ฟันปลอมทั้งปาก คือฟันปลอมถอดได้ที่ใช้แทนฟันทั้งหมดในขากรรไกรบน ขากรรไกรล่าง หรือทั้งสองขากรรไกร ฟันปลอมทั้งปากไม่มีฟันธรรมชาติให้เกาะ จึง ยึดอยู่ได้ด้วยการแนบสนิทกับสันเหงือกและเพดาน แรงดูดของน้ำลาย และกล้ามเนื้อรอบปากที่ช่วยประคอง
ฟันปลอมทั้งปากที่ทำดีช่วยให้เคี้ยวอาหารได้ พูดชัดขึ้น และช่วยรองรับริมฝีปากกับแก้มไม่ให้ดูยุบ แต่ต้องเข้าใจว่าฟันปลอมทั้งปากไม่เหมือนฟันธรรมชาติ แรงเคี้ยวน้อยกว่า และต้องใช้เวลาปรับตัว ความคาดหวังที่ตรงกับความจริงช่วยให้ปรับตัวได้ง่ายขึ้นมาก บทความนี้อธิบายขั้นตอนการทำ ช่วงปรับตัว และการดูแลระยะยาว
ฟันปลอมทั้งปากทำมาจากอะไร
- ฐานฟันปลอม ทำจากพลาสติกสีชมพูที่เลียนแบบเหงือก บางกรณีเสริมโครงโลหะเพื่อความแข็งแรง
- ฟันเทียม ทำจากพลาสติกชนิดแข็งหรือวัสดุอื่น เลือกสี ขนาด และรูปร่างให้เหมาะกับใบหน้า
ฟันปลอมบนมีฐานคลุมเพดาน ส่วนฟันปลอมล่างเป็นรูปเกือกม้า เว้นที่ให้ลิ้น
ขั้นตอนการทำ
ฟันปลอมทั้งปากทำทีละขั้น เพราะต้องได้รูปร่างที่แนบกับเหงือก การสบฟันที่สมดุล และความสวยงามที่เหมาะกับใบหน้า โดยทั่วไปต้องมาประมาณ 4–6 ครั้ง
- ตรวจและวางแผน ตรวจสันเหงือก เพดาน แผลหรือเนื้อเยื่อผิดปกติ ฟันที่ยังเหลือ และฟันปลอมเดิมถ้ามี
- พิมพ์ปากครั้งแรก เพื่อทำถาดพิมพ์เฉพาะบุคคล
- พิมพ์ปากครั้งที่สอง ด้วยถาดเฉพาะ ทันตแพทย์จะให้ขยับริมฝีปาก แก้ม และลิ้น เพื่อบันทึกขอบที่เหมาะกับกล้ามเนื้อ ขอบที่แม่นยำช่วยให้ฟันปลอมยึดดี
- บันทึกความสูงของใบหน้าและการสบฟัน ใช้แท่งขี้ผึ้ง กำหนดว่าฟันบนล่างควรห่างกันเท่าไหร่ เส้นกึ่งกลางใบหน้า และระดับฟันหน้า
- ลองฟันบนขี้ผึ้ง ดูความสวยงาม การพูด และการสบฟัน ก่อนทำชิ้นจริง ขั้นนี้ควรพาคนในครอบครัวมาช่วยดูได้
- ใส่ฟันปลอม ปรับจุดที่กดเหงือก ตรวจการสบ สอนการถอดใส่และการดูแล
- นัดตรวจหลังใส่ ภายในไม่กี่วัน และอาจนัดซ้ำหลายครั้งเพื่อปรับจุดที่เจ็บ
ฟันปลอมทันทีหลังถอนฟัน
ผู้ที่ยังมีฟันหน้าเหลือแต่ต้องถอนทั้งหมด มักกังวลว่าจะต้องอยู่โดยไม่มีฟันหลายเดือน ทางเลือกหนึ่งคือ ฟันปลอมทันที ทำไว้ล่วงหน้าก่อนถอน แล้วใส่ทันทีในวันที่ถอนฟัน
ข้อดี
- ไม่ต้องอยู่โดยไม่มีฟัน
- ฟันปลอมช่วยกดแผลและลดเลือดออก
- ช่วยรักษารูปหน้าและการพูด
ข้อควรรู้
- สันเหงือกจะยุบและเปลี่ยนรูปมากในช่วงหลายเดือนแรกหลังถอน ฟันปลอมจะหลวมเร็ว ต้องเสริมฐานเป็นระยะ
- มักต้องทำฟันปลอมชุดใหม่หรือเสริมฐานถาวรเมื่อแผลหายสนิทแล้ว
- ทันตแพทย์ไม่สามารถลองฟันหน้าในตำแหน่งจริงได้ก่อนถอน ความสวยงามจึงคาดการณ์ได้น้อยกว่า
ช่วงปรับตัว
การใส่ฟันปลอมทั้งปากครั้งแรกเป็นการเรียนรู้ใหม่ ส่วนใหญ่ใช้เวลาหลายสัปดาห์ถึงไม่กี่เดือน
การเคี้ยว
- เริ่มจากอาหารอ่อน หั่นชิ้นเล็ก
- เคี้ยวทั้งสองข้างพร้อมกัน ช่วยให้ฟันปลอมไม่กระดก
- หลีกเลี่ยงการกัดด้วยฟันหน้า เช่น การกัดผลไม้ทั้งลูกหรือข้าวโพดจากฝัก เพราะฟันปลอมบนจะกระดกด้านหลัง ให้หั่นเป็นชิ้นแล้วเคี้ยวด้วยฟันหลังแทน
- อาหารเหนียวมาก เช่น หมากฝรั่ง ข้าวเหนียวปริมาณมาก หรือทอฟฟี่ อาจดึงฟันปลอมหลุด
- แรงเคี้ยวของฟันปลอมทั้งปากน้อยกว่าฟันธรรมชาติมาก อาหารแข็งบางอย่างอาจยังกินลำบาก
การพูด
- บางเสียงอาจพูดไม่ชัดช่วงแรก เช่น เสียง ส ซ
- อ่านหนังสือออกเสียงดังๆ ทุกวัน ช่วยให้ลิ้นและริมฝีปากชินเร็ว
- ถ้าฟันปลอมมีเสียงกระทบเวลาพูด ให้พูดช้าลง และแจ้งทันตแพทย์ถ้าไม่ดีขึ้น
ความรู้สึกอื่นๆ
- น้ำลายมากขึ้นในช่วงแรก
- รสชาติอาหารเปลี่ยนเล็กน้อย เพราะฐานฟันปลอมบนคลุมเพดาน
- เจ็บเป็นจุดบนเหงือก ควรให้ทันตแพทย์ปรับ อย่าตัดแต่งเอง ถ้าเจ็บมากให้ถอดพักแล้วใส่อีกครั้งก่อนวันนัด เพื่อให้ทันตแพทย์เห็นตำแหน่งที่กดได้ชัด
ทำไมฟันปลอมล่างหลวมกว่า
ฟันปลอมบนมีเพดานปากกว้างช่วยยึด และขอบที่ปิดสนิทรอบเพดานช่วยให้เกิดแรงดูด ฟันปลอมล่างมีพื้นที่น้อยกว่ามาก เป็นเพียงสันเหงือกแคบรูปเกือกม้า และมีลิ้นกับพื้นปากที่ขยับตลอดเวลา เมื่อกระดูกขากรรไกรล่างยุบตามอายุและเวลา ฟันปลอมล่างยิ่งยึดได้น้อยลง
วิธีช่วย
- ฝึกให้ลิ้นวางพักที่ขอบฟันหน้าล่าง ช่วยกดฟันปลอมไว้
- เสริมฐานฟันปลอม เมื่อสันเหงือกเปลี่ยนรูป
- กาวติดฟันปลอม ช่วยได้ในบางคน ถ้าใช้ถูกวิธี [1]
- ฟันปลอมยึดรากเทียม การฝังรากเทียม 2 ตัวช่วยให้ฟันปลอมล่างแน่นขึ้นมาก อ่านเพิ่มที่ ฟันปลอมยึดรากเทียม
กาวติดฟันปลอม
แนวทางของวิทยาลัยทันตกรรมประดิษฐ์อเมริกันระบุว่ากาวติดฟันปลอม เมื่อใช้อย่างถูกต้อง ช่วยเพิ่มการยึดและความมั่นคงของฟันปลอมได้ [1] ข้อแนะนำ
- ใช้ปริมาณน้อย เป็นจุดเล็กๆ ไม่ต้องทาเต็ม
- ล้างกาวออกจากฟันปลอมและเหงือกให้หมดทุกวัน
- ถ้าต้องใช้กาวปริมาณมากขึ้นเรื่อยๆ แปลว่าฟันปลอมไม่พอดีแล้ว ควรให้ทันตแพทย์ตรวจ
- กาวไม่ใช่วิธีแก้ฟันปลอมที่หลวมเพราะชำรุดหรือเก่ามาก
การดูแลประจำวัน
- ถอดล้างหลังอาหาร
- แปรงฟันปลอมทุกวัน ด้วยแปรงสำหรับฟันปลอมและน้ำยาทำความสะอาดที่ไม่หยาบ
- แปรงเหงือก ลิ้น และเพดานเบาๆ ด้วยแปรงขนนุ่ม
- ถอดตอนนอน แช่ในน้ำเปล่าหรือน้ำยาแช่ฟันปลอม [1]
- ไม่ใช้น้ำร้อนจัด [1]
อ่านวิธีละเอียดที่ ดูแลฟันปลอมอย่างไร
ตรวจปีละครั้งแม้ไม่มีปัญหา
แม้ไม่มีฟันธรรมชาติเหลือ ผู้ที่ใส่ฟันปลอมทั้งปากควรมาตรวจกับทันตแพทย์อย่างน้อยปีละครั้ง [1] เพื่อ
- ตรวจความพอดีของฟันปลอม
- ตรวจหาแผล เชื้อรา หรือเนื้อเยื่อผิดปกติในช่องปาก รวมถึงรอยโรคที่ควรระวังมะเร็งช่องปาก
- ประเมินการยุบของสันเหงือก
- ทำความสะอาดฟันปลอมอย่างละเอียด
เมื่อไหร่ควรเสริมฐานหรือทำใหม่
| สัญญาณ | สิ่งที่อาจต้องทำ |
|---|---|
| ฟันปลอมหลวม เศษอาหารเข้าใต้ฐาน | เสริมฐาน |
| เจ็บเป็นจุด เป็นแผลซ้ำ | ปรับฐาน |
| ฟันเทียมสึกจนเรียบ เคี้ยวไม่ขาด | ทำใหม่ |
| ใบหน้าดูยุบ ปากย่น มุมปากเปื่อย | ตรวจความสูงของการสบฟัน อาจต้องทำใหม่ |
| ฐานแตกหรือร้าว | ซ่อม หรือทำใหม่ถ้าแตกซ้ำ |
| ใช้มานานหลายปีและมีหลายปัญหาข้างต้น | ทำใหม่ |
ไม่ควรใส่ฟันปลอมที่หลวมมากต่อไปเรื่อยๆ เพราะการเสียดสีซ้ำๆ ทำให้เกิดแผล และฟันปลอมที่ไม่พอดีอาจเร่งการยุบของสันเหงือก
ฟันปลอมกับโภชนาการ
ผู้ที่เคี้ยวไม่ได้มักหันไปกินอาหารอ่อนที่เป็นแป้ง เช่น ข้าวต้ม โจ๊ก ขนมปัง และเลี่ยงผัก ผลไม้ และเนื้อสัตว์ ซึ่งทำให้ได้โปรตีน ใยอาหาร และวิตามินน้อยลง โดยเฉพาะในผู้สูงอายุ ฟันปลอมที่พอดีช่วยให้กลับมากินอาหารได้หลากหลายขึ้น คำแนะนำสำหรับช่วงที่ยังปรับตัว
- เนื้อสัตว์ เลือกชนิดที่นุ่ม เช่น ปลา ไข่ เต้าหู้ เนื้อสับ หรือตุ๋นให้นุ่ม
- ผัก ต้มหรือนึ่งให้นิ่ม หั่นชิ้นเล็ก
- ผลไม้ เลือกชนิดนิ่ม เช่น กล้วย มะละกอ หรือหั่นเป็นชิ้นเล็ก
- ดื่มน้ำระหว่างมื้อ ช่วยให้กลืนง่าย และช่วยในผู้ที่ปากแห้ง
- ค่อยๆ เพิ่มความหลากหลาย เมื่อเคี้ยวได้มั่นใจขึ้น
ถ้าใส่ฟันปลอมมาระยะหนึ่งแล้วยังกินได้น้อย หรือน้ำหนักลด ควรให้ทันตแพทย์ตรวจความพอดีของฟันปลอม และปรึกษาแพทย์เรื่องโภชนาการ
ฟันปลอมบนหรือล่างอย่างเดียว
บางคนไม่มีฟันเฉพาะขากรรไกรบน แต่ฟันล่างยังมีอยู่บ้าง กรณีนี้ต้องระวังเป็นพิเศษ เพราะฟันธรรมชาติด้านล่างมีแรงกัดมาก โดยเฉพาะฟันหน้าล่าง อาจกระแทกฟันปลอมบนบริเวณด้านหน้า ทำให้ฟันปลอมหลวมเร็ว และสันเหงือกด้านหน้าบนยุบเร็วกว่าปกติ ทันตแพทย์มักแนะนำให้ใส่ฟันปลอมแทนฟันหลังล่างที่หายไปด้วย เพื่อกระจายแรงกัดให้สมดุล และนัดตรวจถี่ขึ้น
ความเชื่อที่ไม่ถูกต้อง
"ไม่มีฟันแล้ว ไม่ต้องไปหาหมอฟันอีก" ยังต้องตรวจช่องปากและฟันปลอมอย่างน้อยปีละครั้ง [1]
"ฟันปลอมใช้ได้ตลอดชีวิต" ฟันเทียมสึก และเหงือกเปลี่ยนรูป ฟันปลอมจึงต้องปรับหรือทำใหม่เป็นระยะ
"ฟันปลอมทั้งปากเคี้ยวได้เหมือนฟันจริง" เคี้ยวได้ดีขึ้นมากเมื่อเทียบกับไม่มีฟัน แต่แรงเคี้ยวยังน้อยกว่าฟันธรรมชาติ
"ใส่ฟันปลอมนอนจะได้ไม่ต้องอายคนในบ้าน" ควรถอดตอนนอนเพื่อสุขภาพเหงือก ถ้ามีเหตุผลเฉพาะ ปรึกษาทันตแพทย์ [1]
คำถามที่พบบ่อย
ทำฟันปลอมทั้งปากใช้เวลานานแค่ไหน ประมาณไม่กี่สัปดาห์ถึงหนึ่งเดือน ขึ้นกับจำนวนนัดและห้องปฏิบัติการ ไม่รวมช่วงรอแผลถอนฟันหาย
ทำฟันปลอมบนอย่างเดียวได้ไหม ถ้าฟันล่างยังมี ได้ ทันตแพทย์จะออกแบบให้สบกับฟันล่างที่เหลือ ซึ่งบางครั้งต้องปรับฟันล่างบางซี่ร่วมด้วย
ฟันปลอมทำให้หน้าดูอายุน้อยลงไหม ฟันปลอมที่ความสูงเหมาะช่วยรองรับริมฝีปากและแก้ม ทำให้ใบหน้าดูเต็มขึ้นเมื่อเทียบกับไม่มีฟัน
ใช้สิทธิประกันสังคมได้ไหม ฟันปลอมถอดได้ทั้งปากที่ Dental Vista เบิกประกันสังคมได้บางส่วน โดยสำรองจ่ายที่คลินิกก่อน แล้วนำใบเสร็จไปยื่นเบิกเอง วงเงินตามเกณฑ์ของสำนักงานประกันสังคม [2] คลินิกไม่รับเคสรากฟันเทียมด้วยสิทธิประกันสังคม อ่านเพิ่มที่ สิทธิทำฟันประกันสังคม 2569
ฟันปลอมทั้งปากแตก ซ่อมได้ไหม ส่วนใหญ่ซ่อมได้ นำชิ้นส่วนทั้งหมดมาที่คลินิก ไม่ควรใช้กาวทั่วไปติดเอง เพราะอาจทำให้ซ่อมยากขึ้นและสารเคมีอาจเป็นอันตราย
ฟันปลอมทั้งปากทำให้อาเจียนง่าย แก้อย่างไร ช่วงแรกบางคนรู้สึกคลื่นไส้เมื่อฐานฟันปลอมบนแตะเพดานด้านหลัง ส่วนใหญ่ดีขึ้นเมื่อชิน ถ้าไม่ดีขึ้น ทันตแพทย์อาจปรับขอบด้านหลังให้เหมาะ
มีฟันปลอมสำรองไว้ดีไหม ถ้าฟันปลอมชุดเก่ายังใส่ได้ เก็บไว้สำรองเผื่อชุดหลักต้องส่งซ่อมได้ ล้างให้สะอาดและเก็บในภาชนะที่มีน้ำ
คนที่เพิ่งถอนฟันทั้งปาก ต้องรอนานแค่ไหนจึงทำฟันปลอมถาวรได้ สันเหงือกจะเปลี่ยนรูปมากในช่วงหลายเดือนแรก ทันตแพทย์มักให้ใส่ฟันปลอมทันทีหรือฟันปลอมชั่วคราวระหว่างรอ แล้วทำฟันปลอมถาวรหรือเสริมฐานเมื่อสันเหงือกคงรูป
ฟันปลอมมีเสียงกระทบกันเวลาพูด แก้อย่างไร ช่วงแรกพบได้ ให้พูดช้าลงและไม่อ้าปากกว้างเกิน ถ้ายังมีเสียงหลังผ่านไปหลายสัปดาห์ ทันตแพทย์อาจตรวจความสูงของการสบฟัน
ฟันปลอมทั้งปากที่ Dental Vista
คลินิกมีทันตแพทย์ด้านทันตกรรมประดิษฐ์ ฟันปลอมถอดได้ทั้งปาก 22,000 บาท ทันตแพทย์จะแจ้งราคาหลังตรวจ ดูรายละเอียดที่ หน้าฟันปลอม ครอบฟัน
อ้างอิง
- Felton D, Cooper L, Duqum I, et al. Evidence-based guidelines for the care and maintenance of complete dentures: a publication of the American College of Prosthodontists. Journal of Prosthodontics. 2011;20(Suppl 1):S1–S12. PubMed
- สรุปสิทธิทำฟันประกันสังคม หลังปรับปรุงครั้งใหญ่เริ่มแล้ววันนี้. ไทยโพสต์. ไทยโพสต์
