สะพานฟันคืออะไร ทำอย่างไร ใช้ได้นานแค่ไหน และต่างจากรากฟันเทียมอย่างไร

สะพานฟันคือ ฟันติดแน่นที่ใช้ฟันข้างเคียงเป็นหลักยึด เพื่อแทนฟันที่หายไป ฟันข้างเคียงจะถูกกรอแต่งแล้วครอบด้วยครอบฟัน ซึ่งเชื่อมต่อกับฟันลอยที่อยู่ตรงช่องว่าง ทั้งชิ้นเป็นชิ้นเดียวกันและยึดติดถาวร คนไข้ไม่ต้องถอดเข้าออก

สะพานฟันเป็นวิธีที่ใช้มายาวนานและมีข้อมูลความทนทานระยะยาวมาก เหมาะเป็นพิเศษเมื่อฟันข้างเคียงมีวัสดุอุดขนาดใหญ่หรือต้องครอบอยู่แล้ว แต่ข้อเสียหลักคือต้องกรอฟันข้างเคียง และต้องทำความสะอาดใต้ฟันลอยด้วยวิธีเฉพาะ บทความนี้อธิบายทุกเรื่องที่ควรรู้ก่อนตัดสินใจ

ถ้ายังเลือกไม่ได้ระหว่างสะพานฟัน รากฟันเทียม และฟันปลอม อ่านภาพรวมที่ ฟันหาย 1 ซี่ เลือกแบบไหนดี

ส่วนประกอบของสะพานฟัน

• ฟันหลัก ฟันธรรมชาติข้างช่องว่างที่ถูกกรอแต่งเพื่อรับครอบฟัน
• ครอบฟันบนฟันหลัก ส่วนที่ยึดกับฟันหลัก
• ฟันลอย ฟันเทียมที่อยู่ตรงช่องว่าง วางแตะบนเหงือกเบาๆ ไม่ได้ฝังลงไป
• จุดเชื่อม ส่วนที่ต่อฟันลอยกับครอบฟัน ต้องหนาพอให้แข็งแรง

ตัวอย่างที่พบบ่อยที่สุด คือฟันหาย 1 ซี่ สะพานฟันจะมี 3 ซี่ ได้แก่ ครอบฟัน 2 ซี่ และฟันลอย 1 ซี่ตรงกลาง

สะพานฟันมีกี่แบบ

แบบ	ลักษณะ	เหมาะกับ	ข้อควรรู้
สะพานฟันแบบดั้งเดิม	ครอบฟันหลักทั้งสองข้างของช่องว่าง	กรณีทั่วไป ฟันหลักแข็งแรงทั้งสองข้าง	ต้องกรอฟันสองซี่
สะพานฟันแบบยื่น	ยึดกับฟันหลักด้านเดียว ฟันลอยยื่นออกไป	ช่องว่างเล็ก แรงบดเคี้ยวน้อย เช่นฟันหน้าบางตำแหน่ง	รับแรงได้น้อยกว่า ไม่เหมาะกับฟันกราม
สะพานฟันแบบยึดติดด้วยปีก	ปีกบางๆ ติดด้านในของฟันข้างเคียง กรอฟันน้อยมาก	ฟันหน้า ฟันข้างเคียงไม่มีวัสดุอุด แรงกัดไม่มาก	อาจหลุดได้ ต้องติดใหม่
สะพานฟันบนรากเทียม	ใช้รากเทียมเป็นหลักแทนฟันธรรมชาติ	ฟันหายหลายซี่ติดกัน	ต้องมีกระดูกพอสำหรับรากเทียม

ทันตแพทย์จะเลือกแบบจากตำแหน่ง ความยาวช่องว่าง สภาพฟันหลัก และแรงบดเคี้ยว

สะพานฟันเหมาะกับใคร

• ฟันข้างเคียงทั้งสองข้างมีวัสดุอุดใหญ่ ฟันร้าว หรือเคยรักษารากและควรครอบอยู่แล้ว
• ไม่ต้องการหรือไม่เหมาะกับการผ่าตัดรากฟันเทียม เช่น มีโรคประจำตัวบางอย่าง ได้รับยาที่เสี่ยงต่อกระดูกขากรรไกร หรือกระดูกไม่พอและไม่ต้องการปลูกกระดูก
• ต้องการฟันติดแน่นที่เสร็จภายในไม่กี่สัปดาห์
• ฟันหลักมีเหงือกและกระดูกรองรับดี ไม่โยก

ไม่เหมาะเมื่อ

• ฟันข้างเคียงเป็นฟันที่แข็งแรงดีไม่เคยอุด เพราะการกรอฟันดีๆ เพื่อทำครอบเป็นการเสียเนื้อฟันที่ไม่จำเป็น ในกรณีนี้รากฟันเทียมมักเหมาะกว่า
• ฟันหลักโยกจากโรคปริทันต์ หรือมีกระดูกรองรับน้อย
• ช่องว่างยาวมาก มีฟันหายหลายซี่ติดกัน ฟันหลักจะรับแรงมากเกินไป
• ทำความสะอาดช่องปากได้ไม่ดี เพราะใต้ฟันลอยและขอบครอบฟันเป็นจุดที่คราบสะสมง่าย

ขั้นตอนการทำ

ครั้งที่ 1 ตรวจและวางแผน

• ตรวจฟันหลัก เหงือก และการสบฟัน
• เอกซเรย์ดูรากฟันหลักและกระดูกรองรับ
• ถ้าฟันหลักมีฟันผุ โรคเหงือก หรือโพรงประสาทมีปัญหา ต้องรักษาก่อน
• แจ้งแผนและค่าใช้จ่าย

ครั้งที่ 2 กรอแต่งฟันและพิมพ์ปาก

1. ฉีดยาชาเฉพาะที่
2. กรอแต่งฟันหลักทุกด้านให้มีพื้นที่สำหรับครอบฟัน และให้แนวของฟันหลักทั้งสองซี่ขนานกัน เพื่อให้สะพานฟันใส่ลงไปได้
3. พิมพ์ปากหรือสแกนดิจิทัล
4. เลือกสีฟัน
5. ใส่สะพานฟันชั่วคราว เพื่อปกป้องฟันหลักที่กรอแล้ว และให้ยิ้มได้ตามปกติ

ครั้งที่ 3 ลองและยึดสะพานฟัน

1. ถอดสะพานฟันชั่วคราว ทำความสะอาดฟันหลัก
2. ลองสะพานฟันจริง ตรวจขอบครอบ จุดสัมผัส การสบฟัน รูปร่างใต้ฟันลอย และสี
3. ยึดด้วยซีเมนต์
4. สอนวิธีทำความสะอาดใต้ฟันลอย

ระยะเวลาระหว่างครั้งที่ 2 และ 3 มักประมาณ 1–2 สัปดาห์ ขึ้นกับห้องปฏิบัติการ ทั้งหมดมักเสร็จภายใน 2–3 สัปดาห์ เร็วกว่ารากฟันเทียมมาก

วัสดุ

วัสดุของสะพานฟันคล้ายกับครอบฟัน คือโลหะเคลือบเซรามิก เซอร์โคเนีย หรือเซรามิกล้วน ทันตแพทย์เลือกตามตำแหน่งและความยาวของสะพาน เพราะสะพานยาวต้องการความแข็งแรงที่จุดเชื่อมมากกว่า อ่านเปรียบเทียบวัสดุครอบฟันที่ รักษารากฟันแล้วต้องครอบฟันไหม

สะพานฟันใช้ได้นานแค่ไหน

งานทบทวนวรรณกรรมของ Pjetursson และ Lang ปี 2008 ซึ่งรวบรวมการศึกษาระยะยาวหลายชุด รายงานอัตราการอยู่รอดที่ 10 ปีโดยประมาณดังนี้ [1]

ชนิด	อยู่รอดที่ 10 ปี
สะพานฟันแบบดั้งเดิม ยึดกับฟันธรรมชาติสองข้าง	ประมาณร้อยละ 89
สะพานฟันแบบยื่น	ประมาณร้อยละ 80
ครอบฟันบนรากเทียมเดี่ยว	ประมาณร้อยละ 89

ตัวเลขนี้แสดงว่าสะพานฟันแบบดั้งเดิมทนทานใกล้เคียงกับรากฟันเทียมเดี่ยวในช่วง 10 ปี ส่วนสะพานฟันแบบยื่นมีอัตราการอยู่รอดต่ำกว่า จึงใช้ในกรณีที่เลือกอย่างระมัดระวัง

สาเหตุที่สะพานฟันต้องทำใหม่บ่อยที่สุด ได้แก่

• ฟันผุที่ขอบครอบของฟันหลัก
• โพรงประสาทฟันหลักอักเสบ ต้องรักษารากผ่านครอบฟัน
• ซีเมนต์หลุด สะพานฟันหลวม
• โรคเหงือกรอบฟันหลัก
• เซรามิกบิ่นหรือจุดเชื่อมแตก

สาเหตุส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับการทำความสะอาดและการตรวจติดตาม

ทำความสะอาดสะพานฟัน

การแปรงฟันอย่างเดียวไม่พอ เพราะใต้ฟันลอยเป็นช่องที่ขนแปรงเข้าไม่ถึง

อุปกรณ์ที่ใช้

• ไหมขัดฟันแบบมีปลายแข็ง สอดปลายแข็งผ่านใต้ฟันลอย แล้วเลื่อนไหมไปมาใต้ฟันลอยและข้างฟันหลัก
• ที่ร้อยไหม อุปกรณ์พลาสติกรูปห่วง ใช้ร้อยไหมขัดฟันธรรมดาผ่านใต้ฟันลอย
• แปรงซอกฟัน สำหรับช่องข้างฟันหลักที่แปรงเข้าได้
• เครื่องฉีดน้ำทำความสะอาด เป็นตัวเสริม

ทำวันละครั้ง ก่อนนอนเป็นเวลาที่ดีที่สุด ช่วงแรกอาจใช้เวลานาน เมื่อชินแล้วใช้เวลาไม่กี่นาที อ่านเพิ่มที่ ไหมขัดฟันกับแปรงซอกฟัน

ยาสีฟัน

ใช้ยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ เพื่อป้องกันฟันผุที่ขอบครอบของฟันหลัก ซึ่งเป็นจุดอ่อนที่สุดของสะพานฟัน อ่านเพิ่มที่ ป้องกันฟันผุอย่างได้ผล

สะพานฟันหรือรากฟันเทียม

	สะพานฟัน	รากฟันเทียม
กรอฟันข้างเคียง	ต้องกรอ	ไม่ต้อง
ผ่าตัด	ไม่ต้อง	ต้อง
ระยะเวลา	2–3 สัปดาห์	ประมาณ 3–6 เดือน หรือนานกว่าถ้าปลูกกระดูก
ทำความสะอาด	ต้องร้อยไหมใต้ฟันลอย	แปรงและใช้แปรงซอกฟันคล้ายฟันธรรมชาติ
ผลต่อกระดูกใต้ช่องว่าง	กระดูกยังยุบตัวต่อได้	ช่วยชะลอการยุบตัว
ถ้าฟันหลักมีปัญหา	อาจต้องทำสะพานใหม่ทั้งชิ้น	ไม่เกี่ยวกับฟันข้างเคียง
ราคาที่ Dental Vista (ฟันหาย 1 ซี่)	ครอบฟัน 10,000–30,000 บาทต่อซี่ คิดตามจำนวนซี่ในสะพาน	50,000 บาท

ถ้าฟันข้างเคียงต้องครอบอยู่แล้ว สะพานฟันมักคุ้มกว่า ถ้าฟันข้างเคียงสมบูรณ์ดี รากฟันเทียมช่วยเก็บเนื้อฟันไว้ได้มากกว่า อ่านเรื่องรากฟันเทียมที่ ทำรากฟันเทียมมีขั้นตอนอย่างไร

ปัญหาที่พบได้หลังใส่

อาการ	สาเหตุที่เป็นไปได้	ควรทำอย่างไร
เสียวฟันหลักช่วงแรก	ฟันถูกกรอแต่ง	มักดีขึ้นในไม่กี่สัปดาห์ ถ้าไม่ดีขึ้นให้ตรวจ
กัดแล้วสูง	การสบยังไม่พอดี	กลับมาปรับ
เศษอาหารติดใต้ฟันลอย	ปกติบางส่วน	ร้อยไหมทำความสะอาด ถ้าติดมากผิดปกติให้ตรวจ
กลิ่นจากใต้สะพานฟัน	คราบสะสม ฟันหลักผุ	ทำความสะอาดให้ดี และมาตรวจ
สะพานฟันหลวมหรือขยับ	ซีเมนต์หลุด ฟันหลักผุใต้ครอบ	มาตรวจโดยเร็ว อย่ารอ
ปวดตุบๆ ที่ฟันหลัก	โพรงประสาทอักเสบ	มาตรวจ อาจต้องรักษาราก

ถ้าสะพานฟันหลวมด้านเดียว อย่าปล่อยไว้ เพราะใต้ครอบด้านที่หลวมจะมีน้ำลายและเชื้อซึมเข้า ฟันหลักผุเร็วโดยไม่รู้ตัว

ดูแลฟันหลักให้สะพานฟันอยู่นาน

• ตรวจฟันตามนัด ทันตแพทย์ตรวจขอบครอบฟันหลักและเหงือกรอบๆ ถ้าพบรอยผุเล็กที่ขอบ ซ่อมได้ก่อนลุกลาม
• ขูดหินปูนสม่ำเสมอ หินปูนใต้ฟันลอยและข้างฟันหลักทำให้เหงือกอักเสบ
• ลดของหวานระหว่างมื้อ ฟันหลักผุที่ขอบครอบเป็นสาเหตุหลักที่สะพานฟันต้องทำใหม่
• เลี่ยงการกัดของแข็งมาก ด้วยฟันลอย เช่น น้ำแข็ง กระดูก
• ใส่เฝือกสบฟันถ้านอนกัดฟัน

ความเชื่อที่ไม่ถูกต้อง

"สะพานฟันต้องถอดล้าง" สะพานฟันติดแน่น ถอดเองไม่ได้ ทำความสะอาดในปากด้วยการแปรงและร้อยไหม

"ฟันลอยฝังลงไปในเหงือก" ฟันลอยวางแตะผิวเหงือกเท่านั้น ไม่ได้ฝังลงไป

"สะพานฟันอยู่ได้ตลอดชีวิตโดยไม่ต้องดูแล" ฟันหลักยังผุและเป็นโรคเหงือกได้ ต้องดูแลและตรวจสม่ำเสมอ

"สะพานฟันยาวเท่าไหร่ก็ได้" ยิ่งช่องว่างยาว ฟันหลักยิ่งรับแรงมาก ทันตแพทย์จะประเมินว่าฟันหลักรับได้หรือไม่

คำถามที่พบบ่อย

ทำสะพานฟันเจ็บไหม ระหว่างกรอแต่งฟันใช้ยาชา ไม่เจ็บ หลังทำอาจเสียวหรือตึงเหงือกเล็กน้อยไม่กี่วัน

ฟันหลักเคยรักษารากแล้ว ใช้เป็นหลักได้ไหม ได้ ถ้ารากฟันและกระดูกรองรับดี และบูรณะแกนฟันอย่างเหมาะสม

ฟันหายนานแล้ว ฟันข้างเคียงล้ม ทำสะพานฟันได้ไหม ถ้าล้มเล็กน้อย ทันตแพทย์อาจกรอแต่งชดเชยได้ ถ้าล้มมาก อาจต้องจัดฟันให้ตั้งตรงก่อน หรือเลือกทางอื่น

ใช้สิทธิประกันสังคมได้ไหม สิทธิทันตกรรมประกันสังคมไม่ครอบคลุมสะพานฟันหรือครอบฟัน อ่านสิ่งที่สิทธิครอบคลุมที่ สิทธิทำฟันประกันสังคม 2569

สะพานฟันหลุด ติดกลับได้ไหม ถ้าสะพานฟันและฟันหลักยังอยู่ในสภาพดี บางครั้งติดกลับได้ แต่ถ้าหลุดเพราะฟันหลักผุ ต้องรักษาฟันหลักและอาจต้องทำใหม่

สะพานฟันทำให้ฟันหลักผุง่ายขึ้นไหม ขอบครอบฟันและใต้ฟันลอยเป็นจุดที่คราบสะสมง่าย ถ้าทำความสะอาดดีและตรวจสม่ำเสมอ ความเสี่ยงลดลงมาก

ทำสะพานฟันหน้าให้สวยเหมือนฟันจริงได้ไหม ได้ ทันตแพทย์เลือกสี รูปร่าง และวัสดุให้เข้ากับฟันข้างเคียง และออกแบบใต้ฟันลอยให้ดูเหมือนฟันงอกจากเหงือก

ฟันหาย 2 ซี่ติดกัน ทำสะพานฟันได้ไหม อาจทำได้ถ้าฟันหลักแข็งแรงและแรงบดเคี้ยวไม่มาก ทันตแพทย์จะประเมินจากความยาวช่องว่าง ตำแหน่ง และสภาพฟันหลัก

ฟันลอยกดเหงือกจนเจ็บ ทำอย่างไร ใต้ฟันลอยควรแตะเหงือกเบาๆ ไม่กด ถ้าเจ็บหรือเหงือกใต้ฟันลอยแดงบวม ให้ทันตแพทย์ตรวจและปรับ

ต้องเปลี่ยนสะพานฟันเมื่อไหร่ ไม่มีกำหนดตายตัว เปลี่ยนเมื่อมีปัญหา เช่น ฟันหลักผุ สะพานหลวม หรือเซรามิกแตกจนซ่อมไม่ได้

สะพานฟันที่ Dental Vista

คลินิกมีทันตแพทย์ด้านทันตกรรมประดิษฐ์ ครอบฟัน 10,000–30,000 บาทต่อซี่ตามวัสดุ ราคาสะพานฟันคิดตามจำนวนซี่ในสะพาน ทันตแพทย์จะแจ้งราคารวมหลังตรวจ ดูรายละเอียดที่ หน้าฟันปลอม ครอบฟัน

อ้างอิง

1. Pjetursson BE, Lang NP. Prosthetic treatment planning on the basis of scientific evidence. Journal of Oral Rehabilitation. 2008;35(Suppl 1):72–79. DOI