"ฟอกสีฟันแล้วจะเสียวไหม" เป็นคำถามที่ทันตแพทย์ได้ยินบ่อยที่สุดก่อนฟอก คำตอบตรงๆ คือ หลายคนเสียว และเป็นผลข้างเคียงที่พบบ่อยที่สุดของการฟอกสีฟัน งานทบทวนวรรณกรรมของ Cochrane ปี 2018 พบว่าอาการเสียวฟันและการระคายเคืองในช่องปากเป็นผลข้างเคียงที่พบบ่อยที่สุด พบมากขึ้นเมื่อใช้สารความเข้มข้นสูง แต่ส่วนใหญ่ ไม่รุนแรงและหายไปเอง [1]
ข่าวดีคืออาการเสียวจากการฟอกป้องกันและบรรเทาได้หลายวิธี บทความนี้อธิบายกลไก ปัจจัยเสี่ยง และวิธีดูแลที่ได้ผล
ทำไมฟอกแล้วเสียว
สารฟอกสีฟันคือไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์หรือสารที่ปลดปล่อยไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ ซึ่งมีโมเลกุลเล็ก จึงซึมผ่านเคลือบฟันและเนื้อฟันได้ เพื่อเข้าไปทำปฏิกิริยากับสีในเนื้อฟัน แต่ระหว่างนั้นสารบางส่วนซึมไปถึงโพรงประสาทฟัน ทำให้เส้นประสาทในโพรงประสาทระคายเคืองชั่วคราว
นอกจากนี้ ระหว่างฟอก ผิวฟันอาจสูญเสียน้ำไปชั่วคราว และรูเล็กๆ ในเนื้อฟันเปิดกว้างขึ้นเล็กน้อย ทำให้ความเย็นและลมผ่านเข้าไปกระตุ้นประสาทได้ง่ายขึ้น
ลักษณะสำคัญคือ อาการนี้เป็น การระคายเคืองชั่วคราว ไม่ใช่การทำลายประสาทฟันถาวร เมื่อหยุดฟอก อาการจะค่อยๆ หายไป
อาการเป็นอย่างไร
- เสียวแปลบกับของเย็นหรือลม ระหว่างและหลังฟอก
- ปวดแปลบเป็นพักๆ เหมือนไฟช็อตเบาๆ โดยไม่มีอะไรกระตุ้น พบในบางคน มักเกิดในวันแรก
- ฟันหน้าเสียวมากกว่าฟันหลัง เพราะเคลือบฟันบางกว่าและได้รับสารฟอกมากกว่า
นานแค่ไหน
| การฟอก | อาการเสียวที่พบบ่อย |
|---|---|
| ฟอกที่คลินิกครั้งเดียว | มักเสียวมากที่สุดใน 24 ชั่วโมงแรก แล้วดีขึ้นใน 1–2 วัน |
| ฟอกที่บ้านด้วยถาด | เสียวเป็นช่วงๆ ระหว่างสัปดาห์ที่ฟอก ลดลงเมื่อเว้นวันหรือหยุด |
ถ้าเสียวต่อเนื่องเกินหนึ่งสัปดาห์หลังหยุดฟอก หรือปวดตุบๆ ปวดตอนกลางคืน ต้องให้ทันตแพทย์ตรวจหาสาเหตุอื่น
ใครเสี่ยงเสียวมาก
- เคยเสียวฟันง่ายอยู่แล้ว อ่านเพิ่มที่ เสียวฟัน เกิดจากอะไร
- เหงือกร่น จนเห็นรากฟัน ซึ่งไม่มีเคลือบฟันปกป้อง อ่านเพิ่มที่ เหงือกร่น
- ฟันสึก จากการแปรงแรง กรด หรือนอนกัดฟัน
- มีฟันผุ ขอบวัสดุอุดรั่ว หรือฟันร้าว สารฟอกซึมเข้าไปได้ง่าย
- ใช้สารความเข้มข้นสูง หรือใส่นานเกิน [1]
- ฟอกติดต่อกันหลายวันโดยไม่พัก
เตรียมตัวก่อนฟอก
- ตรวจฟันกับทันตแพทย์ รักษาฟันผุ อุดคอฟันที่สึก เปลี่ยนวัสดุอุดที่รั่ว
- ขูดหินปูน อย่างน้อยไม่กี่วันถึงสัปดาห์ก่อนฟอก ไม่ควรขูดแล้วฟอกทันทีถ้าเหงือกยังระคายเคือง
- ใช้ยาสีฟันลดอาการเสียวล่วงหน้า ประมาณ 1–2 สัปดาห์ก่อนฟอก โดยเฉพาะคนที่เสียวง่าย ยาสีฟันชนิดที่มีโพแทสเซียมไนเตรตหรือสารอุดปิดท่อเนื้อฟันช่วยลดอาการได้ [2]
- บอกทันตแพทย์ตามจริง ถ้าเสียวฟันง่าย ทันตแพทย์อาจเลือกความเข้มข้นหรือวิธีที่เหมาะกว่า
ระหว่างฟอก
ฟอกที่คลินิก
- ทันตแพทย์ปิดเหงือกด้วยวัสดุป้องกันก่อนทาเจล
- ถ้าเสียวมากระหว่างรอบ บอกทันตแพทย์ได้ทันที ทันตแพทย์อาจลดจำนวนรอบ หรือหยุดเร็วกว่ากำหนด
- ทันตแพทย์บางคนทาสารลดอาการเสียวหลังฟอก
ฟอกที่บ้าน
- ใช้เจลปริมาณน้อยตามคำแนะนำ เช็ดส่วนที่ล้นออก
- ถ้าเสียว เว้นวัน หรือลดเวลาใส่
- บางผลิตภัณฑ์ให้ใส่เจลลดอาการเสียวในถาดเดิมสลับวัน ตามคำแนะนำของทันตแพทย์
- อ่านวิธีใช้ละเอียดที่ ฟอกสีฟันที่บ้าน
หลังฟอก ดูแลอย่างไร
- ใช้ยาสีฟันลดอาการเสียว ต่อเนื่องอย่างน้อย 1–2 สัปดาห์
- แปรงด้วยแปรงขนนุ่ม ไม่ถูแรง
- เลี่ยงของเย็นจัดและร้อนจัด ในวันแรกๆ ใช้หลอดดูดน้ำเย็น
- ยาแก้ปวดทั่วไป ช่วยได้ในคนที่ปวดแปลบในวันแรก ตามขนาดบนฉลาก ถ้ามีโรคประจำตัวหรือแพ้ยา ปรึกษาเภสัชกรก่อน
- ไม่ฟอกซ้ำทันที รอให้อาการหายก่อน
อาหารที่ควรเลี่ยงใน 48 ชั่วโมงแรก
หลังฟอก ผิวฟันดูดซับสีได้ง่ายกว่าปกติชั่วคราว ช่วงนี้ควรเลี่ยง
- ชา กาแฟ ชาเย็น โกโก้
- ไวน์แดง น้ำอัดลมสีเข้ม
- ซอสถั่วเหลือง ซีอิ๊วดำ แกงกะหรี่ ขมิ้น
- ผลไม้สีเข้ม เช่น แก้วมังกรเนื้อแดง บลูเบอร์รี่ หม่อน
- บุหรี่
อาหารสีอ่อน เช่น ข้าวขาว ไก่ ปลา นม ไข่ กินได้ตามปกติ อ่านการดูแลระยะยาวที่ ดูแลฟันให้ขาวนาน
อาการแบบไหนไม่ใช่เสียวจากการฟอก
| อาการ | อาจเป็น |
|---|---|
| เสียวเฉพาะซี่เดียวมาก ไม่หายหลังหยุดฟอก | ฟันผุ ขอบวัสดุอุดรั่ว หรือฟันร้าว |
| ปวดตุบๆ ปวดตอนกลางคืน | โพรงประสาทอักเสบ อ่านเพิ่มที่ ปวดฟันตอนกลางคืน |
| ปวดเวลากัด | ฟันร้าว หรือปัญหาที่ปลายราก |
| เหงือกขาว ซีด แสบ เป็นแผล | สารฟอกสัมผัสเหงือก มักหายในไม่กี่วัน ถ้าไม่หายควรตรวจ |
| เสียวที่คอฟันหลายซี่นานหลายสัปดาห์ | เนื้อฟันเปิดจากเหงือกร่นหรือฟันสึก |
การฟอกทำร้ายฟันถาวรไหม
เมื่อใช้ตามคำแนะนำของทันตแพทย์และความเข้มข้นที่เหมาะสม อาการเสียวเป็นเพียงชั่วคราว [1] สิ่งที่อาจทำให้เกิดปัญหาคือการใช้ผลิตภัณฑ์ที่ไม่ทราบความเข้มข้น ใช้บ่อยหรือนานเกิน หรือฟอกในฟันที่มีฟันผุหรือรอยร้าวที่ยังไม่ได้รักษา
วางแผนฟอกสำหรับคนที่เสียวง่าย
| ขั้น | สิ่งที่ทำ |
|---|---|
| 2 สัปดาห์ก่อนฟอก | ตรวจฟัน รักษาฟันผุและรอยรั่ว ใช้ยาสีฟันลดอาการเสียวทุกวัน |
| วันฟอก | แจ้งทันตแพทย์ว่าเสียวง่าย ขอให้หยุดพักได้ระหว่างรอบ |
| 2–3 วันหลังฟอก | ยาสีฟันลดอาการเสียวต่อ เลี่ยงของเย็นจัด อาหารสีอ่อน |
| 1–2 สัปดาห์หลังฟอก | ประเมินผล ถ้ายังไม่พอใจสี ปรึกษาเรื่องฟอกเติมด้วยความเข้มข้นต่ำ |
สำหรับคนที่เสียวมาก การฟอกที่บ้านด้วยความเข้มข้นต่ำและเว้นวันได้ อาจเหมาะกว่าการฟอกที่คลินิกครั้งเดียว เพราะปรับจังหวะได้ตามอาการ อ่านเปรียบเทียบที่ ฟอกสีฟันที่บ้าน
เหงือกขาวหลังฟอก
ถ้าสารฟอกสัมผัสเหงือก เหงือกบริเวณนั้นอาจเป็นสีขาว แสบ หรือเจ็บ เป็นการระคายเคืองชั่วคราวที่พบได้ [1] มักกลับเป็นสีปกติภายในไม่กี่ชั่วโมงถึงไม่กี่วัน วิธีดูแลคือบ้วนน้ำสะอาด เลี่ยงอาหารเผ็ดหรือเปรี้ยวจัด และแจ้งทันตแพทย์ถ้าไม่ดีขึ้นใน 2–3 วัน หรือเป็นแผลลึก ในการฟอกที่บ้าน ให้ตรวจว่าถาดไม่ยาวเกินขอบเหงือกและใช้เจลไม่มากเกิน
ทำไมบางคนไม่เสียวเลย
ความไวของฟันต่างกันในแต่ละคน ขึ้นกับความหนาของเคลือบฟัน ขนาดของโพรงประสาท อายุ และสภาพเหงือก ผู้สูงอายุมักมีโพรงประสาทเล็กลงและเนื้อฟันหนาขึ้น จึงเสียวน้อยกว่าคนอายุน้อย ในทางกลับกัน คนที่เหงือกร่นมาก แม้อายุมาก ก็อาจเสียวมาก เพราะรากฟันโผล่
เสียวฟันกับประสิทธิภาพ
งานทบทวนของ Cochrane พบว่าอาการเสียวพบมากขึ้นเมื่อใช้ความเข้มข้นสูง แต่ยังสรุปไม่ได้ว่าความเข้มข้นสูงให้ผลดีกว่าในระยะยาว [1] สำหรับคนที่เสียวง่าย การเลือกความเข้มข้นต่ำแล้วใช้เวลานานขึ้น จึงเป็นทางเลือกที่สมเหตุสมผล
เมื่อไหร่ฟอกซ้ำได้
ควรรอจนอาการเสียวหายสนิท และฟันกลับมาเป็นปกติ ก่อนฟอกรอบใหม่ ทันตแพทย์จะช่วยกำหนดระยะห่างที่เหมาะ การฟอกถี่เกินไปไม่ทำให้ขาวขึ้นเกินขีดจำกัดของฟัน แต่เพิ่มโอกาสเสียว
ความเชื่อที่ไม่ถูกต้อง
"ไม่เสียวแปลว่าฟอกไม่ได้ผล" หลายคนฟอกได้ผลดีโดยแทบไม่เสียว อาการเสียวไม่ใช่ตัวบอกว่าฟันขาวขึ้น
"เสียวแปลว่าเคลือบฟันถูกทำลาย" อาการเสียวเกิดจากประสาทในโพรงฟันระคายเคืองชั่วคราว ไม่ใช่เคลือบฟันหายไป
"ทนเสียวไปเรื่อยๆ จะขาวเร็วขึ้น" ถ้าเสียวมาก ควรเว้นวันหรือหยุด การฝืนไม่ได้ทำให้ขาวมากกว่า
"คนเสียวฟันง่ายฟอกไม่ได้เลย" หลายคนฟอกได้ ถ้าเตรียมตัวด้วยยาสีฟันลดอาการเสียว และเลือกวิธีและความเข้มข้นที่เหมาะสม
คำถามที่พบบ่อย
ฟอกครั้งที่สองจะเสียวน้อยกว่าครั้งแรกไหม ไม่แน่เสมอไป ขึ้นกับความเข้มข้น ระยะเวลา และสภาพฟันตอนนั้น แต่การเตรียมตัวดีช่วยได้
ใช้ยาสีฟันลดเสียวแทนยาสีฟันปกติได้ไหม ได้ ยาสีฟันลดอาการเสียวส่วนใหญ่มีฟลูออไรด์ ใช้แทนยาสีฟันประจำวันได้
ฟอกแล้วเสียวจนนอนไม่หลับ ทำอย่างไร ทานยาแก้ปวดตามขนาดบนฉลาก ทายาสีฟันลดเสียวบนฟันก่อนนอน และติดต่อคลินิกในวันรุ่งขึ้น ถ้าอาการไม่ดีขึ้น
เด็กหรือวัยรุ่นฟอกได้ไหม ในหลายประเทศไม่แนะนำการฟอกสีฟันในผู้ที่อายุต่ำกว่า 18 ปี เพราะโพรงประสาทฟันยังใหญ่และเสียวง่าย ควรปรึกษาทันตแพทย์
เสียวหลังฟอกต้องกินยาอะไรไหม ส่วนใหญ่ไม่ต้อง ยาแก้ปวดทั่วไปช่วยได้ในวันแรกถ้าปวดแปลบ ใช้ตามขนาดบนฉลาก
ทายาสีฟันลดเสียวทิ้งไว้บนฟันได้ไหม ได้ ทาบางๆ บนจุดที่เสียวก่อนนอนโดยไม่บ้วนน้ำตามมาก ช่วยลดอาการได้ในหลายคน
ฟอกแล้วเสียวเฉพาะฟันล่าง ทำไม ฟันหน้าล่างมีขนาดเล็กและเคลือบฟันบาง จึงเสียวได้ง่าย และอาจมีเหงือกร่น ใช้ยาสีฟันลดเสียวและแจ้งทันตแพทย์
คนที่ใส่รีเทนเนอร์ฟอกได้ไหม ได้ ทันตแพทย์บางคนให้ใช้ถาดฟอกแทนรีเทนเนอร์ชั่วคราว ต้องปรึกษาทันตแพทย์จัดฟันก่อน
เสียวมากหลังฟอกที่คลินิก ต้องกลับไปไหม ถ้าเสียวมากจนทนไม่ไหว หรือไม่ดีขึ้นใน 2–3 วัน ควรกลับไปให้ทันตแพทย์ตรวจและทาสารลดอาการเสียว
ฟอกแล้วรู้สึกฟันลอยหรือเจ็บเวลากัด ปกติไหม ไม่ใช่อาการปกติของการฟอก อาจมีสาเหตุอื่น เช่น ฟันร้าวหรือปัญหาที่ปลายราก ควรให้ทันตแพทย์ตรวจ
ดื่มน้ำเย็นได้ไหมหลังฟอก ดื่มได้ แต่ถ้าเสียว ใช้หลอดหรือดื่มน้ำอุณหภูมิห้องในวันแรก
คนที่เคยรักษารากฟันหน้า ฟอกแล้วเสียวไหม ฟันที่รักษารากแล้วไม่มีประสาท จึงไม่เสียว แต่ฟันซี่อื่นยังเสียวได้ตามปกติ และฟันที่รักษารากอาจต้องฟอกจากด้านในแยก
น้ำยาบ้วนปากลดเสียวช่วยไหม ช่วยเสริมได้ แต่ยาสีฟันลดอาการเสียวที่ใช้ต่อเนื่องมักเป็นตัวหลัก
ฟอกระหว่างเป็นไข้หรือป่วยได้ไหม ควรเลื่อนไปก่อน เพราะอาจรู้สึกไม่สบายตัวมากขึ้น และอาการเสียวอาจแยกจากอาการป่วยได้ยาก
มีเหงือกร่นเล็กน้อย ฟอกได้ไหม ได้ในหลายกรณี ทันตแพทย์อาจปิดคอฟันที่เปิดหรือทาสารลดอาการเสียวก่อน และเลือกความเข้มข้นที่เหมาะ
ฟอกสีฟันที่ Dental Vista
ทันตแพทย์ตรวจฟันก่อนฟอก รักษาจุดที่อาจทำให้เสียว แนะนำการเตรียมตัวสำหรับคนที่เสียวง่าย และติดตามอาการหลังฟอก ฟอกสีฟันในคลินิกระบบ Zoom 8,500 บาท ดูรายละเอียดที่ หน้าฟอกสีฟัน
อ้างอิง
- Home-based chemically-induced whitening (bleaching) of teeth in adults. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2018. CD006202.pub2. Cochrane
- Poulsen S, Errboe M, Lescay Mevil Y, Glenny AM. Potassium containing toothpastes for dentine hypersensitivity. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2006;(3):CD001476. PMC
