ผู้ที่ใส่ฟันปลอมทั้งปาก โดยเฉพาะ ฟันปลอมล่าง มักเจอปัญหาเดียวกัน คือฟันปลอมหลวม ขยับเวลาพูดหรือเคี้ยว เศษอาหารเข้าใต้ฐาน กดเจ็บเหงือก และไม่กล้ากินอาหารบางอย่าง สาเหตุหลักคือฟันปลอมล่างมีพื้นที่ให้ยึดน้อย และมีลิ้นกับกล้ามเนื้อรอบปากคอยดันอยู่ตลอด เมื่อกระดูกขากรรไกรยุบลงตามเวลา ฟันปลอมยิ่งหลวมมากขึ้น
ทางแก้ที่มีหลักฐานรองรับชัดเจนคือ ฟันปลอมยึดรากเทียม ซึ่งใช้รากเทียมจำนวนน้อย มักเป็น 2 ตัวในขากรรไกรล่าง เป็นหลักให้ฟันปลอมล็อกเข้าไป ฟันปลอมยังถอดล้างได้เหมือนเดิม แต่แน่นขึ้นมาก ในปี 2002 ที่ประชุมผู้เชี่ยวชาญที่มหาวิทยาลัย McGill ประเทศแคนาดา ได้ออกแถลงการณ์ว่าฟันปลอมล่างที่ยึดด้วยรากเทียม 2 ตัว ควรเป็นทางเลือกแรกสำหรับผู้ที่ไม่มีฟันในขากรรไกรล่าง [1] และในปี 2009 สมาคมทันตกรรมประดิษฐ์ของสหราชอาณาจักรได้ออกแถลงการณ์ยืนยันแนวคิดเดียวกัน [2]
บทความนี้อธิบายว่าฟันปลอมยึดรากเทียมทำงานอย่างไร เหมาะกับใคร ขั้นตอน และการดูแล
ทำไมฟันปลอมล่างถึงหลวมกว่าฟันปลอมบน
| ฟันปลอมบน | ฟันปลอมล่าง | |
|---|---|---|
| พื้นที่รองรับ | เพดานปากกว้าง ช่วยดูดยึด | สันเหงือกแคบเป็นรูปเกือกม้า |
| แรงดูดยึด | ดีกว่า เพราะขอบปิดสนิทรอบเพดาน | น้อยกว่า |
| สิ่งที่รบกวน | กล้ามเนื้อแก้มและริมฝีปาก | ลิ้นที่ขยับตลอดเวลา และพื้นปาก |
| การยุบของกระดูก | ยุบได้ | มักยุบมากกว่าเมื่อเวลาผ่านไป |
ผู้ใส่ฟันปลอมหลายคนจึงบอกว่าฟันปลอมบนพอใช้ได้ แต่ฟันปลอมล่างเป็นปัญหาตลอด
ฟันปลอมยึดรากเทียมทำงานอย่างไร
- ทันตแพทย์ฝังรากเทียมในขากรรไกร ส่วนใหญ่ 2 ตัวบริเวณด้านหน้าของขากรรไกรล่าง ซึ่งเป็นตำแหน่งที่กระดูกมักแน่นและห่างจากเส้นประสาท
- บนรากเทียมแต่ละตัวมีหัวยึดเล็กๆ โผล่พ้นเหงือก
- ด้านในฐานฟันปลอมมีชิ้นส่วนที่จับคู่กับหัวยึด เมื่อกดฟันปลอมลง จะล็อกเข้ากับหัวยึดเหมือนกระดุมแป๊ก
- เวลาถอดล้าง ดึงฟันปลอมขึ้นตามแนว ฟันปลอมจะหลุดออกจากหัวยึด
หัวยึดมีหลายแบบ เช่น แบบกระดุม แบบแม่เหล็ก หรือแบบคานเชื่อมระหว่างรากเทียม ทันตแพทย์เลือกตามตำแหน่งรากเทียม พื้นที่ในช่องปาก และความสามารถในการถอดใส่ของคนไข้
เปรียบเทียบกับทางเลือกอื่น
| ฟันปลอมทั้งปากธรรมดา | ฟันปลอมยึดรากเทียม | ฟันติดแน่นบนรากเทียมทั้งปาก | |
|---|---|---|---|
| จำนวนรากเทียม | ไม่มี | มัก 2 ตัวในขากรรไกรล่าง | มัก 4 ตัวขึ้นไป |
| ถอดได้ไหม | ถอดได้ | ถอดได้ | คนไข้ถอดเองไม่ได้ |
| ความแน่น | ขึ้นกับสันเหงือก | แน่นขึ้นมาก | แน่นที่สุด |
| การเคี้ยว | น้อยที่สุด | ดีขึ้นชัดเจน | ใกล้ฟันจริงที่สุด |
| ต้องผ่าตัด | ไม่ต้อง | ผ่าตัดเล็ก | ผ่าตัดมากกว่า และมักต้องการกระดูกมากกว่า |
| ทำความสะอาด | ถอดล้าง | ถอดล้าง และแปรงหัวยึด | ต้องทำความสะอาดใต้ฟันด้วยอุปกรณ์พิเศษ |
| ค่าใช้จ่าย | ต่ำสุด | ปานกลาง | สูงสุด |
สำหรับหลายคน ฟันปลอมยึดรากเทียมคือจุดสมดุลระหว่างความแน่น ค่าใช้จ่าย และความง่ายในการทำความสะอาด
เหมาะกับใคร
- ผู้ที่ไม่มีฟันในขากรรไกรล่างและฟันปลอมล่างหลวม
- ผู้ที่เคี้ยวอาหารได้น้อยจนต้องเลือกกินแต่อาหารอ่อน
- ผู้ที่ไม่มั่นใจเวลาพูด หัวเราะ หรือกินข้าวกับคนอื่น เพราะกลัวฟันปลอมหลุด
- ผู้ที่สันเหงือกล่างยุบมากจนฟันปลอมธรรมดาไม่ค่อยยึด
- ผู้ที่ยังมีฟันธรรมชาติเหลือน้อยซี่และกำลังจะต้องถอน ซึ่งทันตแพทย์วางแผนล่วงหน้าได้
ข้อควรพิจารณาเหมือนการทำรากฟันเทียมทั่วไป คือ สุขภาพโดยรวม ยาที่ใช้ การสูบบุหรี่ และปริมาณกระดูก อ่านเพิ่มที่ ใครทำรากฟันเทียมได้บ้าง
ขากรรไกรบนล่ะ
ฟันปลอมบนส่วนใหญ่ยึดได้ดีพอด้วยเพดานปาก จึงไม่ค่อยจำเป็นต้องใช้รากเทียมช่วย ถ้าฟันปลอมบนหลวมมากหรือคนไข้ไม่ต้องการให้ฐานคลุมเพดาน อาจใช้รากเทียมช่วยได้ แต่มักต้องใช้รากเทียมมากกว่า 2 ตัว เพราะกระดูกขากรรไกรบนนิ่มกว่า
ขั้นตอนการทำ
- ตรวจและวางแผน ประเมินฟันปลอมเดิม สันเหงือก การสบฟัน และเอกซเรย์ดูกระดูกบริเวณด้านหน้าขากรรไกรล่าง
- ทำฟันปลอมชุดใหม่หรือปรับชุดเดิม ถ้าฟันปลอมเดิมเก่าหรือไม่พอดี มักทำชุดใหม่ก่อน เพื่อให้ตำแหน่งฟันและการสบถูกต้อง แล้วใช้เป็นแนวทางในการวางรากเทียม
- ฝังรากเทียม ผ่าตัดเล็กภายใต้ยาชาเฉพาะที่ อ่านรายละเอียดที่ ทำรากฟันเทียมมีขั้นตอนอย่างไร
- ช่วงรอกระดูกยึด ทันตแพทย์จะกรอและเสริมฐานฟันปลอมด้านในบริเวณรากเทียม เพื่อให้ใส่ได้ระหว่างรอโดยไม่กดแผล
- ต่อหัวยึดและติดชิ้นส่วนในฟันปลอม เมื่อรากเทียมยึดกับกระดูกแล้ว
- สอนการถอดใส่และการทำความสะอาด
- นัดตรวจติดตาม ปรับฐานฟันปลอม และเปลี่ยนชิ้นส่วนที่สึก
หลังใส่ ต้องปรับตัวไหม
ผู้ที่เคยใส่ฟันปลอมธรรมดามาก่อน ส่วนใหญ่ปรับตัวได้เร็ว เพราะรูปร่างฟันปลอมคล้ายเดิม แต่แน่นขึ้น ช่วงแรกอาจต้องฝึกถอดใส่ให้ตรงแนว ไม่ใช้ฟันกัดดันฟันปลอมเข้าที่ เพราะอาจทำให้ชิ้นส่วนสึกหรือเสียหาย
หลายคนพบว่ากินอาหารได้หลากหลายขึ้น เช่น ผัก ผลไม้ และเนื้อสัตว์ที่เคยเลี่ยง ความมั่นใจเวลาพูดและยิ้มดีขึ้น
การดูแลประจำวัน
ดูแลฟันปลอม
- ถอดล้างหลังอาหาร แปรงทุกด้านด้วยแปรงสำหรับฟันปลอม
- แช่น้ำเปล่าหรือน้ำยาแช่ฟันปลอมตามคำแนะนำ เมื่อถอดออกตอนกลางคืน
- ไม่ใช้น้ำร้อนจัดล้างหรือแช่ เพราะฐานพลาสติกอาจบิดเบี้ยว [3]
อ่านวิธีดูแลละเอียดที่ ดูแลฟันปลอมอย่างไร
ดูแลหัวยึดและเหงือกรอบรากเทียม
- แปรงหัวยึดทุกด้านเบาๆ ด้วยแปรงขนนุ่ม วันละอย่างน้อย 2 ครั้ง
- สังเกตเหงือกรอบหัวยึด ถ้าแดง บวม หรือมีเลือดออก ให้มาตรวจ
- เหงือกรอบรากเทียมอักเสบได้เช่นเดียวกับรากเทียมเดี่ยว อ่านเพิ่มที่ ดูแลรากฟันเทียมให้อยู่นาน
ถอดตอนนอนไหม
โดยทั่วไปแนะนำให้ถอดฟันปลอมตอนนอน เพื่อให้เหงือกได้พัก และลดการสะสมของเชื้อราและแบคทีเรียใต้ฐานฟันปลอม [3] ถ้ามีเหตุผลเฉพาะที่ต้องใส่นอน ให้ปรึกษาทันตแพทย์
ชิ้นส่วนที่ต้องเปลี่ยนตามเวลา
ชิ้นส่วนยึดในฐานฟันปลอมจะค่อยๆ สึกตามการถอดใส่ เมื่อรู้สึกว่าฟันปลอมไม่แน่นเท่าเดิม ทันตแพทย์เปลี่ยนชิ้นส่วนเหล่านี้ได้ในการนัดสั้นๆ นอกจากนี้สันเหงือกยังเปลี่ยนรูปช้าๆ ตามเวลา จึงอาจต้องเสริมฐานฟันปลอมเป็นระยะ การนัดตรวจปีละครั้งเป็นอย่างน้อยช่วยให้ปรับได้ก่อนเกิดปัญหา
ชนิดของหัวยึด
| ชนิด | ลักษณะ | ข้อดี | ข้อควรรู้ |
|---|---|---|---|
| แบบกระดุม | หัวกลมบนรากเทียมแต่ละตัว ล็อกกับชิ้นยางหรือพลาสติกในฟันปลอม | ทำความสะอาดง่าย เปลี่ยนชิ้นยึดง่าย | ชิ้นยึดสึกตามเวลา ต้องเปลี่ยนเป็นระยะ |
| แบบแม่เหล็ก | แม่เหล็กในฟันปลอมดูดกับหัวโลหะบนรากเทียม | ถอดใส่ง่าย เหมาะกับคนที่มือไม่ถนัด | แรงยึดน้อยกว่าแบบอื่น |
| แบบคาน | คานโลหะเชื่อมรากเทียมเข้าด้วยกัน ฟันปลอมเกาะกับคาน | กระจายแรงดี แน่น | ทำความสะอาดใต้คานยากกว่า ราคาสูงกว่า |
ทันตแพทย์จะเลือกให้เหมาะกับตำแหน่งรากเทียม ช่องว่างระหว่างขากรรไกร และความสามารถในการทำความสะอาด
ถ้ายังมีฟันเหลือบางซี่
ผู้ที่ยังมีฟันธรรมชาติล่างเหลืออยู่ไม่กี่ซี่และฟันเหล่านั้นโยกหรือผุมาก บางครั้งทันตแพทย์อาจวางแผนถอนฟันที่เก็บไม่ได้ แล้วทำฟันปลอมทั้งปากที่ยึดด้วยรากเทียม ส่วนฟันที่ยังแข็งแรงอาจเก็บไว้เป็นหลักช่วยยึดฟันปลอมได้เช่นกัน การวางแผนล่วงหน้าก่อนถอนช่วยให้ไม่ต้องอยู่โดยไม่มีฟัน และทำงานต่อเนื่องกันได้
ความเชื่อที่ไม่ถูกต้อง
"ต้องฝังรากเทียมหลายตัวถึงจะช่วยได้" สำหรับขากรรไกรล่าง รากเทียม 2 ตัวช่วยให้ฟันปลอมแน่นขึ้นได้ชัดเจน และเป็นแนวทางที่ได้รับการยอมรับ [1] [2]
"อายุมากแล้ว ไม่คุ้มทำ" ผู้สูงอายุจำนวนมากได้ประโยชน์จากการเคี้ยวที่ดีขึ้นและความมั่นใจที่ดีขึ้น อายุไม่ใช่ข้อห้าม
"ใส่ฟันปลอมยึดรากเทียมแล้วไม่ต้องถอดล้าง" ยังต้องถอดล้างทุกวัน และแปรงหัวยึดด้วย
"ใช้กาวติดฟันปลอมไปเรื่อยๆ ก็พอ" กาวช่วยได้ในบางคน แต่ถ้าฟันปลอมหลวมมาก การใช้กาวปริมาณมากต่อเนื่องไม่ได้แก้ปัญหาสันเหงือกที่ยุบ ควรให้ทันตแพทย์ตรวจ [3]
คำถามที่พบบ่อย
ใช้ฟันปลอมชุดเดิมได้ไหม ถ้าฟันปลอมเดิมยังพอดีและอยู่ในสภาพดี บางกรณีดัดแปลงใช้ได้ ถ้าเก่าหรือสึกมาก มักทำชุดใหม่
ระหว่างรอกระดูกยึด ใส่ฟันปลอมได้ไหม ได้ ทันตแพทย์จะปรับฐานฟันปลอมไม่ให้กดบนรากเทียม
หัวยึดหลุดหรือหลวมทำอย่างไร เก็บชิ้นส่วนไว้ แล้วนัดคลินิก ไม่ควรพยายามขันเอง
ฟันปลอมยึดรากเทียมแน่นเท่าฟันติดแน่นไหม แน่นขึ้นมากเมื่อเทียบกับฟันปลอมธรรมดา แต่ยังขยับได้เล็กน้อยเมื่อเทียบกับฟันติดแน่นบนรากเทียม
ใช้สิทธิประกันสังคมได้ไหม Dental Vista ไม่รับเคสรากฟันเทียมด้วยสิทธิประกันสังคม ส่วนฟันปลอมถอดได้ทั้งปากเบิกประกันสังคมได้บางส่วน โดยสำรองจ่ายที่คลินิกก่อนแล้วนำใบเสร็จไปยื่นเบิกเอง ตามข้อมูลที่เผยแพร่ สิทธิรากฟันเทียมของประกันสังคมมีเฉพาะผู้สูญเสียฟันทั้งปากที่ใส่ฟันเทียมถอดได้ไม่ได้และเข้าเกณฑ์ทางการแพทย์ อ่านเพิ่มที่ สิทธิทำฟันประกันสังคม 2569
ถอดใส่เองยากไหม ช่วงแรกต้องฝึก เมื่อชินแล้วส่วนใหญ่ถอดใส่ได้ง่าย ถ้ามือไม่ถนัด ทันตแพทย์อาจเลือกหัวยึดที่ถอดใส่ง่ายกว่า
ต้องมาตรวจบ่อยแค่ไหน อย่างน้อยปีละครั้ง หรือถี่กว่าตามที่ทันตแพทย์แนะนำ เพื่อตรวจเหงือกรอบรากเทียม ชิ้นส่วนยึด และความพอดีของฐาน
ฟันปลอมบนต้องใช้รากเทียมด้วยไหม ส่วนใหญ่ไม่จำเป็น เพราะฟันปลอมบนยึดด้วยเพดานได้ดีกว่า ทันตแพทย์จะประเมินเป็นรายกรณี
ฟันปลอมยึดรากเทียมใส่นอนได้ไหม โดยทั่วไปแนะนำให้ถอดตอนนอน เพื่อให้เหงือกได้พักและทำความสะอาดฟันปลอมกับหัวยึด ถ้ามีเหตุผลเฉพาะ ปรึกษาทันตแพทย์
ชิ้นยึดในฟันปลอมต้องเปลี่ยนบ่อยแค่ไหน ขึ้นกับชนิดหัวยึดและความถี่ในการถอดใส่ เมื่อฟันปลอมเริ่มหลวมกว่าเดิม ให้มาเปลี่ยน ใช้เวลาไม่นาน
ถ้ารากเทียมตัวใดตัวหนึ่งมีปัญหา ฟันปลอมใช้ต่อได้ไหม ฟันปลอมยังใส่ได้เหมือนฟันปลอมธรรมดา แต่จะแน่นน้อยลง ทันตแพทย์จะตรวจและวางแผนแก้ไขรากเทียมตัวนั้น
ปรึกษาที่ Dental Vista
คลินิกมีทันตแพทย์ด้านทันตกรรมประดิษฐ์ ทำได้ทั้งฟันปลอมทั้งปากและรากฟันเทียม ทันตแพทย์จะประเมินฟันปลอมเดิมและกระดูก แล้วแจ้งแผนการรักษาพร้อมค่าใช้จ่ายทั้งหมดก่อนเริ่ม ฟันปลอมถอดได้ทั้งปาก 22,000 บาท รากฟันเทียมพร้อมครอบฟัน 50,000 บาทต่อซี่ ส่วนราคาฟันปลอมยึดรากเทียมขึ้นกับจำนวนรากเทียมและชนิดหัวยึด ดูรายละเอียดที่ หน้ารากฟันเทียม และ หน้าฟันปลอม ครอบฟัน
อ้างอิง
- The McGill consensus statement on overdentures. Mandibular two-implant overdentures as first choice standard of care for edentulous patients. Gerodontology. 2002;19(1):3–4. PubMed
- Mandibular two implant-supported overdentures as the first choice standard of care for edentulous patients—the York Consensus Statement. British Dental Journal. 2009;207(4):185–186. Nature
- Felton D, Cooper L, Duqum I, et al. Evidence-based guidelines for the care and maintenance of complete dentures: a publication of the American College of Prosthodontists. Journal of Prosthodontics. 2011;20(Suppl 1):S1–S12. PubMed
