ใครทำรากฟันเทียมได้บ้าง เบาหวาน ความดัน สูบบุหรี่ กระดูกพรุน และผู้สูงอายุทำได้ไหม

คนที่ฟันหายส่วนใหญ่สามารถทำรากฟันเทียมได้ อายุไม่ใช่ข้อห้ามในตัวเอง ผู้สูงอายุที่สุขภาพดีก็ทำได้ สิ่งที่ทันตแพทย์ต้องประเมินคือ สุขภาพโดยรวม ยาที่ใช้ พฤติกรรม สภาพเหงือก และปริมาณกระดูก เพราะปัจจัยเหล่านี้มีผลต่อการหายของแผลและการยึดของรากเทียมกับกระดูก

บางภาวะไม่ได้ห้ามทำ แต่ต้องเตรียมตัวก่อน เช่น คุมเบาหวานให้ดี เลิกบุหรี่ หรือรักษาโรคเหงือก บางภาวะต้องปรึกษาแพทย์ประจำตัวร่วมด้วย บทความนี้รวบรวมภาวะที่พบบ่อย ว่าส่งผลอย่างไร และต้องทำอะไรก่อนทำรากฟันเทียม

ถ้ายังไม่แน่ใจว่าจะเลือกรากฟันเทียมหรือทางเลือกอื่น อ่าน ฟันหาย 1 ซี่ เลือกแบบไหนดี และขั้นตอนการทำที่ ทำรากฟันเทียมมีขั้นตอนอย่างไร

สิ่งที่ทำให้รากฟันเทียมสำเร็จ

รากฟันเทียมต้องการสามอย่าง

1. กระดูกที่เพียงพอและแข็งแรง ให้รากเทียมฝังอยู่ได้มั่นคง
2. ร่างกายที่หายแผลได้ดี ให้กระดูกงอกมายึดกับรากเทียมในช่วงหลายเดือนแรก
3. ช่องปากที่สะอาดและเหงือกที่แข็งแรง ให้รากเทียมอยู่ได้นานโดยไม่มีการอักเสบรอบราก

ภาวะใดก็ตามที่กระทบสามข้อนี้ ต้องได้รับการประเมินก่อน

ตารางสรุปภาวะที่พบบ่อย

ภาวะ	ผลต่อรากฟันเทียม	สิ่งที่ต้องทำ
สูบบุหรี่	เพิ่มโอกาสรากเทียมล้มเหลว ติดเชื้อ และกระดูกรอบรากละลาย	เลิกหรือลดบุหรี่ อย่างน้อยช่วงก่อนและหลังผ่าตัด
เบาหวานคุมได้ดี	ทำได้	คุมน้ำตาลต่อเนื่อง แจ้งค่าน้ำตาลสะสมล่าสุด
เบาหวานคุมไม่ได้	แผลหายช้า ติดเชื้อง่าย	คุมน้ำตาลให้ดีก่อน ร่วมกับแพทย์ประจำตัว
ความดันโลหิตสูง	ทำได้ถ้าคุมได้	กินยาตามปกติ วัดความดันก่อนทำ
ยาละลายลิ่มเลือด	เลือดออกมากขึ้นระหว่างผ่าตัด	แจ้งทันตแพทย์ ส่วนใหญ่ไม่ต้องหยุดยาเอง ห้ามหยุดยาโดยไม่ปรึกษาแพทย์
ยารักษาโรคกระดูกพรุนบางชนิด	เสี่ยงภาวะกระดูกขากรรไกรตายจากยา	แจ้งชื่อยา ระยะเวลาที่ใช้ และวิธีให้ยา
เคยฉายรังสีบริเวณศีรษะและลำคอ	กระดูกหายแผลยาก	ต้องประเมินร่วมกับแพทย์ผู้รักษา
โรคเหงือกที่ยังไม่รักษา	เสี่ยงเหงือกรอบรากเทียมอักเสบ	รักษาโรคเหงือกให้คงที่ก่อน
นอนกัดฟัน	แรงมากเกินอาจทำให้สกรูหลวมหรือครอบบิ่น	ใส่เฝือกสบฟันตอนนอนหลังใส่ฟัน
ตั้งครรภ์	ไม่ใช่ช่วงที่เหมาะกับการรักษาที่เลือกได้	เลื่อนไปหลังคลอด
เด็กและวัยรุ่นที่กระดูกยังเติบโต	รากเทียมไม่เคลื่อนตามการเติบโตของขากรรไกร	รอจนกระดูกหยุดเติบโต

การสูบบุหรี่

การสูบบุหรี่เป็นปัจจัยเสี่ยงที่ชัดเจนที่สุดที่คนไข้ควบคุมเองได้ งานทบทวนวรรณกรรมและการวิเคราะห์อภิมานของ Chrcanovic และคณะปี 2015 รวบรวมการศึกษา 107 เรื่อง พบว่ารากเทียมในผู้สูบบุหรี่ล้มเหลวประมาณร้อยละ 6.35 เทียบกับร้อยละ 3.18 ในผู้ไม่สูบ หรือประมาณ 2 เท่า และการสูบบุหรี่ยังเพิ่มการติดเชื้อหลังผ่าตัดและการละลายของกระดูกรอบรากเทียม [1]

สาเหตุคือนิโคตินและสารในควันบุหรี่ทำให้หลอดเลือดหดตัว เลือดไปเลี้ยงเหงือกและกระดูกน้อยลง แผลจึงหายช้า และภูมิต้านทานในช่องปากลดลง

ต้องเลิกบุหรี่ไหม

ดีที่สุดคือเลิก ถ้ายังเลิกไม่ได้ อย่างน้อยควรงดในช่วงก่อนและหลังผ่าตัดตามที่ทันตแพทย์แนะนำ บุหรี่ไฟฟ้าก็ยังมีนิโคติน จึงไม่ใช่ทางออกที่ปลอดภัยสำหรับแผลผ่าตัด ถ้าต้องการความช่วยเหลือในการเลิกบุหรี่ ปรึกษาแพทย์หรือสายด่วนเลิกบุหรี่ 1600

เบาหวาน

ระดับน้ำตาลในเลือดที่สูงต่อเนื่องทำให้แผลหายช้า ภูมิต้านทานต่อเชื้อลดลง และกระดูกสร้างตัวช้ากว่าปกติ ผู้ที่เป็นเบาหวานยังมีแนวโน้มเป็นโรคเหงือกมากกว่าคนทั่วไป อ่านความเชื่อมโยงนี้ที่ โรคเหงือกกับเบาหวาน ตั้งครรภ์ และโรคหัวใจ

ข่าวดีคือผู้ที่เป็นเบาหวานและคุมน้ำตาลได้ดี ทำรากฟันเทียมได้ สิ่งที่ควรทำ

• นำผลตรวจน้ำตาลสะสมล่าสุดมาให้ทันตแพทย์ดู
• กินยาและฉีดอินซูลินตามปกติ กินอาหารก่อนมาผ่าตัด เพื่อไม่ให้น้ำตาลต่ำ
• ดูแลความสะอาดช่องปากอย่างเข้มงวด และมาตรวจรากเทียมสม่ำเสมอตลอดไป

ถ้าน้ำตาลยังคุมไม่ได้ ทันตแพทย์มักแนะนำให้คุมให้ดีก่อนร่วมกับแพทย์ประจำตัว ระหว่างนั้นอาจใช้ฟันปลอมชั่วคราว

ยารักษาโรคกระดูกพรุนและยาบางชนิด

ยาบางกลุ่มที่ใช้รักษาโรคกระดูกพรุนหรือมะเร็งที่ลามไปกระดูก เกี่ยวข้องกับภาวะที่พบได้ไม่บ่อยแต่รุนแรง คือ กระดูกขากรรไกรตายจากยา ซึ่งกระดูกขากรรไกรที่ถูกผ่าตัดหรือถอนฟันไม่หาย และโผล่ออกมาในช่องปาก ความเสี่ยงขึ้นกับชนิดยา ขนาด วิธีให้ยา และระยะเวลาที่ใช้ ผู้ที่ได้รับยาขนาดสูงทางหลอดเลือดเพื่อรักษามะเร็งมีความเสี่ยงสูงกว่าผู้ที่กินยาขนาดปกติเพื่อรักษาโรคกระดูกพรุนอย่างชัดเจน [2]

สิ่งที่ต้องทำ

• แจ้งชื่อยาทุกตัว รวมถึงยาฉีดปีละครั้งหรือทุก 6 เดือน ที่หลายคนลืมว่าเป็นยา
• บอกระยะเวลาที่ใช้ยา
• อย่าหยุดยาเอง การตัดสินใจเรื่องยาต้องทำร่วมกับแพทย์ผู้สั่งยา

ทันตแพทย์จะประเมินความเสี่ยงเป็นรายกรณี บางรายอาจแนะนำทางเลือกที่ไม่ต้องผ่าตัดกระดูก เช่น สะพานฟันหรือฟันปลอม อ่านเพิ่มที่ ถอนฟันได้ไหม ถ้ามีโรคประจำตัว

ยาละลายลิ่มเลือด

ผู้ที่กินยาละลายลิ่มเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด ส่วนใหญ่ทำหัตถการในช่องปากได้โดยไม่ต้องหยุดยา แต่ต้องแจ้งทันตแพทย์ล่วงหน้า เพื่อวางแผนการห้ามเลือดและนัดเวลาที่เหมาะสม การหยุดยาเองอาจเสี่ยงต่อลิ่มเลือดอุดตันซึ่งอันตรายกว่า [3]

โรคเหงือก

ผู้ที่เคยเป็นโรคปริทันต์ทำรากฟันเทียมได้ แต่ต้องรักษาโรคเหงือกให้คงที่ก่อน และดูแลต่อเนื่องหลังทำ เพราะเชื้อที่ทำให้เกิดโรคเหงือกสามารถทำให้เนื้อเยื่อรอบรากเทียมอักเสบได้เช่นกัน ภาวะนี้เรียกว่ารากเทียมอักเสบ ซึ่งอาจทำให้กระดูกรอบรากละลายจนรากเทียมหลุด อ่านเพิ่มที่ ดูแลรากฟันเทียมให้อยู่นาน และ โรคปริทันต์คืออะไร

ปริมาณกระดูก

แม้สุขภาพดีทุกอย่าง ถ้ากระดูกตรงตำแหน่งที่จะฝังบางหรือเตี้ยเกินไป ก็ต้องเตรียมเพิ่ม สาเหตุที่พบบ่อยคือ

• ถอนฟันไปนานหลายปี กระดูกยุบตัว
• ฟันหลุดจากโรคปริทันต์ ซึ่งทำลายกระดูกไปก่อนแล้ว
• ฟันบนด้านหลังใกล้โพรงอากาศข้างจมูก
• อุบัติเหตุหรือการติดเชื้อรุนแรง

ทางเลือกคือปลูกกระดูก ใช้รากเทียมที่สั้นหรือเล็กลง หรือเลือกฟันทดแทนแบบอื่น อ่านรายละเอียดที่ ปลูกกระดูกก่อนทำรากฟันเทียม

ผู้สูงอายุ

อายุมากไม่ได้ทำให้รากเทียมยึดกับกระดูกไม่ได้ ผู้สูงอายุหลายคนได้ประโยชน์มากจากรากฟันเทียม โดยเฉพาะผู้ที่ใส่ฟันปลอมทั้งปากล่างแล้วหลวม การใช้รากเทียม 2 ตัวช่วยยึดฟันปลอมล่างช่วยให้เคี้ยวได้ดีขึ้นมาก อ่านเพิ่มที่ ฟันปลอมยึดรากเทียม

สิ่งที่ต้องคิดเพิ่มสำหรับผู้สูงอายุ คือ ความสามารถในการทำความสะอาดรอบรากเทียมในระยะยาว เช่น ถ้ามือไม่ค่อยถนัดหรือต้องมีผู้ดูแล การออกแบบฟันที่ถอดล้างได้ง่ายอาจเหมาะกว่า

วัยรุ่น

รากเทียมยึดแน่นกับกระดูกและไม่เคลื่อนที่ ส่วนฟันธรรมชาติและขากรรไกรยังเติบโตและเคลื่อนต่อไปในวัยรุ่น ถ้าฝังรากเทียมเร็วเกินไป เมื่อโตขึ้นฟันบนรากเทียมอาจดูสั้นหรือจมกว่าฟันข้างเคียง โดยทั่วไปจึงรอให้การเติบโตของขากรรไกรเสร็จสิ้นก่อน ระหว่างนั้นอาจใช้ฟันปลอมชิ้นเล็กหรือฟันติดกับฟันข้างเคียงแบบชั่วคราว

โรคและภาวะอื่นที่ควรแจ้ง

• โรคกระดูกพรุน โดยตัวโรคเองมักไม่ใช่ข้อห้าม สิ่งที่สำคัญกว่าคือยาที่ใช้รักษา
• โรคภูมิคุ้มกันและยากดภูมิ เช่น ยาสเตียรอยด์ระยะยาว หรือยาหลังปลูกถ่ายอวัยวะ ทำให้แผลหายช้าและติดเชื้อง่าย ต้องประเมินร่วมกับแพทย์
• โรคไตเรื้อรัง ต้องแจ้งเพื่อปรับการใช้ยาบางชนิด และวางแผนวันทำให้เหมาะกับการฟอกไต
• โรคเลือดหรือเกล็ดเลือดต่ำ ต้องประเมินเรื่องการห้ามเลือด
• ปากแห้ง จากยาหรือโรค ทำให้คราบสะสมง่าย ต้องดูแลความสะอาดมากขึ้น
• ภาวะที่ทำให้ทำความสะอาดช่องปากเองได้ยาก เช่น มือสั่นหรือข้ออักเสบ ควรวางแผนการออกแบบฟันให้ทำความสะอาดง่าย

การแจ้งข้อมูลครบถ้วนไม่ได้ทำให้ถูกปฏิเสธการรักษาเสมอไป แต่ช่วยให้ทันตแพทย์วางแผนได้ปลอดภัยที่สุด

เตรียมตัวก่อนมาปรึกษา

• รายชื่อยาที่ใช้ทั้งหมด รวมถึงอาหารเสริมและยาฉีด
• ผลตรวจเลือดล่าสุด ถ้ามีโรคประจำตัว
• ประวัติการรักษาหรือฉายรังสีที่ผ่านมา
• ภาพเอกซเรย์เดิม ถ้ามี
• คำถามที่อยากถาม เช่น ระยะเวลา ค่าใช้จ่ายรวม และทางเลือกอื่น

ความเชื่อที่ไม่ถูกต้อง

"เป็นเบาหวานทำรากฟันเทียมไม่ได้" ผู้ที่คุมน้ำตาลได้ดีทำได้ ต้องดูแลความสะอาดและตรวจติดตามสม่ำเสมอ

"กินยาละลายลิ่มเลือดต้องหยุดยาก่อนทำฟันเสมอ" ส่วนใหญ่ไม่ต้องหยุด และไม่ควรหยุดเองโดยไม่ปรึกษาแพทย์ [3]

"สูบบุหรี่แค่วันละไม่กี่มวนไม่เป็นไร" การสูบบุหรี่เพิ่มความเสี่ยงรากเทียมล้มเหลว ยิ่งสูบมากยิ่งเสี่ยงมาก [1]

"ผู้สูงอายุไม่ควรทำเพราะไม่คุ้ม" ผู้สูงอายุหลายคนได้ประโยชน์จากการเคี้ยวที่ดีขึ้นและคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น

คำถามที่พบบ่อย

เป็นโรคหัวใจทำรากฟันเทียมได้ไหม ส่วนใหญ่ทำได้ ต้องแจ้งโรคและยาที่ใช้ ทันตแพทย์อาจปรึกษาแพทย์โรคหัวใจในบางกรณี เช่น เพิ่งมีอาการหัวใจขาดเลือดหรือใส่ลิ้นหัวใจเทียม

เคยทำรากเทียมแล้วล้มเหลว ทำใหม่ได้ไหม หลายกรณีทำได้หลังกระดูกหาย ทันตแพทย์จะหาสาเหตุของความล้มเหลวก่อน เช่น การติดเชื้อ บุหรี่ หรือแรงบดเคี้ยว

แพ้โลหะทำได้ไหม การแพ้ไทเทเนียมพบน้อยมาก ถ้ามีประวัติแพ้โลหะ ควรแจ้งทันตแพทย์เพื่อพิจารณาทางเลือก

อายุเท่าไหร่ถึงทำได้ ไม่มีอายุสูงสุด ส่วนอายุต่ำสุดขึ้นกับว่าการเติบโตของขากรรไกรเสร็จสิ้นหรือยัง ทันตแพทย์ประเมินเป็นรายคน

ดื่มแอลกอฮอล์มีผลไหม การดื่มหนักทำให้แผลหายช้าและดูแลช่องปากได้ไม่ดี ควรงดในช่วงก่อนและหลังผ่าตัด และแจ้งทันตแพทย์ตามจริง

เคยเป็นมะเร็งในช่องปากหรือลำคอ ทำได้ไหม ขึ้นกับการรักษาที่ได้รับ โดยเฉพาะการฉายรังสีบริเวณขากรรไกร ต้องประเมินร่วมกับแพทย์ผู้รักษา บางกรณีทำได้ด้วยการเตรียมพิเศษ

ปรึกษาเรื่องรากฟันเทียมที่ Dental Vista

ทันตแพทย์จะซักประวัติ ตรวจช่องปาก เอกซเรย์ และประเมินว่าคุณเหมาะกับรากฟันเทียมหรือไม่ พร้อมทางเลือกอื่นถ้ายังไม่พร้อม ราคารากฟันเทียมพร้อมครอบฟัน 50,000 บาทต่อซี่ ดูรายละเอียดที่ หน้ารากฟันเทียม

อ้างอิง

1. Chrcanovic BR, Albrektsson T, Wennerberg A. Smoking and dental implants: a systematic review and meta-analysis. Journal of Dentistry. 2015;43(5):487–498. PubMed
2. Ruggiero SL, Dodson TB, Aghaloo T, Carlson ER, Ward BB, Kademani D. American Association of Oral and Maxillofacial Surgeons' position paper on medication-related osteonecrosis of the jaws—2022 update. Journal of Oral and Maxillofacial Surgery. 2022;80(5):920–943. AAOMS
3. Scottish Dental Clinical Effectiveness Programme (SDCEP). Management of Dental Patients Taking Anticoagulants or Antiplatelet Drugs. 2nd ed. 2022. SDCEP