ฟันน้ำนมผุ ต้องอุดไหม ในเมื่อเดี๋ยวก็หลุด

ฟันน้ำนมที่ผุควรรักษา แม้ว่าวันหนึ่งจะหลุดไปเอง เพราะฟันกรามน้ำนมบางซี่ต้องอยู่ในปากจนเด็กอายุ 10–12 ปี ถ้าผุแล้วปล่อยไว้ เด็กจะปวด ติดเชื้อ กินอาหารได้น้อย และอาจกระทบฟันแท้ที่กำลังสร้างอยู่ใต้ฟันน้ำนม

ฟันน้ำนมผุเป็นปัญหาที่พบบ่อยมากในเด็กไทย แต่ป้องกันได้เกือบทั้งหมด ถ้าผู้ปกครองรู้วิธีดูแลตั้งแต่ฟันซี่แรกขึ้น

ฟันน้ำนมสำคัญอย่างไร

ใช้เคี้ยวอาหาร เด็กที่ปวดฟันมักเลือกกินแต่อาหารนิ่ม ได้สารอาหารไม่ครบ
ช่วยให้พูดชัด โดยเฉพาะฟันหน้า
กันที่ไว้ให้ฟันแท้ ฟันน้ำนมแต่ละซี่เป็นตัวนำทางให้ฟันแท้ขึ้นถูกตำแหน่ง
ส่งผลต่อความมั่นใจ เด็กที่ฟันหน้าผุดำอาจไม่กล้ายิ้ม

ฟันน้ำนมขึ้นและหลุดเมื่อไหร่

ฟัน	ขึ้นประมาณอายุ	หลุดประมาณอายุ
ฟันหน้าซี่กลาง	6–12 เดือน	6–7 ปี
ฟันหน้าซี่ข้าง	9–16 เดือน	7–8 ปี
ฟันเขี้ยว	16–23 เดือน	9–12 ปี
ฟันกรามน้ำนมซี่แรก	13–19 เดือน	9–11 ปี
ฟันกรามน้ำนมซี่ที่สอง	23–33 เดือน	10–12 ปี

อายุในตารางเป็นค่าประมาณ เด็กแต่ละคนเร็วช้าต่างกันได้หลายเดือน จะเห็นว่าฟันกรามน้ำนมซี่ที่สองต้องอยู่ในปากเกือบ 10 ปี จึงสำคัญมาก

ทำไมฟันน้ำนมผุเร็ว

ฟันน้ำนมมีเคลือบฟันบางกว่าฟันแท้ประมาณครึ่งหนึ่ง และโพรงประสาทฟันใหญ่ เมื่อผุจึงลุกลามถึงโพรงประสาทฟันได้เร็ว สาเหตุที่พบบ่อย

หลับคาขวดนม หรือดูดนมบ่อยๆ ตอนกลางคืนหลังฟันขึ้น น้ำนมค้างในปากทั้งคืน
กินขนมหรือดื่มน้ำหวานบ่อยระหว่างมื้อ ความถี่สำคัญกว่าปริมาณ
นมเปรี้ยว น้ำผลไม้กล่อง มีน้ำตาลสูง
ผู้ปกครองไม่ได้แปรงฟันให้ หรือเด็กแปรงเองแต่ยังไม่สะอาด
ไม่ได้ใช้ยาสีฟันผสมฟลูออไรด์
เชื้อโรคจากผู้ใหญ่ เช่น การเป่าอาหาร ใช้ช้อนร่วมกัน ถ้าผู้ใหญ่มีฟันผุเยอะ

ระดับของฟันผุและการรักษา

ระดับ	ลักษณะที่เห็น	การรักษา
ผุเริ่มต้น	จุดหรือแถบขาวขุ่นตามขอบเหงือก	เคลือบฟลูออไรด์ ปรับการแปรงฟัน อาจหยุดการผุได้
ผุเป็นรู	รูสีน้ำตาลหรือดำ	อุดฟัน
ผุลึกถึงโพรงประสาทฟัน	ปวดฟัน ปวดตอนกลางคืน	รักษารากฟันน้ำนม แล้วทำครอบฟัน
ติดเชื้อ	เหงือกบวม ตุ่มหนอง หน้าบวม	รักษารากหรือถอนฟัน ให้ยาตามความจำเป็น
ผุมากจนเก็บไม่ได้	เหลือแต่ราก	ถอนฟัน ใส่เครื่องมือกันฟันล้มถ้าจำเป็น

ถ้าไม่รักษาจะเกิดอะไรขึ้น

เด็กปวดฟัน กินข้าวไม่ได้ นอนไม่หลับ งอแง ขาดเรียน
ติดเชื้อ เหงือกบวม มีตุ่มหนอง บางครั้งหน้าบวม
การติดเชื้อที่ปลายรากฟันน้ำนมอาจทำให้ฟันแท้ที่อยู่ข้างใต้มีรอยด่างหรือผิดรูป
ต้องถอนฟันก่อนเวลา ฟันข้างเคียงล้มเข้าหาช่องว่าง ฟันแท้ไม่มีที่ขึ้น จนต้องจัดฟันในภายหลัง
เด็กกลัวหมอฟัน เพราะครั้งแรกที่มาคือตอนปวดมากแล้ว

ป้องกันฟันน้ำนมผุ

การแปรงฟันตามวัย

อายุ	ยาสีฟัน	ใครแปรง
ฟันซี่แรกขึ้นถึงต่ำกว่า 3 ปี	ฟลูออไรด์ 1,000 ppm แตะขนแปรงพอเปียก	ผู้ปกครองแปรงให้
3–6 ปี	ฟลูออไรด์ 1,000 ppm เท่าความกว้างของแปรง	เด็กหัดแปรง ผู้ปกครองแปรงซ้ำ
6 ปีขึ้นไป	ฟลูออไรด์ 1,000–1,500 ppm เท่าความยาวของแปรง	เด็กแปรงเอง ผู้ปกครองตรวจ

แปรงวันละ 2 ครั้ง โดยเฉพาะ ก่อนนอน สำคัญที่สุด หลังแปรงให้บ้วนฟองทิ้ง ไม่ต้องบ้วนน้ำตามหลายครั้ง เพื่อให้ฟลูออไรด์อยู่บนฟันนานขึ้น [1] [2] อ่านเทคนิคละเอียดที่ แปรงฟันลูกอย่างไร

เรื่องอาหารและนม

ไม่ให้ลูกหลับคาขวดนม ถ้าต้องให้นมตอนกลางคืน ให้เช็ดหรือแปรงฟันตามหลัง
เลิกขวดนมประมาณ 1 ปีครึ่ง หัดดื่มจากแก้ว
กินขนมเป็นมื้อ ไม่ใช่กินตลอดวัน
ให้น้ำเปล่าเป็นเครื่องดื่มหลัก
เลือกขนมที่ไม่เหนียวติดฟัน เช่น ผลไม้สด แทนลูกอมหรือขนมกรุบกรอบ

ที่คลินิก

พามาตรวจฟันทุก 6 เดือน ตั้งแต่ฟันซี่แรกขึ้น หรือไม่เกิน 1 ขวบ [3] อ่านเพิ่มที่ พาลูกไปหาหมอฟันครั้งแรก
เคลือบฟลูออไรด์ตามที่ทันตแพทย์แนะนำ
เคลือบหลุมร่องฟัน ฟันกรามแท้ซี่แรกเมื่อขึ้น ประมาณ 6 ขวบ เพราะร่องบนฟันกรามแท้ผุง่ายที่สุด

ฟันผุจากขวดนม

ฟันผุที่พบบ่อยในเด็กเล็กมีรูปแบบเฉพาะ คือเริ่มที่ ฟันหน้าบน ตามขอบเหงือก เป็นแถบสีขาวขุ่น แล้วกลายเป็นสีน้ำตาลหรือดำ ฟันหน้าล่างมักไม่ค่อยผุ เพราะลิ้นคลุมไว้ระหว่างดูดนม และน้ำลายจากต่อมใต้ลิ้นช่วยชะล้าง

สาเหตุหลักคือนมหรือน้ำหวานที่ค้างบนฟันเป็นเวลานาน โดยเฉพาะตอนหลับ ซึ่งน้ำลายไหลน้อย นมแม่ นมผสม และนมกล่องล้วนมีน้ำตาลที่แบคทีเรียใช้สร้างกรดได้ การดูดนมเป็นสิ่งดีสำหรับเด็ก แต่เมื่อฟันขึ้นแล้ว ต้องทำความสะอาดฟันหลังมื้อนมก่อนนอน และค่อยๆ ลดมื้อนมกลางดึกตามคำแนะนำของแพทย์

สัญญาณเตือนที่ผู้ปกครองเห็นได้เอง

เดือนละครั้ง หลังแปรงฟันก่อนนอน ให้ยกริมฝีปากบนของลูกขึ้น แล้วส่องดูด้วยไฟฉาย

แถบหรือจุดขาวขุ่นทึบ ตามขอบเหงือกของฟันหน้าบน เป็นฟันผุระยะแรกที่ยังย้อนกลับได้
สีน้ำตาลหรือดำ ตามขอบเหงือกหรือระหว่างฟัน
ฟันหน้าบิ่นหรือกร่อน โดยไม่มีอุบัติเหตุ
เศษอาหารติดซอกฟันกรามที่เดิมบ่อย อาจมีรูผุด้านข้าง
ลูกไม่ยอมเคี้ยวข้างหนึ่ง หรือร้องเวลาแปรงฟันบางซี่

ถ้าพบ ให้พาไปพบทันตแพทย์ ไม่ต้องรอถึงรอบนัด

เด็กกลุ่มไหนเสี่ยงฟันผุสูง

เคยมีฟันผุมาก่อน หรือพี่น้องมีฟันผุมาก
ยังหลับคาขวดนม หรือดูดนมบ่อยตอนกลางคืนหลังฟันขึ้น
กินขนมหรือดื่มน้ำหวานระหว่างมื้อมากกว่าวันละ 2–3 ครั้ง
ไม่ได้ใช้ยาสีฟันผสมฟลูออไรด์
คลอดก่อนกำหนด หรือมีเคลือบฟันที่สร้างไม่สมบูรณ์
กินยาน้ำที่มีน้ำตาลเป็นประจำ
มีภาวะที่ทำให้ดูแลช่องปากได้ยาก

เด็กกลุ่มนี้ควรตรวจถี่ขึ้น และได้รับการทาฟลูออไรด์ที่คลินิกเป็นระยะ อ่านเพิ่มที่ เคลือบหลุมร่องฟันและทาฟลูออไรด์

ยาน้ำเด็กกับฟันผุ

ยาน้ำสำหรับเด็กหลายชนิดผสมน้ำตาลเพื่อให้ทานง่าย ถ้าเด็กต้องกินยาประจำ หรือกินยาก่อนนอน ให้บ้วนน้ำหรือเช็ดฟันหลังกินยา และถามเภสัชกรว่ามีสูตรไม่มีน้ำตาลหรือไม่

รักษาฟันผุในเด็กเล็กที่ยังไม่ให้ความร่วมมือ

ฟันผุระยะเริ่มต้นในเด็กเล็กมาก บางครั้งทันตแพทย์เลือกหยุดการลุกลามด้วยการทาฟลูออไรด์และปรับพฤติกรรมก่อน แล้วค่อยอุดเมื่อเด็กพร้อม ส่วนฟันที่ผุลึก ปวด หรือติดเชื้อ ต้องรักษาโดยเร็ว ถ้าเด็กมีฟันผุหลายซี่และให้ความร่วมมือไม่ได้ อาจต้องรักษาภายใต้การดมยาสลบในโรงพยาบาล อ่านเพิ่มที่ รักษารากฟันน้ำนมและครอบฟันเด็ก

ความเชื่อที่ไม่ถูกต้อง

"ฟันน้ำนมเดี๋ยวก็หลุด ผุไม่เป็นไร" ฟันกรามน้ำนมบางซี่อยู่จนเด็กอายุ 10–12 ปี และฟันผุทำให้ปวด ติดเชื้อ และกระทบฟันแท้

"ฟันผุเป็นกรรมพันธุ์" ปัจจัยหลักคือการกินและการทำความสะอาด ซึ่งผู้ปกครองช่วยควบคุมได้

"นมแม่ไม่ทำให้ฟันผุ" นมแม่ดีต่อสุขภาพ แต่การดูดนมตลอดคืนเมื่อมีฟันแล้วโดยไม่ทำความสะอาดฟัน เพิ่มความเสี่ยงฟันผุได้

"ยาสีฟันเด็กไม่มีฟลูออไรด์ปลอดภัยกว่า" ป้องกันฟันผุได้น้อยกว่า ใช้ยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ในปริมาณตามวัยปลอดภัยและได้ผล [1]

พาลูกมาหาหมอฟันครั้งแรก ควรเตรียมอย่างไร

เลือกเวลา ช่วงที่ลูกไม่ง่วงหรือหิว มักเป็นช่วงเช้า
เล่าเรื่องหมอฟันด้วยคำง่ายๆ เช่น "หมอจะนับฟันและดูว่าฟันแข็งแรงไหม"
ไม่ใช้คำขู่ เช่น "ถ้าไม่แปรงฟันหมอจะถอน" หรือ "ไม่ต้องกลัวนะ ไม่เจ็บหรอก" เพราะทำให้เด็กนึกถึงความเจ็บ
บอกทันตแพทย์ล่วงหน้าถ้าลูกกลัว ครั้งแรกอาจแค่ตรวจและให้คุ้นเคยก่อน แล้วค่อยรักษาครั้งต่อไป
ผู้ปกครองทำตัวสบายๆ เด็กรับรู้ความกังวลของพ่อแม่ได้ง่าย
ชมเมื่อลูกให้ความร่วมมือ

คำถามที่พบบ่อย

อุดฟันน้ำนมต้องฉีดยาชาไหม ขึ้นกับความลึกของรูผุ รูเล็กมักไม่ต้อง ถ้าผุลึก ทันตแพทย์จะทายาชาก่อนแล้วค่อยฉีด เพื่อลดความเจ็บ

ฟันน้ำนมยังไม่หลุด แต่ฟันแท้ขึ้นมาข้างหลังแล้ว ทำอย่างไร พบได้บ่อยในฟันหน้าล่าง บางครั้งฟันน้ำนมจะโยกและหลุดเองภายในไม่กี่สัปดาห์ ถ้าไม่โยกเลย ควรให้ทันตแพทย์ดู อาจต้องถอนฟันน้ำนม

ลูกฟันดำแต่ไม่ปวด ต้องรักษาไหม ต้องตรวจ ฟันน้ำนมที่ผุลึกบางครั้งไม่ปวดเพราะประสาทฟันตายแล้ว ซึ่งอาจติดเชื้ออยู่โดยไม่รู้ตัว

ฟลูออไรด์อันตรายกับเด็กไหม ปลอดภัยเมื่อใช้ในปริมาณที่แนะนำตามวัย ผู้ปกครองควรบีบยาสีฟันให้เอง และเก็บหลอดยาสีฟันให้พ้นมือเด็ก

ฟันน้ำนมผุติดต่อไปฟันแท้ได้ไหม ฟันผุไม่ได้ติดต่อเหมือนโรคติดเชื้อทั่วไป แต่เชื้อในปากเดียวกันทำให้ฟันแท้ที่ขึ้นใหม่ผุได้ง่ายถ้าพฤติกรรมยังเหมือนเดิม และการติดเชื้อที่ปลายรากฟันน้ำนมอาจกระทบหน่อฟันแท้

อุดฟันน้ำนมใช้วัสดุอะไร ทันตแพทย์มักใช้วัสดุสีเหมือนฟัน หรือวัสดุที่ปล่อยฟลูออไรด์ได้ ขึ้นกับตำแหน่ง ขนาดรูผุ และความร่วมมือของเด็ก ฟันกรามน้ำนมที่ผุหลายด้านมักครอบฟันจะทนกว่า

ลูกกินขนมที่โรงเรียนทุกวัน ทำอย่างไรดี คุยกับลูกเรื่องการเลือกขนม จัดน้ำเปล่าไปโรงเรียน และให้บ้วนปากหลังกินขนม การแปรงฟันก่อนนอนอย่างละเอียดช่วยลดผลของขนมระหว่างวันได้

ฟันหน้าน้ำนมผุดำ ทำให้ขาวได้ไหม ถ้ายังเหลือเนื้อฟันพอ ทันตแพทย์อุดด้วยวัสดุสีเหมือนฟัน หรือครอบด้วยครอบสีเหมือนฟันได้ ถ้าผุมากและใกล้วัยหลุด อาจถอน

น้ำผลไม้ร้อยเปอร์เซ็นต์ดีกว่าน้ำหวานไหม ยังมีน้ำตาลจากผลไม้ปริมาณมาก และมีกรด ถ้าดื่มบ่อยทำให้ฟันผุได้ ผลไม้สดทั้งผลเป็นทางเลือกที่ดีกว่า

ต้องเอกซเรย์ฟันลูกไหม เมื่อฟันกรามน้ำนมชิดกัน ทันตแพทย์อาจถ่ายเอกซเรย์ภาพเล็กเพื่อหาฟันผุด้านข้างที่มองไม่เห็น ใช้ปริมาณรังสีต่ำ

ทำฟันเด็กที่ Dental Vista

คลินิกมีทันตแพทย์สำหรับเด็ก ดูแลตั้งแต่ฟันซี่แรก ราคาเคลือบหลุมร่องฟัน 600 บาทต่อซี่ อุดฟันน้ำนม 800–1,200 บาท รักษารากฟันน้ำนม 2,500–3,000 บาท ดูรายละเอียดที่ หน้าทันตกรรมเด็ก และอ่านเรื่อง จัดฟันอายุเท่าไหร่ดี

อ้างอิง

Walsh T, Worthington HV, Glenny AM, Marinho VCC, Jeroncic A. Fluoride toothpastes of different concentrations for preventing dental caries. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2019;(3):CD007868. Cochrane Library
นราวัลลภ์ เชี่ยววิทย์. ฟลูออไรด์. งานทันตกรรม โรงพยาบาลศิริราช คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล. ศิริราช
American Academy of Pediatric Dentistry. Periodicity of examination, preventive dental services, anticipatory guidance/counseling, and oral treatment for infants, children, and adolescents. The Reference Manual of Pediatric Dentistry. Chicago: AAPD. AAPD