกว่า ต้องใช้ไหมขัดฟันแบบร้อยหรือแปรงซอกฟัน
- ถ้าฟันหลักซี่ใดซี่หนึ่งผุหรือมีปัญหา อาจต้องทำใหม่ทั้งสะพาน
ฟันปลอมถอดได้
ข้อดี
- ราคาประหยัดที่สุด
- ทำได้เร็ว ไม่ต้องผ่าตัด
- เพิ่มซี่ได้ภายหลังถ้าฟันหายเพิ่ม
- ใช้ชั่วคราวระหว่างรอรากฟันเทียมได้
ข้อควรรู้
- ต้องถอดล้างหลังอาหารและถอดตอนนอน
- เคี้ยวได้แน่นน้อยกว่า บางคนรู้สึกเกะกะช่วงแรก
- ตะขออาจเห็นได้เวลายิ้ม ถ้าอยู่ด้านหน้า
- เมื่อเหงือกเปลี่ยนรูปตามเวลา อาจต้องปรับหรือทำใหม่
งานวิจัยว่าอย่างไรเรื่องความทนทาน
งานทบทวนวรรณกรรมของ Pjetursson และ Lang ปี 2008 ซึ่งรวบรวมการศึกษาระยะยาวหลายชุด ประมาณอัตราการอยู่รอดที่ 10 ปีของสะพานฟันแบบดั้งเดิมที่ยึดกับฟันธรรมชาติสองข้างไว้ที่ประมาณร้อยละ 89 และครอบฟันบนรากเทียมเดี่ยวประมาณร้อยละ 89 ใกล้เคียงกัน ส่วนสะพานฟันแบบยื่นที่ยึดกับฟันด้านเดียวอยู่ที่ประมาณร้อยละ 80 [1] ผู้วิจัยสรุปว่าสะพานฟันแบบดั้งเดิม สะพานฟันบนรากเทียม และครอบฟันบนรากเทียมเดี่ยว ควรเป็นทางเลือกแรก
ความหมายในทางปฏิบัติคือ ทั้งรากฟันเทียมและสะพานฟันแบบดั้งเดิมเป็นทางเลือกที่ทนทานพอๆ กัน การตัดสินใจจึงขึ้นกับปัจจัยอื่น เช่น สภาพฟันข้างเคียง กระดูก สุขภาพ ระยะเวลา และงบประมาณ มากกว่าความทนทานอย่างเดียว
สิ่งที่งานวิจัยยังบอกคือ ทั้งสองแบบมีภาวะแทรกซ้อนได้ระหว่างใช้งาน สะพานฟันมักมีปัญหาจากฟันหลักผุหรือซีเมนต์หลุด ส่วนรากฟันเทียมมีปัญหาจากเหงือกรอบรากเทียมอักเสบ สกรูหลวม หรือเซรามิกบิ่น การดูแลและการตรวจติดตามจึงสำคัญกับทุกแบบ อ่านวิธีดูแลที่ ดูแลรากฟันเทียมให้อยู่นาน และ สะพานฟันคืออะไร
คิดค่าใช้จ่ายระยะยาว
ราคาวันนี้ไม่ได้บอกค่าใช้จ่ายทั้งหมด ควรคิดถึงสิ่งที่จะเกิดขึ้นในอีกหลายปีข้างหน้าด้วย
- รากฟันเทียม ราคาเริ่มต้นสูงที่สุด แต่ไม่เกี่ยวข้องกับฟันข้างเคียง ค่าใช้จ่ายต่อเนื่องคือการตรวจและทำความสะอาดตามนัด บางครั้งอาจต้องเปลี่ยนครอบฟันในระยะยาว
- สะพานฟัน ราคาปานกลาง แต่ถ้าฟันหลักผุหรือต้องรักษาราก อาจต้องทำสะพานใหม่ทั้งชิ้น
- ฟันปลอมถอดได้ ราคาต่ำสุด แต่ต้องปรับหรือเสริมฐานเป็นระยะ และอาจต้องทำใหม่เมื่อเหงือกเปลี่ยนรูปหรือถอนฟันเพิ่ม
ไม่มีคำตอบเดียวว่าแบบไหนถูกที่สุดในระยะยาว ขึ้นกับสภาพช่องปากและการดูแลของแต่ละคน ทันตแพทย์ช่วยประเมินได้ว่าในกรณีของคุณ แต่ละแบบมีความเสี่ยงอะไรบ้าง
ถ้ามีโรคประจำตัว
โรคประจำตัวและยาบางชนิดมีผลต่อการเลือก โดยเฉพาะรากฟันเทียมซึ่งต้องผ่าตัดและอาศัยการหายของกระดูก เช่น เบาหวานที่คุมไม่ได้ การสูบบุหรี่ ยารักษาโรคกระดูกพรุนบางชนิด หรือเคยฉายรังสีบริเวณศีรษะและลำคอ ภาวะเหล่านี้ไม่ได้ห้ามทำเสมอไป แต่ต้องประเมินก่อน ในบางกรณีสะพานฟันหรือฟันปลอมอาจปลอดภัยกว่า อ่านรายละเอียดที่ ใครทำรากฟันเทียมได้บ้าง
ถ้ากระดูกไม่พอ
ถ้าถอนฟันไปนาน หรือฟันหลุดจากโรคปริทันต์ กระดูกตรงช่องว่างอาจยุบจนไม่พอสำหรับรากเทียม ทางเลือกคือปลูกกระดูกก่อนหรือพร้อมกับการฝังรากเทียม ใช้รากเทียมขนาดที่เหมาะ หรือเลือกสะพานฟันหรือฟันปลอมแทน อ่านเพิ่มที่ ปลูกกระดูกก่อนทำรากฟันเทียม
ถ้าฟันหายหลายซี่
บทความนี้เน้นกรณีฟันหาย 1 ซี่ ถ้าฟันหายหลายซี่ ทางเลือกจะเปลี่ยนไป
- ฟันหายหลายซี่ในหลายตำแหน่ง ฟันปลอมถอดได้บางส่วนชิ้นเดียวแทนได้ทั้งหมด อ่านเพิ่มที่ ฟันปลอมถอดได้บางส่วน
- ฟันหายหลายซี่ติดกัน อาจใช้สะพานฟันบนรากเทียม โดยใช้รากเทียมน้อยกว่าจำนวนฟันที่หาย
- ไม่มีฟันทั้งขากรรไกร ฟันปลอมทั้งปาก หรือฟันปลอมยึดรากเทียม อ่านเพิ่มที่ ฟันปลอมทั้งปาก และ ฟันปลอมยึดรากเทียม
ตัวอย่างสถานการณ์
ฟันกรามล่างหายไป 1 ซี่ ฟันข้างเคียงทั้งสองซี่ยังดี ไม่เคยอุด รากฟันเทียมมักเหมาะที่สุด เพราะไม่ต้องกรอฟันดีๆ
ฟันกรามหายไป 1 ซี่ ฟันข้างเคียงมีวัสดุอุดชิ้นใหญ่ทั้งสองซี่ สะพานฟันเป็นตัวเลือกที่ดี เพราะฟันข้างเคียงควรครอบอยู่แล้ว
ฟันหายหลายซี่ในขากรรไกรเดียวกัน งบจำกัด ฟันปลอมถอดได้ฐานโลหะ ใส่สบายกว่าฐานพลาสติก
ฟันหน้าหาย ต้องไปงานสำคัญในอีก 2 สัปดาห์ แต่อยากทำรากฟันเทียม ใส่ฟันปลอมชั่วคราวก่อน แล้วทำรากฟันเทียมตามแผน
ถอนฟันไปนานหลายปี ฟันข้างเคียงล้มเข้ามา อาจต้องจัดฟันให้ฟันข้างเคียงตั้งตรงก่อน หรือปลูกกระดูกเพิ่ม ทันตแพทย์จะประเมินจากเอกซเรย์
คำถามที่ควรถามทันตแพทย์ก่อนตัดสินใจ
- กระดูกของฉันพอสำหรับรากฟันเทียมไหม ต้องปลูกกระดูกเพิ่มหรือเปล่า
- ฟันข้างเคียงแข็งแรงพอสำหรับสะพานฟันไหม
- ค่าใช้จ่ายทั้งหมดรวมอะไรบ้าง ต้องจ่ายแยกค่าอะไร
- ต้องมาคลินิกกี่ครั้ง ใช้เวลารวมนานเท่าไหร่
- ระหว่างรอ จะมีฟันชั่วคราวใส่ไหม
- ต้องดูแลอย่างไร และต้องมาตรวจบ่อยแค่ไหน
คำถามที่พบบ่อย
รากฟันเทียมผ่าตัดเจ็บไหม ทำภายใต้ยาชาเฉพาะที่ ระหว่างทำไม่เจ็บ หลังผ่าตัดอาจปวดหรือบวมเล็กน้อย 2–3 วัน หลายคนบอกว่าน้อยกว่าผ่าฟันคุด
ถอนฟันแล้วต้องรอนานแค่ไหนถึงทำรากฟันเทียมได้ ขึ้นกับสภาพกระดูกและการติดเชื้อ บางกรณีฝังรากเทียมได้ทันทีหลังถอน บางกรณีต้องรอ 2–3 เดือน ทันตแพทย์จะประเมินจากเอกซเรย์
ผู้สูงอายุทำรากฟันเทียมได้ไหม ได้ อายุไม่ใช่ข้อห้าม สิ่งที่สำคัญคือสุขภาพโดยรวม ปริมาณกระดูก และการคุมโรคประจำตัว
รากฟันเทียมใช้ได้นานแค่ไหน ถ้าดูแลความสะอาดดีและมาตรวจตามนัด ใช้งานได้นานหลายปี สิ่งที่ทำให้รากเทียมล้มเหลวบ่อยคือเหงือกรอบรากเทียมอักเสบจากการทำความสะอาดไม่ดี และการสูบบุหรี่
ทุกแบบใช้ได้นานเท่ากันไหม ทุกแบบใช้ได้นานถ้าดูแลดี รากฟันเทียมและสะพานฟันต้องทำความสะอาดใต้และรอบๆ ทุกวัน ส่วนฟันปลอมถอดได้อาจต้องปรับหรือทำใหม่เมื่อเหงือกเปลี่ยนรูป
ใช้สิทธิประกันสังคมได้ไหม ฟันปลอมถอดได้เบิกประกันสังคมได้บางส่วน โดยสำรองจ่ายที่คลินิกก่อน แล้วนำใบเสร็จไปยื่นเบิกเอง [2] ส่วนรากฟันเทียม สะพานฟัน และครอบฟัน ใช้สิทธิประกันสังคมที่ Dental Vista ไม่ได้ อ่านเพิ่มที่ สิทธิทำฟันประกันสังคม 2569
ทำรากฟันเทียมแล้ว ใส่ฟันปลอมชั่วคราวระหว่างรอได้ไหม ได้ โดยเฉพาะฟันหน้า ทันตแพทย์จะออกแบบให้ไม่กดลงบนแผลรากเทียม อ่านขั้นตอนที่ ทำรากฟันเทียมมีขั้นตอนอย่างไร
ถ้าเลือกฟันปลอมไปก่อน ภายหลังเปลี่ยนเป็นรากฟันเทียมได้ไหม ได้ หลายคนเริ่มจากฟันปลอมถอดได้ แล้วทำรากฟันเทียมเมื่อพร้อม แต่ถ้ารอนานหลายปี กระดูกอาจยุบจนต้องปลูกกระดูก
ฟันหน้าหาย ควรเลือกแบบไหนเรื่องความสวยงาม ทั้งรากฟันเทียมและสะพานฟันให้ผลสวยงามได้ดี รากฟันเทียมในฟันหน้าต้องการกระดูกและเหงือกที่ดีเป็นพิเศษ ทันตแพทย์จะประเมินจากเส้นยิ้ม ระดับเหงือก และกระดูก
ไม่อยากผ่าตัดเลย มีทางเลือกไหม มี สะพานฟันและฟันปลอมถอดได้ไม่ต้องผ่าตัด
ปรึกษาเรื่องใส่ฟันที่ Dental Vista
คลินิกมีทันตแพทย์ด้านทันตกรรมประดิษฐ์ ทำได้ทั้งรากฟันเทียม สะพานฟัน ครอบฟัน และฟันปลอม ทันตแพทย์จะตรวจ เอกซเรย์ และเสนอทางเลือกพร้อมราคาให้เทียบก่อนตัดสินใจ ดูรายละเอียดที่ หน้ารากฟันเทียม และ หน้าฟันปลอม ครอบฟัน
